Rõ quan điểm trong đầu tư, phân bổ ngân sách
Thảo luận tại Tổ, nhiều đại biểu đề nghị, Nghị quyết của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo phải thể hiện rất rõ quan điểm trong đầu tư ngân sách, trách nhiệm của Trung ương đến đâu, trách nhiệm đối ứng của địa phương, của các trường đến đâu, phải rất rạch ròi, tránh cơ chế xin - cho.
Quan tâm đầu tư tổng thể từ thể chế đến nguồn lực cho giáo dục
Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Thị Mai Hoa, chưa có bao giờ ngành giáo dục triển khai đồng loạt hệ thống thể chế liên quan đến giáo dục, bao gồm việc trình Quốc hội xem xét: dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; dự án Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi); dự án Luật Giáo dục đại học (sửa đổi); xem xét dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035.
Đại biểu nêu rõ, “Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035 khi được Quốc hội thông qua sẽ là sự quan tâm và đầu tư tổng thể từ thể chế đến nguồn lực giúp cho giáo dục và đào tạo thực hiện các mục tiêu đề ra”. Chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035 đã bám sát Nghị quyết 71 - NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đó là hiện đại hoá, nâng cao chất lượng và công bằng trong tiếp cận.
Nếu tiếp cận ở góc độ hiện đại hóa thì phải trọng tâm, trọng điểm, không thể hiện đại hóa một cách đồng loạt, bởi hiện nay có khoảng 52.000 cơ sở giáo dục từ mầm non đến đại học, nếu hiện đại hóa đòi hỏi nguồn tiền rất lớn mới có thể thực hiện được. Nêu thực tế này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thị Mai Hoa cho rằng, tiêu chí hiện đại hóa và công bằng phải tính toán. Công bằng tức là chọn những nhóm nào còn khó khăn, yếu thế để hỗ trợ, nâng cao chất lượng; và hiện đại hóa thì phải chọn nơi có sự đối ứng từ tất cả các nguồn mới bảo đảm hiện đại hóa một cách đồng bộ.
Đối với các chỉ tiêu cụ thể, như từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, đại biểu Nguyễn Thị Mai Hoa lưu ý, đây vẫn là thách thức của ngành giáo dục.
Theo hồ sơ Chính phủ trình sang, phải bảo đảm 30% cơ sở vật chất vào năm 2030 và 100% cơ sở giáo dục bảo đảm cơ sở vật chất vào năm 2035 để đưa tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường. Đây "chỉ là tiền thôi, băn khoăn lớn hơn là con người, tức là đội ngũ giáo viên". Liệu đã đủ điều kiện đồng loạt đào tạo giáo viên từ các trường đại học sư phạm dạy song ngữ được không, nhất là ở các tỉnh, xã ở miền núi, đại biểu đặt vấn đề.
Liên quan đến nguồn vốn, đại biểu cho rằng, phải thật rõ ràng, ví dụ địa phương nào tự cân đối được thì trách nhiệm Trung ương hỗ trợ như thế nào, đối với địa phương khó khăn, thì Trung ương hỗ trợ ra sao?
“Nghị quyết của Quốc hội phải thể hiện rất rõ quan điểm trong đầu tư ngân sách, trách nhiệm của Trung ương đến đâu, trách nhiệm đối ứng của địa phương, của các trường đến đâu, phải rất rạch ròi, tránh trường hợp khi đưa ra nguồn tiền rất lớn nhưng khi phân khai đối với các địa phương, cơ sở lại không phù hợp, không đúng, thậm chí dẫn tới cơ chế xin cho”, đại biểu nhấn mạnh.
Không tạo sự bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục
Cho rằng, chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035 phải kế thừa Nghị quyết số 29 - NQ/TW về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế, ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị, Chương trình phải hướng tới mục tiêu nền giáo dục toàn diện, tiên tiến, hội nhập với quốc tế.
Đại biểu cũng thống nhất với đề nghị về việc Chương trình nên cân nhắc trong mục tiêu tổng quát quy định: Xây dựng một trung tâm giáo dục đại học quốc tế.
Quan tâm đến nguồn vốn đầu tư của Chương trình, đại biểu Phạm Văn Hoà đề nghị Chính phủ giải trình cách thức phân bổ vốn cho từng giai đoạn, tại sao giai đoạn đầu lại đầu tư ít hơn giai đoạn sau. Đồng thời, cần quy định rõ ngân sách đối ứng của các địa phương. Ví dụ, ở các thành phố lớn, ngân sách đối ứng phải cao hơn so với các vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vùng còn khó khăn.
Một số đại biểu đánh giá, Chương trình tập trung xây dựng trường, lớp ở các cấp học phổ thông, nhằm phấn đấu đạt được mục tiêu về hoàn thành cơ sở vật chất bảo đảm cho việc học. Tuy nhiên, đại biểu Phạm Hùng Thắng (Ninh Bình) quan tâm đến các trang thiết bị dạy học thế nào, thư viện ra sao, chưa kể dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo đang quy định việc tích hợp trang bị kiến thức về chuyển đổi số, công nghệ thông tin cho các bậc học phổ thông.
Đại biểu cho rằng, ngoài việc kiên cố hóa trường học, thì các trang thiết bị về hạ tầng nhằm đáp ứng những yêu cầu trong giai đoạn mới của giáo dục cần được tính toán lâu dài để không tạo ra sự bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục giữa các vùng, miền.
Từ thực tiễn triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia trong thời gian qua, có đại biểu lưu ý nguyên tắc, cách thức phân bổ nguồn lực mới dựa vào định mức mà chưa dựa vào kết quả thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, kết quả thực hiện nhiệm vụ, nên chưa thực sự phù hợp với các địa phương. Hay vốn đối ứng, với những địa phương chưa cân đối được ngân sách, còn phụ thuộc vào ngân sách trung ương thì cũng rất khó. Do vậy, đề nghị Chính phủ sẽ là "tổng chỉ huy" để rà soát từ cách thức, thể thức văn bản, chương trình, nghị quyết, dự án đến cách thức tổ chức thực hiện.