Hà Nội chuyển mạnh sang mô hình khu công nghiệp sinh thái

Tối ưu hóa tài nguyên và thúc đẩy cộng sinh

Theo Quy hoạch Thủ đô giai đoạn 2021 -2030, tầm nhìn 2050 và Điều chỉnh quy hoạch chung đến năm 2045, tầm nhìn 2065 được Thủ tướng phê duyệt cuối năm 2024, Hà Nội có 23 khu công nghiệp (KCN) với tổng diện tích 5.836 ha. Đây là nền tảng quan trọng trong chiến lược nâng cấp không gian sản xuất, đưa công nghiệp Thủ đô chuyển dịch theo hướng công nghệ cao và thân thiện môi trường.

Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp TP. Hà Nội cho biết, đang triển khai thủ tục xây dựng hạ tầng 4 KCN gồm: KCN sạch Sóc Sơn, KCN Đông Anh, KCN Phú Hà và KCN Quang Minh II.

Các KCN đang thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư gồm: KCN Bắc Thường Tín, KCN hỗ trợ Nam Hà Nội giai đoạn II. Đồng thời, Ban quản lý tiếp tục triển khai lập quy hoạch cho 9 KCN khác nhằm chuẩn bị quỹ đất sẵn sàng để thu hút đầu tư hạ tầng trong giai đoạn 2025 - 2027.

Chia sẻ định hướng phát triển, ông Vũ Xuân Hùng, Trưởng Ban quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp TP. Hà Nội cho biết: Hà Nội không chạy theo mô hình KCN truyền thống, mà chuyển mạnh sang mô hình sinh thái, tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và thúc đẩy cộng sinh công nghiệp giữa các doanh nghiệp.

Hiện, Ban Quản lý đã xác định rõ mô hình của từng khu công nghiệp, cùng mục tiêu, tính chất và nhóm ngành ưu tiên thu hút đầu tư theo hướng chuyên biệt hóa cao

Theo đó, ở khu vực đô thị trung tâm, Thành phố tập trung vào các hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo, đồng thời hình thành các trung tâm giới thiệu sản phẩm công nghệ cao, công nghệ sinh học và công nghiệp dược phẩm.

Khu vực phía Tây Thủ đô được định vị là hạt nhân phát triển công nghiệp công nghệ cao, ưu tiên các ngành vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp dược phẩm, công nghệ điện tử, chế tạo máy móc, cơ khí chính xác, cùng các lĩnh vực vật liệu mới và vật liệu xây dựng cao cấp.

Ở phía Nam, định hướng là phát triển công nghiệp sinh học phục vụ nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; chế biến nông sản, thực phẩm chất lượng cao gắn với vùng nguyên liệu; đồng thời thúc đẩy các ngành công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chế tạo và công nghiệp đường sắt gắn với trung tâm dịch vụ hậu cần vận tải đường sắt khu vực Ngọc Hồi.

Khu vực phía Bắc Thủ đô được quy hoạch phát triển mạnh các ngành công nghệ thông tin, điện tử, cơ khí chế tạo và vật liệu mới; cùng các ngành công nghiệp hỗ trợ liên quan đến phân phối, đóng gói, bảo quản, logistics và chế biến nông sản - thực phẩm chất lượng cao. Đây cũng là khu vực ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ cho hàng không.

Để hỗ trợ việc quản trị vận hành, Ban Quản lý đang gấp rút hoàn thiện Hệ thống điều hành thông minh (IOC) nhằm quản trị toàn diện quy trình nội bộ, cung cấp môi trường đầu tư minh bạch và hiện đại. Đây sẽ là công cụ quan trọng trong quản lý khu công nghiệp sinh thái, theo dõi hoạt động sản xuất và môi trường theo thời gian thực.

Quyết liệt hơn trong giải phóng mặt bằng

Dù vậy, quá trình phát triển các KCN vẫn nhiều vướng mắc. Giải phóng mặt bằng tiếp tục là rào cản lớn nhất, khiến nhiều dự án hạ tầng bị chậm tiến độ. Việc hài hòa giữa yêu cầu phát triển của Thành phố và kỳ vọng lợi nhuận của doanh nghiệp đầu tư hạ tầng KCN cũng là bài toán khó khi tiêu chuẩn sinh thái cao đôi khi làm tăng chi phí đầu tư ban đầu.

Một trở ngại đáng kể khác là sự thiếu đồng bộ giữa hạ tầng kỹ thuật bên ngoài và bên trong KCN. Nhiều khu vực chưa hoàn thiện đường giao thông trục chính, nguồn điện, cấp thoát nước, viễn thông, khiến sức hấp dẫn đầu tư bị giảm sút. Hạ tầng xã hội như nhà ở công nhân, trường học, khu dịch vụ, y tế phát triển chậm hơn nhu cầu thực tế, ảnh hưởng đến chất lượng sống và khả năng giữ chân lao động, chuyên gia.

Về pháp lý, dù Ban Quản lý đã được phân cấp một số quyền hạn, nhưng các quy định liên quan đến đất đai, môi trường, xây dựng vẫn còn chồng chéo, thiếu nhất quán. Điều này khiến cơ chế “một cửa” khó phát huy trọn vẹn hiệu quả, đồng thời gây khó khăn trong quá trình lập quy hoạch do sự phối hợp giữa các sở ngành và chính quyền địa phương còn chưa thật sự thông suốt.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, Ban Quản lý kiến nghị TP. Hà Nội chỉ đạo quyết liệt hơn trong công tác giải phóng mặt bằng, đồng thời xem xét cơ chế đặc thù và bổ sung nguồn lực cho các dự án trọng điểm. Bên cạnh đó, việc ưu tiên bố trí ngân sách để hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật ngoài hàng rào - từ giao thông, điện, nước đến các công trình xã hội thiết yếu, được coi là điều kiện tiên quyết để tạo bước đột phá trong thu hút đầu tư.

Ban Quản lý cũng đề nghị các cơ quan, địa phương tăng cường phối hợp, cung cấp thông tin về hạ tầng kỹ thuật, thủy lợi, dân cư để đẩy nhanh tiến độ lập quy hoạch; đồng thời đẩy mạnh tham vấn cộng đồng nhằm bảo đảm tính đồng thuận và khả năng triển khai trên thực tế.

Trong tương lai, mạng lưới 23 KCN sẽ trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển công nghiệp của Hà Nội nói riêng và phát triển Thủ đô nói chung. Để quy hoạch này thực sự đi vào cuộc sống, Thành phố cần tập trung giải quyết những điểm nghẽn cố hữu về mặt bằng, hạ tầng và thể chế. Khi các điều kiện nền tảng được hoàn thiện, Hà Nội sẽ có cơ hội hình thành hệ sinh thái công nghiệp xanh, thông minh, đủ sức cạnh tranh và thu hút dòng vốn chất lượng cao trong giai đoạn tới.

Hà Lan