Bước tiến dè dặt cho hòa bình
Dù Mỹ khẳng định các vòng thương lượng gần đây đạt “tiến triển vượt bậc”, nhưng thực tế cho thấy những bất đồng chiến lược vẫn là rào cản lớn khiến thỏa thuận hòa bình Nga - Ukraine khó hình thành trong tương lai gần.
Dù Mỹ khẳng định các vòng thương lượng gần đây đạt “tiến triển vượt bậc”, nhưng thực tế cho thấy những bất đồng chiến lược vẫn là rào cản lớn khiến thỏa thuận hòa bình Nga - Ukraine khó hình thành trong tương lai gần.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 25/11 cho biết, các cuộc đàm phán giữa Nga và Ukraine do Mỹ dẫn dắt đã đạt được những bước tiến quan trọng, và “chỉ còn một vài điểm bất đồng cuối cùng” trước khi tiến tới thỏa thuận. Ông cũng nhấn mạnh chỉ gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Tổng thống Nga Vladimir Putin khi văn kiện hòa bình đã bước vào giai đoạn cuối cùng.
Tôi hy vọng sớm được gặp Tổng thống Zelensky và Tổng thống Putin, nhưng CHỈ khi thỏa thuận chấm dứt xung đột này là CUỐI CÙNG hoặc đang trong giai đoạn cuối.
Tổng thống Mỹ Donald Trump
Tuyên bố này được đưa ra sau một tuần thương lượng dồn dập giữa các phái đoàn Mỹ, Ukraine và Nga tại Geneva và Abu Dhabi (UAE), dường như nhằm mục đích thúc đẩy cả hai bên thỏa hiệp - ngay cả khi những chi tiết khó khăn nhất của thỏa thuận vẫn chưa được giải quyết.
Tuy nhiên, việc Tổng thống Trump hoãn gặp ông Zelensky thời điểm hiện tại - vốn là kỳ vọng của Kiev để cải thiện cán cân thương lượng đã khiến giới chức Ukraine lo ngại tiến trình vẫn chưa thực sự đi vào bản chất, và diễn biến mới có thể làm giảm quyền chủ động của Kiev. Một quan chức cấp cao Ukraine cho biết, Kiev từng hy vọng có thể tổ chức cuộc gặp ngay sau dịp Lễ Tạ ơn (ngày 27/11), nhằm tìm kiếm sự điều chỉnh đối với động lực đàm phán mà nhiều người Ukraine cảm thấy đang nghiêng theo hướng có lợi cho Moscow.
Chưa có bản kế hoạch cuối
Trong những ngày qua, các cuộc thương lượng đã diễn ra xoay quanh bản kế hoạch hòa bình 28 điểm do Mỹ đề xuất, vốn yêu cầu Ukraine cân nhắc những điều khoản nhạy cảm về an ninh và lãnh thổ. Một số nguồn tin cho biết Mỹ yêu cầu Ukraine phải chấp thuận bản kế hoạch trước Lễ Tạ ơn, nếu không có thể thu hẹp cung cấp thông tin tình báo và hỗ trợ quân sự.
Đề xuất này nhanh chóng vấp phải sự phản đối mạnh từ Ukraine và nhiều nước châu Âu, với lý do nó “nghiêng về lập trường của Nga”. Tuy vậy, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tỏ ra ủng hộ văn kiện này như một “cơ sở ban đầu” cho thương lượng.
Hiện Tổng thống Donald Trump cho biết ông đã cử đặc phái viên Steve Witkoff tới Moscow để gặp Tổng thống Putin, trong khi Bộ trưởng Lục quân Dan Driscoll tiếp tục trao đổi với phái đoàn Ukraine tại Abu Dhabi. Washington khẳng định các cuộc tiếp xúc được phối hợp chặt chẽ với Nhà Trắng, để “điều chỉnh và tinh chỉnh” kế hoạch sau khi tiếp thu ý kiến của các bên.
Trung tá Jeff Tolbert, người phát ngôn của Bộ trưởng Driscoll cho biết, “các cuộc đàm phán của Mỹ với phái đoàn Nga đang diễn ra tốt đẹp, và chúng tôi vẫn lạc quan”. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tuyên bố Moscow chờ đợi Washington trình ra bản dự thảo mới sau khi nhận được đóng góp từ phía Ukraine và châu Âu, đồng thời cảnh báo nếu bản dự thảo cuối mất đi “tinh thần và nội dung” của cuộc gặp thượng đỉnh Nga - Mỹ tại Alaska hồi tháng 8, các cuộc đàm phán có thể rơi vào bế tắc.
Lãnh thổ: Điểm nghẽn lớn nhất của tiến trình hòa đàm
Vấn đề gai góc nhất trong tiến trình hòa đàm vẫn là yêu cầu của Nga về việc Ukraine cần nhượng thêm một số khu vực lãnh thổ. Giới quan sát cho rằng, đây là “lằn ranh đỏ” đối với Ukraine và là quyết định có thể gây chia rẽ sâu sắc trong xã hội cũng như quân đội nước này.
.png)
Từ khi bản kế hoạch 28 điểm bị rò rỉ, Kiev luôn khẳng định, chỉ Tổng thống Zelensky mới có thẩm quyền giải quyết các vấn đề liên quan đến chủ quyền quốc gia, và mọi phương án yêu cầu Ukraine nhượng lãnh thổ đều không thể chấp nhận được về mặt chính trị.
Hiện trong các cuộc đàm phán tại Geneva và Abu Dhabi, phái đoàn Ukraine đề nghị thảo luận dựa trên hiện trạng kiểm soát thực địa, bác bỏ yêu cầu của Nga về việc Kiev phải rút khỏi phần lãnh thổ Donetsk. Một số nguồn tin am hiểu nội bộ Kremlin cho biết, Moscow có thể sẵn sàng “đóng băng” chiến tuyến tại Zaporizhzhia và Kherson, nhưng Donetsk vẫn là “vấn đề then chốt” chỉ có thể giải quyết vào giai đoạn cuối của quá trình đàm phán.
Tính toán của các bên
Trong bối cảnh Mỹ nỗ lực làm cho kế hoạch phù hợp hơn với Ukraine, một số nhà phân tích nhận định điều này sẽ khiến Nga không thể chấp nhận, bởi những điều khoản được “mềm hóa” cho Kiev đồng nghĩa với việc xa rời lập trường ban đầu của Moscow.
Kế hoạch 28 điểm ban đầu chỉ là “điểm khởi đầu” với Nga, với một số điểm được Moscow chấp nhận và một số khác thì không. Tổng thống Vladimir Putin không muốn tiếp tục xung đột, nhưng ông ấy thực sự cần nhận được một kết quả có ý nghĩa, nhất là khi Nga đang giành lợi thế hơn trên thực địa.
Cựu quan chức cấp cao của Điện Kremlin phát biểu với The Washington Post
Các chuyên gia Nga đánh giá Tổng thống Putin không muốn kéo dài xung đột, song vẫn cần “nhận được điều gì đó có ý nghĩa” để chứng minh rằng chiến dịch quân sự đặc biệt không phải là vô ích. Một số người cũng cho rằng, Moscow tin rằng Ukraine sẽ tái xây dựng năng lực quân sự với nguồn hỗ trợ từ châu Âu và có thể tiếp tục chiến đấu trong tương lai, gây áp lực lâu dài lên Nga.
Trong khi đó, các nước châu Âu khẳng định vẫn ủng hộ giải pháp ngoại giao nhưng không đánh đổi bằng những điều kiện phương hại tới chủ quyền của Ukraine, với lo ngại rằng bất kỳ thỏa thuận nào bị coi là “nhượng bộ quá mức” trước Nga có thể gây bất ổn trong khu vực và làm suy yếu trật tự an ninh châu Âu.
Các quan chức Mỹ cũng đánh giá áp lực đối nội tại Ukraine, từ xã hội đến quân đội có thể tạo ra phản ứng tiêu cực nếu Kiev phải chấp nhận mất thêm lãnh thổ. Ông Oleksandr Bevz, cố vấn của Chính phủ Ukraine cho biết, phía Mỹ hiểu rõ mức độ nhạy cảm của vấn đề lãnh thổ và lo ngại các nhượng bộ quá sâu có thể gây ra biểu tình hoặc phản đối từ lực lượng vũ trang Ukraine.
Dù vậy, trong bối cảnh bất đồng hiện tại, các chuyên gia đều cùng chung nhận định, cả Nga và Ukraine đều đang cố gắng tránh để Tổng thống Donald Trump đánh giá mình là “bên gây cản trở hòa bình”. Một học giả Nga cho rằng, Tổng thống Putin “không muốn mất Tổng thống Trump”, bởi điều này có thể khiến Moscow rơi vào thế đối đầu với Washington trong quá trình đàm phán.
Trong bài phát biểu trước Hội đồng An ninh Nga cuối tuần trước, Tổng thống Nga Putin đã tuyên bố Nga vẫn sẽ đẩy mạnh các cuộc tấn công trên thực địa để giải quyết xung đột, nhưng cũng sẵn sàng cho các cuộc đàm phán hòa bình.
Nga sẵn sàng cho các cuộc đàm phán hòa bình và giải quyết các vấn đề một cách hòa bình.
Tổng thống Nga Vladimir Putin
Quyết định cuối cùng của Nga, theo giới phân tích, sẽ phụ thuộc vào đánh giá của Kremlin về “dự trữ ổn định” của nền kinh tế trong bối cảnh chịu áp lực trừng phạt ngày càng tăng. Nếu Nga cho rằng tình hình kinh tế năm tới sẽ khó khăn hơn, khả năng Moscow phải cân nhắc một lập trường “linh hoạt hơn” trở nên thực tế hơn.
“Tổng thống Putin sẵn sàng thể hiện sự linh hoạt nhất định. Nhưng ở quy mô nào và trong những lĩnh vực nào thì chúng ta vẫn chưa biết. Nếu Tổng thống cho rằng các vấn đề đang tích tụ và năm sau tình hình sẽ khó khăn hơn, thì đây có thể là động lực để ông ấy đưa ra lập trường linh hoạt hơn”, Tatiana Stanovaya, thành viên cấp cao tại Trung tâm Carnegie về Nga và Âu Á nhận định.
Nhiều tín hiệu nhưng chưa có đột phá
Nhìn chung, dù Mỹ mô tả các cuộc đàm phán gần đây là “tạo đột phá”, toàn bộ tiến trình vẫn chưa đi đến điểm mốc quyết định. Các vấn đề chủ quyền lãnh thổ, tương lai vùng Donetsk, cũng như các điều khoản về tư cách thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Ukraine vẫn là những nội dung khiến các bên tồn tại khác biệt lớn.
Khi chiến sự tiếp tục leo thang và các cuộc tấn công trên thực địa vẫn diễn ra, khả năng một thỏa thuận toàn diện và bền vững giữa Ukraine và Nga trong ngắn hạn được đánh giá là không cao. Tương tự nhiều nỗ lực trước đó, đàm phán hiện nay có nguy cơ bị đình trệ nếu một trong hai bên cảm thấy lợi ích chiến lược của mình không được đáp ứng.