Đạo luật Ủy quyền quốc phòng: Mồi lửa mới trong căng thẳng Mỹ - Trung?

Việc bỏ phiếu về dự luật thường niên, được gọi là Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA), vừa diễn ra ở Hạ viện hôm 10/12 và đang được chuyển cho Thượng viện. Các nhà lập pháp tại cả Hạ viện và Thượng viện chỉ còn hai tuần nữa trước khi kỳ họp kết thúc vào tháng 1/2026.

Được ban hành hàng năm trong hơn sáu thập kỷ, NDAA là một trong số ít những đạo luật quan trọng được coi là "bắt buộc phải thông qua" và thường bao gồm các biện pháp không hoàn toàn liên quan đến quốc phòng.

Dự thảo luật, dài 3.086 trang, bao gồm điều khoản thắt chặt việc giám sát các khoản đầu tư của Mỹ vào Trung Quốc, nhằm ngăn chúng hỗ trợ quá trình phát triển các công nghệ có thể tăng cường sức mạnh quân sự cho Bắc Kinh; đồng thời cấm sử dụng ngân sách chính phủ cho thiết bị hoặc dịch vụ đến từ các công ty công nghệ sinh học Trung Quốc nằm trong danh sách đen. Ngoài ra, dự luật còn mở rộng hỗ trợ an ninh của Mỹ đối với Đài Loan (Trung Quốc).

“Xét tổng thể, các biện pháp này phản ánh một cách tiếp cận nghiêm túc và có chiến lược nhằm đối phó với Trung Quốc”, Hạ nghị sĩ Raja Krishnamoorthi, thành viên Dân chủ của Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc của Hạ viện phát biểu. Ông cho rằng, cách tiếp cận này “tương phản mạnh mẽ với hành động gần đây của Nhà Trắng”.

Nhà Trắng mềm mỏng, Quốc hội cứng rắn

Dự luật chi tiêu quân sự trị giá 900 tỷ USD, nhiều hơn 8 tỷ USD so với con số Tổng thống Trump yêu cầu hồi tháng 5. Văn bản được công bố chỉ hai ngày sau khi Nhà Trắng trình bày Chiến lược An ninh quốc gia mới, trong đó, chính quyền Tổng thống Trump đã loại bỏ ngôn từ thời Biden gọi Trung Quốc là “mối đe dọa chiến lược” và thay bằng cam kết “tái cân bằng quan hệ kinh tế Mỹ - Trung”, dấu hiệu cho thấy Tổng thống Donald Trump muốn tập trung vào lợi ích kinh tế song phương hơn là cạnh tranh dài hạn.

Nhà Trắng tuần này cũng bật đèn xanh cho phép Nvidia bán cho Trung Quốc một dòng chip máy tính tiên tiến, một động thái khiến phe có quan điểm cứng rắn với Bắc Kinh lo ngại vì có thể thúc đẩy năng lực AI của nước này.

Theo chuyên gia Craig Singleton của Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ, các điều khoản liên quan đến Trung Quốc trong dự luật quốc phòng “cho thấy rằng, Quốc hội Mỹ đang thúc đẩy một cuộc cạnh tranh dài hạn, sắc bén với Bắc Kinh”.

Nếu được thông qua, những điều khoản này sẽ “đặt nền móng vững chắc cho chính sách cạnh tranh của Mỹ về vốn, công nghệ sinh học và công nghệ trọng yếu mà các Tổng thống tương lai khó có thể âm thầm đảo ngược”.

Kiểm soát đầu tư và tăng cường an ninh sinh học

Trong nhiều năm, các nhà lập pháp Mỹ đã thúc đẩy một đạo luật lưỡng đảng nhằm hạn chế đầu tư vào các công nghệ tiên tiến tại Trung Quốc như điện toán lượng tử, hàng không - vũ trụ, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Những nỗ lực này từng bị chặn lại năm ngoái khi CEO Elon Musk của Tesla phản đối một dự luật chi tiêu do ông có lợi ích kinh tế lớn tại Trung Quốc, bao gồm nhà máy sản xuất tại Thượng Hải.

Điều khoản kiểm soát đầu tư lần này đã được đưa vào NDAA, được Hạ nghị sĩ John Moolenaar - Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc của Hạ viện Mỹ hoan nghênh.

“Trong quá lâu, tiền tiết kiệm và đầu tư của người dân Mỹ đã vô tình góp phần củng cố quân đội và nền kinh tế Trung Quốc”, ông nói. “Dự luật này sẽ giúp chấm dứt điều đó”.

Năm ngoái, Quốc hội không thông qua Đạo luật An ninh sinh học, vốn nhằm ngăn ngân sách liên bang rơi vào tay các công ty công nghệ sinh học Trung Quốc. Khi đó, các nhà phê bình cho rằng nghị quyết nhắm đích danh một số doanh nghiệp là thiếu công bằng, đồng thời cảnh báo nguy cơ làm chậm thử nghiệm lâm sàng, cản trở phát triển thuốc mới và đẩy chi phí thuốc lên cao.

NDAA lần này không nêu tên công ty mà giao Văn phòng Quản lý và Ngân sách (OMB) lập danh sách “các công ty công nghệ sinh học đáng quan ngại”. Dự luật cũng tăng cường đầu tư của Bộ Quốc phòng vào lĩnh vực công nghệ sinh học.

Hạ nghị sĩ John Moolenaar ca ngợi nỗ lực này là “biện pháp phòng vệ để bảo vệ chuỗi cung ứng dược phẩm và thông tin di truyền của Mỹ khỏi các công ty Trung Quốc có nguy cơ gây hại”.

Đáng chú ý, NDAA năm nay không bao gồm Đạo luật Đảm bảo quyền truy cập và đổi mới cho AI quốc gia (GAIN), vốn yêu cầu các công ty bán dẫn của Mỹ ưu tiên bán chip AI cho khách hàng Mỹ trước khi bán cho Trung Quốc. Theo các nguồn tin, Nhà Trắng đã phản đối điều khoản đó sau các cuộc biểu tình từ công ty sản xuất chip Nvidia của Mỹ, công ty đã công khai vận động chống lại luật này.

NDAA năm nay cũng không bao gồm Đạo luật Bảo vệ nguồn tài trợ và chuyên môn của Mỹ khỏi nghiên cứu đối kháng (SAFE), vốn sẽ áp đặt các hạn chế về tài trợ và yêu cầu công khai rộng rãi liên quan đến hợp tác nghiên cứu với các thực thể Trung Quốc. Những người phản đối điều khoản đó, trong đó có hơn 50.000 thành viên của Hiệp hội Vật lý Mỹ, lập luận rằng điều khoản này sẽ làm tổn hại tới các mối quan hệ hợp tác quốc tế quý giá, không mang lại lợi ích gì, và làm suy yếu khả năng cạnh tranh khoa học và công nghệ của Mỹ.

Tuy nhiên, một số nhà quan sát cho rằng, hành động của Quốc hội phản ánh sự hoài nghi dai dẳng của cả hai đảng đối với Trung Quốc, ngay cả khi chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump phát tín hiệu về một cách tiếp cận thận trọng hơn với Chiến lược An ninh quốc gia mới của mình.

Tăng viện trợ an ninh cho Đài Loan (Trung Quốc)

Dự luật dự kiến nâng mức tài trợ cho hợp tác an ninh với Đài Loan từ 300 triệu USD lên 1 tỷ USD, và yêu cầu Lầu Năm Góc thiết lập chương trình phối hợp về máy bay không người lái và chống UAV. Một điều khoản khác ủng hộ việc Đài Loan gia nhập Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Dự thảo luật cũng bổ sung thêm vào các ưu tiên an ninh truyền thống, đặt ra những giới hạn mới đối với bất kỳ việc giảm quân số nào của Mỹ tại Hàn Quốc, một tín hiệu gửi đến Seoul trong bối cảnh không chắc chắn về cam kết quân sự lâu dài của Mỹ ở Đông Á.

Tất cả diễn ra giữa những tín hiệu lẫn lộn từ Tổng thống Trump, người có vẻ muốn tránh làm Bắc Kinh phật ý trong lúc tìm kiếm các thỏa thuận thương mại với Chủ tịch Tập Cận Bình. Ông Tập đã đề nghị Trump xử lý vấn đề Đài Loan “một cách thận trọng”, coi đây là lợi ích cốt lõi của Trung Quốc.

Trong Chiến lược An ninh quốc gia mới, Nhà Trắng khẳng định, Mỹ không ủng hộ bất kỳ hành động đơn phương nào nhằm thay đổi hiện trạng eo biển Đài Loan và nhấn mạnh rằng Mỹ phải nỗ lực ngăn chặn xung đột quân sự quy mô lớn.

Tuy nhiên, cũng chính Tổng thống Trump đã ủng hộ bản dự thảo Luật dài 3.086 trang này và cho biết ông sẽ ký ngay khi văn bản này được đặt trên bàn của ông ở Nhà Trắng.

Ngay sau khi Dự luật được Hạ viện Mỹ thông qua, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington đã có phản ứng mạnh mẽ. Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc Lưu Bằng Vũ cho rằng, dự luật “tiếp tục thổi phồng cái gọi là ‘mối đe dọa Trung Quốc’, cổ vũ hỗ trợ quân sự cho Đài Loan, lạm dụng quyền lực nhà nước để tấn công sự phát triển kinh tế của Trung Quốc, hạn chế giao thương và trao đổi nhân dân giữa hai nước, đồng thời phá hoại nỗ lực ổn định quan hệ song phương”. “Trung Quốc kiên quyết phản đối điều này”, ông nói.

Quỳnh Vũ