Giải thưởng Chính VinFuture 2025: Tiếp tục cứu sống hàng triệu người trong nhiều thập kỷ tới

Giải thưởng Chính VinFuture 2025 trị giá 3 triệu USD đã được trao cho TS. Douglas R. Lowy, TS. John T. Schiller, TS. Aimée R. Kreimer và GS. Maura L. Gillison (Hoa Kỳ) với chủ đề: "Vì những khám phá và phát triển vắc-xin HPV nhằm phòng ngừa các khối u do vi-rút papilloma ở người gây ra".

Theo đó, các nghiên cứu nền tảng về protein capsid của vi-rút papilloma ở người (HPV) do Tiến sĩ Douglas Lowy và Tiến sĩ John Schiller thực hiện đã tạo tiền đề cho sự phát triển của các loại vắc-xin HPV hiệu quả cao, giúp ngăn ngừa hàng triệu ca ung thư cổ tử cung, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.

Việc tiêm chủng HPV với phác đồ liều đơn, được xác nhận qua các nghiên cứu lâm sàng có tính bước ngoặt của Tiến sĩ Aimée Kreimer, đã mở rộng khả năng tiếp cận trên toàn cầu và hiện đã được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm dịch tễ học của Giáo sư Maura Gillison và Tiến sĩ Kreimer đã xác định mối liên hệ giữa HPV và ung thư vùng đầu – cổ, một mối đe dọa ung thư đáng chú ý có thể được giảm thiểu nhờ tiêm vắc-xin HPV.

Thành tựu của Tiến sĩ Lowy, Tiến sĩ Schiller, Tiến sĩ Kreimer và Giáo sư Gillison đã cứu sống hàng triệu người và sẽ tiếp tục góp phần làm giảm gánh nặng ung thư toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.

Được biết, Vi-rút HPV gây ra khoảng 690.000 ca ung thư mới và 350.000 ca tử vong mỗi năm. Phần lớn các ca này xảy ra ở châu Á và châu Phi, nơi việc tiêm vắc-xin với phác đồ liều đơn có thể tạo ra tác động mạnh mẽ nếu được mở rộng tiếp cận và triển khai. Hơn 250 triệu liều vắc-xin đã được tiêm cho hơn 86 triệu bé gái, dự kiến sẽ ngăn ngừa thêm hàng triệu ca bệnh.

Vắc-xin HPV cũng đã được sử dụng cho hàng triệu bé gái và bé trai, và ước tính rằng việc tiêm chủng sẽ ngăn chặn ít nhất 8 triệu ca ung thư mới do HPV gây ra trong vòng 7 thập kỷ tới.

Dưới đây là chia sẻ của 4 nhà khoa học xuất sắc vinh dự được nhận Giải thưởng Chính VinFuture 2025 trị giá 3 triệu USD:

TS. Douglas R. Lowy: “Vaccine mà chúng tôi đã làm được có thể cứu hàng vạn mạng người mỗi năm"

TS. Douglas R. Lowy, Viện Ung thư Quốc gia (Hoa Kỳ), ông là Trưởng phòng Thí nghiệm Ung thư Tế bào và từ năm 2010 cũng đảm nhiệm vị trí Phó Giám đốc của Viện Ung thư Quốc gia (NCI). Ông đã từng giữ chức Quyền Giám đốc năm lần trong suốt thời gian công tác, gần đây nhất là từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2025. Tiến sĩ Lowy nhận bằng Y khoa từ Trường Y Đại học New York năm 1968, và được đào tạo về Nội khoa tại Đại học Stanford và da liễu tại Đại học Yale. Ông đã dẫn dắt một phòng nghiên cứu tại NCI từ năm 1975, sau khi hoàn thành khóa đào tạo Nghiên cứu viên tại Viện Dị ứng và Bệnh Truyền nhiễm Quốc gia.

Ông là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia (NAS) và Viện Y học của NAS. Nhờ công trình nghiên cứu cùng Tiến sĩ John Schiller về công nghệ phát triển vắc-xin phòng ngừa HPV, họ đã cùng nhận nhiều giải thưởng danh giá, bao gồm Huy chương Dịch vụ Công dân Liên bang năm 2007, Giải thưởng Vàng Albert B. Sabin năm 2011, Huy chương Quốc gia về Công nghệ và Đổi mới năm 2012 (trao tặng năm 2014), Giải thưởng Szent-Györgyi năm 2018 và Giải thưởng Nghiên cứu Y học Lâm sàng Lasker-DeBakey năm 2017 – giải thưởng danh giá nhất của nước Mỹ về nghiên cứu y sinh. Tiến sĩ Lowy cũng đã nhận Huy chương Danh dự Quốc gia về Nghiên cứu Cơ bản từ Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ và là thành viên của Học viện AACR.

Chia sẻ tại lễ trao Giải thưởng VinFuture 2025 TS. Douglas R. Lowy cho biết: “Vaccine mà chúng tôi đã làm được có thể cứu hàng vạn mạng người mỗi năm, nhiều người là phụ nữ từ các quốc gia nghèo. Chúng tôi không thể có mặt ở đây nếu không có sự hỗ trợ từ quỹ Ung thư Hoa Kỳ đã cấp vốn cho chúng tôi. Khi cùng TS Schiller bắt đầu hành trình, chúng tôi không thể nghĩ sẽ tạo ra vaccine thành công như vậy.

Đây là điều may mắn và có lẽ là sự trùng hợp thần kỳ. Chúng tôi không thể biết trước những gì chúng tôi làm sẽ hiệu quả như vậy. Khi chúng tôi đưa ra giả thuyết, phải có dẫn chứng, chứng cứ và nhờ có TS Aimée, chúng tôi đã có thể thử nghiệm liều thuốc của mình, đảm bảo chỉ 1 liều đã có khả năng phòng ngừa dài hạn. Đặc biệt những thành công gần đây cho thấy chỉ 1 liều đã có hiệu quả như 2 liều. Tôi xin cảm ơn Quỹ VinFuture đã trao giải thưởng này cho chúng tôi”.

TS. John T. Schiller, Viện Ung thư Quốc gia (Hoa Kỳ): "Đây là vinh dự lớn nhất trong sự nghiệp khoa học của mình"

TS. John T. Schiller, Viện Ung thư Quốc gia (Hoa Kỳ), nhận bằng cử nhân ngành Sinh học Phân tử từ Đại học Wisconsin và bằng Thạc sĩ, Tiến sĩ ngành Vi sinh học từ Đại học Washington, Seattle. Ông bắt đầu làm việc tại chương trình nội bộ của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) với tư cách là nghiên cứu sinh sau tiến sĩ trong phòng thí nghiệm của Tiến sĩ Bác sĩ Doug Lowy và hiện là Nhà nghiên cứu xuất sắc của NIH cũng như Phó trưởng phòng Thí nghiệm Ung thư Tế bào, Trung tâm Nghiên cứu Ung thư, Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ.

Trong hơn 40 năm làm việc tại NCI, Tiến sĩ Schiller đã nghiên cứu nhiều khía cạnh khác nhau về sinh học phân tử, miễn dịch học và dịch tễ học của vi-rút papilloma. Phòng thí nghiệm do Tiến sĩ Schiller và Tiến sĩ Lowy đứng đầu đã tiên phong trong việc phát hiện, thử hoạt tính và thử nghiệm lâm sàng các vắc-xin vỏ vi-rút (VLP) để phòng ngừa các nhiễm trùng HPV gây ung thư cổ tử cung và các loại ung thư khác. Các lĩnh vực nghiên cứu hiện tại của ông bao gồm các nghiên cứu cơ bản về nhiễm vi-rút papilloma, vắc-xin phòng ngừa HPV đơn liều, vắc-xin điều trị HPV và liệu pháp miễn dịch dựa trên vi-rút cho các bệnh ung thư, với các chiến lược phù hợp với điều kiện nguồn lực thấp.

Tiến sĩ Schiller đã nhận được nhiều giải thưởng cho những đóng góp của mình trong nghiên cứu y sinh, bao gồm Giải thưởng Công dân Liên bang của năm 2007, Huy chương Quốc gia về Công nghệ và Đổi mới năm 2014 từ Tổng thống Obama, Giải thưởng Nghiên cứu Y học Lâm sàng Lasker-DeBakey năm 2017 và Giải thưởng Prince Mahidol năm 2022. Ông được bầu vào Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia năm 2020.

Bày tỏ vui mừng khi nhận được giải thưởng VinFuture 2025, Tiến sĩ Schiller cho biết: “Đây là vinh dự lớn nhất trong sự nghiệp khoa học của mình kể từ khi dự án này được khởi động. Những gì chúng tôi đã tìm ra được vượt ra ngoài kỳ vọng ban đầu. Khi triển khai 1 vaccine mới, cần có công sức của rất nhiều người, nhưng tôi cần phải nhắc tới nhà khoa học đầu tiên tìm ra cơ chế hình thành một đoạn virus giả để kích hoạt cơ chế kháng virus.

Tôi muốn tôn vinh hai người đồng nghiệp của tôi, Douglas và Aimée. Tôi cũng muốn cảm ơn các quỹ đã sẵn sàng góp vốn hỗ trợ cho dự án. Trước giờ, chúng ta chưa có vaccine cho bệnh truyền nhiễm qua tình dục hay bệnh liên quan tới HPV, nhưng họ vẫn đầu tư cho chúng tôi. Đây là điều may mắn”.

Tiến sĩ Aimée Kreimer, Viện Ung thư Quốc gia (Hoa Kỳ): "Đây là giải thưởng có nhiều ý nghĩa với tôi"

Tiến sĩ Aimée Kreimer, Viện Ung thư Quốc gia (Hoa Kỳ) là một nhà dịch tễ học bệnh truyền nhiễm và hiện là Nhà nghiên cứu cấp cao trong Chương trình Nghiên cứu Nội bộ của Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), trực thuộc Viện Y tế Quốc gia (NIH). Bà hiện kiêm nhiệm vị trí giảng viên tại Trường Y thuộc Đại học Johns Hopkins.

Cùng với nhóm nghiên cứu của mình, Tiến sĩ Kreimer đã dẫn dắt nhiều phát hiện khoa học quan trọng liên quan đến vai trò của vi-rút HPV đối với việc gây ung thư, cũng như phát triển các công cụ nhằm phòng ngừa căn bệnh này. Mục tiêu nghiên cứu lâu dài của bà là kiểm soát và tiến tới loại trừ hoàn toàn các loại ung thư do HPV gây ra.

Với hơn 135 công trình khoa học được công bố, Tiến sĩ Kreimer đã nhận được nhiều giải thưởng danh giá, trong đó có Giải thưởng Cá nhân của Giám đốc NCI dành cho Nhà lãnh đạo trẻ xuất sắc (hạng mục NCI Champions, năm 2022), cho vai trò lãnh đạo của bà trong lĩnh vực nghiên cứu về HPV và những đóng góp nổi bật cho cộng đồng khoa học.

Bà từng được bầu vào Ban điều hành Hiệp hội Quốc tế về Virus Papilloma (IPVS) và sau đó đảm nhiệm vị trí Thành viên Ban lãnh đạo của Hiệp hội. Hiện Tiến sĩ Kreimer là Nghiên cứu viên chính của NCI trong nhiều thử nghiệm lâm sàng về vắc-xin phòng ngừa HPV, bao gồm nghiên cứu “ESCUDDO: Một thử nghiệm lâm sáng có đối chứng ngẫu nhiên của vắc-xin HPV với phác đồ một liều”, một sáng kiến thuộc chương trình Cancer Moonshot của Hoa Kỳ.

Tiến sĩ Aimée Kreimer cho biết, ung thư cổ tử là 1 trong những nguyên nhân gây tử vong cho phụ nữ. Tôi đã dành phần lớn sự nghiệp để tăng khả năng tiếp cận của vắc xin và có thêm hiểu biết về vắc xin, tạo nền tảng mới cho các loại vắc xin này. Các loại vắc xin có thể hoàn toàn loại bỏ ung thư cổ tử cung và 1 số ung thư do HPV gây ra, giúp thế giới của phụ nữ tốt đẹp hơn, cho cộng đồng của họ.

“Tôi chưa từng kỳ vọng nhận giải thưởng hôm nay. Đây là giải thưởng có nhiều ý nghĩa với tôi. Xin cảm ơn Quỹ VinFuture, đã ghi nhận những tiến bộ, tâm huyết, cam kết của chúng tôi với lĩnh vực có tiềm năng tăng cường bình đẳng y tế trên toàn cầu. Tôi tin vào khoa học khoa học tập thể, vào những người không có mặt ở đây hôm nay, các tiến sĩ cũng như các nhà khoa học nghiên cứu” - Tiến sĩ Aimée Kreimer bày tỏ.

Tiến sĩ, Bác sĩ Maura Gillison, Trung tâm Ung thư MD Anderson, Đại học Texas (Hoa Kỳ)" - đã làm thay đổi cách phân loại ung thư và hướng dẫn điều trị trên toàn cầu

Tiến sĩ, Bác sĩ Maura Gillison, Trung tâm Ung thư MD Anderson, Đại học Texas (Hoa Kỳ) là một nhà khoa học nổi tiếng, người đã chứng minh mối liên hệ giữa virus HPV và ung thư biểu mô tế bào vảy vùng hầu họng. Công trình nghiên cứu của bà đã góp phần định hình sự hiểu biết một cách toàn diện về dịch tễ học, tiến trình tự nhiên và cơ chế bệnh sinh ở mức phân tử của nhóm ung thư đầu cổ dương tính với HPV. Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu cơ bản, bà còn tiên phong trong việc phát triển các chiến lược lâm sàng nhằm phòng ngừa và điều trị, trong đó có việc chứng minh hiệu quả của vắc-xin HPV trong việc giảm tỷ lệ nhiễm HPV ở khoang miệng và nguy cơ mắc ung thư liên quan.

Những phát hiện của GS. Gillison đã làm thay đổi cách phân loại ung thư và hướng dẫn điều trị trên toàn cầu, đồng thời dẫn đến việc công nhận ung thư hầu họng do HPV gây ra như một thể bệnh riêng biệt.

Xúc động chia sẻ tại lễ trao giải, GS. Maura L. Gillison cho biết: “Tôi may mắn trong sự nghiệp để được xây dựng và dẫn dắt các nhà khoa học tập trung cải thiện y tế công cộng và của những người bị chẩn đoán ung thư. Tôi là bác sĩ và các quan hệ như vậy đóng vai trò quan trọng để đạt được tiến triển. Xin dành lời tri ân cho đội ngũ của tôi, cho hàng nghìn bệnh nhân - những người liên tục tự nguyện tham gia vào các thí nghiệm để giúp người khác. Tôi gửi lời cảm ơn tới Quỹ VinFuture và hội đồng giải thưởng vì niềm vinh dự tuyệt vời này”.

Bên cạnh Giải thưởng Chính, VinFuture 2025 cũng trao 3 Giải Đặc biệt, mỗi giải trị giá 500.000 USD dành cho Nhà khoa học nghiên cứu các lĩnh vực mới, Nhà khoa học nữ và Nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển.

Hồng Hạnh