Ngồi lâu hại não: Nghiên cứu mới chỉ ra cách “đảo ngược” ngay trong ngày

Trong đời sống hiện đại, vận động được coi là một trong những yếu tố cốt lõi bảo đảm sức khỏe thể chất và tinh thần. Câu nói “vận động là liều thuốc quý” phản ánh chính xác vai trò của hoạt động thể chất đối với con người. Nếu mối liên hệ giữa tập luyện và phát triển cơ bắp dễ nhận thấy, thì tác động của vận động đối với não bộ lại không phải lúc nào cũng được nhìn nhận đúng mức.

Nhiều nghiên cứu lâu nay chứng minh rằng hoạt động thể chất góp phần giảm nguy cơ sa sút trí tuệ và duy trì chức năng não. Mới đây, một nghiên cứu đăng trên Annals of Behavioral Medicine tiếp tục củng cố nhận định này, chỉ ra rằng chỉ cần vận động trong vài giờ gần nhất cũng giúp bộ não xử lý thông tin nhanh hơn - điều được gọi là tốc độ xử lý nhận thức.

Nghiên cứu mới: Vận động giúp “trẻ hóa” não bộ

Nghiên cứu được tiến hành với 204 người trong độ tuổi 40 - 65. Trong một tuần, mỗi người thực hiện sáu lần kiểm tra mỗi ngày, tương ứng khoảng 3,5 giờ/lần, để báo cáo hoạt động thể chất gần nhất và làm các bài đánh giá nhận thức ngắn.

Các hoạt động ghi nhận không chỉ gồm tập luyện có chủ đích như chạy bộ, đạp xe hay chơi thể thao, mà còn bao gồm các chuyển động thường nhật như đi bộ, dọn dẹp nhà cửa hay chơi với con nhỏ.

Kết quả cho thấy mọi mức độ vận động, từ nhẹ đến mạnh, đều giúp cải thiện chức năng não bộ. Dù nghiên cứu không chỉ ra tác động rõ rệt lên độ chính xác của trí nhớ làm việc, những người vận động trước thời điểm kiểm tra vài giờ có tốc độ xử lý thông tin tương đương với việc “trẻ hơn bốn tuổi”.

Điều này lý giải vì sao cảm giác trì trệ, khó tập trung thường xuất hiện sau nhiều giờ ngồi liên tục trước bàn làm việc mà không có sự vận động xen kẽ.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng nghiên cứu có giới hạn, khi người tham gia tự báo cáo hoạt động thể chất, có thể dẫn đến sai số. Tuy vậy, kết quả vẫn được giới khoa học đồng tình.

Tiến sĩ S. Ausim Azizi, giáo sư thần kinh tại Trường Y Yale nhận định, nghiên cứu “khẳng định hiểu biết lâu nay rằng vận động có lợi cho não và cải thiện chức năng nhận thức”, đồng thời chứng minh khả năng não bộ thích nghi và thay đổi theo thời gian.

Vì sao vận động lại tốt cho não?

Các nhà khoa học chỉ ra nhiều cơ chế khác nhau giải thích tác động tích cực của vận động đối với não bộ.

Theo giáo sư Emily Rogalski thuộc Đại học Chicago, hoạt động thể chất kích hoạt những thay đổi quan trọng trong cấu trúc và chức năng của não.
Một trong những yếu tố quan trọng là sự gia tăng của BDNF - protein đóng vai trò then chốt trong học tập, trí nhớ và phát triển tế bào thần kinh. Mức BDNF tăng rõ rệt khi cơ thể vận động, điều đã được chứng minh qua cả nghiên cứu trên động vật và con người.

Trong thời gian dài, vận động thường xuyên còn thúc đẩy hình thành tế bào thần kinh mới, đồng thời hỗ trợ các tế bào glia - hệ thống tế bào bảo vệ và duy trì hoạt động của não. Nhờ đó, trí nhớ và các chức năng nhận thức khác được cải thiện.

Bên cạnh đó, sức khỏe tim mạch, vốn gắn bó chặt chẽ với sức khỏe não bộ cũng được cải thiện nhờ hoạt động thể chất. Huyết áp cao và cholesterol cao đều là các yếu tố làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, trong khi tập luyện có thể giúp kiểm soát cả hai.

Cần bao nhiêu vận động để có lợi cho não?

Theo Hướng dẫn Hoạt động Thể chất cho Người Mỹ, mỗi người trưởng thành nên tập ít nhất 150 phút vận động cường độ trung bình mỗi tuần, kết hợp tối thiểu hai buổi tăng cường cơ bắp.

Hoạt động cường độ trung bình gồm đi bộ nhanh, đạp xe, nhảy dây, chơi tennis đôi… Tuy nhiên, nghiên cứu mới nhấn mạnh rằng hiệu quả không chỉ đến từ những giờ tập luyện chính thức. Giảm thời gian ngồi và tăng các vận động nhỏ trong ngày, như đi lại trong nhà, dắt thú cưng đi dạo, leo cầu thang… cũng có tác động tích cực đáng kể.

Ngoài vận động, ngủ đủ giấc và các hoạt động kích thích trí não như giải đố, học kiến thức mới cũng quan trọng không kém trong việc duy trì sự sắc bén của não bộ khi tuổi tác tăng lên.

Hồng Nhung