Trẻ em cần được bảo vệ ngay cả khi không trực tiếp sử dụng mạng

Dự án Luật An ninh mạng trình tại Kỳ họp thứ Mười đã nhận được sự thống nhất cao của các đại biểu về sự cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách của tình hình thực tiễn bảo vệ, phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi tấn công mạng, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng trên hầu hết các lĩnh vực, nguy cơ lợi dụng môi trường mạng để thực hiện các hành vi chống phá Đảng, Nhà nước, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân diễn biến phức tạp.

Nhiều đại biểu cho rằng, dự án luật chú trọng đến bảo vệ trẻ em bởi đây là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương và cần được ưu tiên. Cụ thể, trong dự án Luật An ninh mạng (sửa đổi) tiếp tục quy định một điều luật riêng về phòng, chống xâm hại trẻ em trên không gian mạng (Điều 20). Điều này thể hiện rõ quan điểm, chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước về việc đặt trẻ em vào vị trí trung tâm của các chính sách an sinh và phát triển xã hội. Quy định này không chỉ khẳng định quyền của trẻ em khi tham gia môi trường mạng, mà còn cụ thể hóa trách nhiệm của từng nhóm chủ thể, từ cơ quan nhà nước, doanh nghiệp đến nhà trường, gia đình và lực lượng chức năng trong việc bảo vệ các em khỏi những nguy cơ, tác động tiêu cực của không gian mạng.

Thông tin tại tọa đàm "Vai trò của nền tảng trực tuyến trong bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước tội phạm mạng" do Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Bộ Công an tổ chức (ngày 25/10) trong khuôn khổ lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng cho thấy: Các hành vi lừa đảo, thao túng và xâm hại trẻ em qua mạng có xu hướng gia tăng, với nhiều thủ đoạn tinh vi: dụ dỗ quay video nhạy cảm để tống tiền, giả danh tuyển dụng để buôn bán người hoặc lao động cưỡng bức. Các nền tảng mạng xã hội, diễn đàn kín và nhóm ẩn danh đang trở thành nơi chia sẻ, giao dịch nội dung xâm hại trẻ em. Năm 2024, Việt Nam ghi nhận 381 vụ xâm hại tình dục qua mạng, chủ yếu bắt nguồn từ việc khai thác thông tin cá nhân trên Facebook và Zalo. Riêng khoảng 9 tháng trong năm 2025, Việt Nam đã ghi nhận khoảng 50 vụ "bắt cóc online" có yếu tố xuyên biên giới.

Đây là một thực trạng đáng báo động khi mà việc trẻ em sử dụng internet ngày càng tăng, các nội dung được đăng trên mạng ngày càng khó kiểm soát, những hành vi vi phạm quyền trẻ em trên mạng ngày càng tinh vi. Vì vậy, cần rà soát, bổ sung quy định, hoàn thiện pháp luật đối với các hành vi vi phạm quyền trẻ em, xâm hại trẻ em trên môi trường mạng là hết sức cấp thiết.

Tại Khoản 1, Điều 20 nêu rõ “Trẻ em có quyền được bảo vệ, tiếp cận thông tin, tham gia hoạt động, vui chơi…. khi tham gia, tương tác trên không gian mạng”. Tuy nhiên, trong thực tiễn ngay cả khi trẻ em không tham gia, tương tác cũng có thể bị lạm dụng hình ảnh, thông tin trên không gian mạng. Do đó, ban soạn thảo cần nghiên cứu quy định chung “trên không gian mạng” để bảo đảm trẻ em được bảo vệ mọi lúc, mọi nơi, trong mọi tình huống.

Ngoài ra, Nghị định 56/2017/NĐ-CP của Chính phủ quy định một số điều hướng dẫn thi hành Luật Trẻ em cũng nêu rõ về trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Trong đó nhấn mạnh cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động trên môi trường mạng phải phối hợp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền và tổ chức, cá nhân khác trong việc bảo đảm an toàn thông tin của trẻ em trên môi trường mạng; ngăn chặn thông tin gây hại cho trẻ em theo quy định của pháp luật về an toàn thông tin mạng; doanh nghiệp kinh doanh, cung cấp dịch vụ trên môi trường mạng phải có biện pháp sử dụng dịch vụ bảo vệ người sử dụng là trẻ em (Điều 35). Cơ quan công an có trách nhiệm tổ chức thực hiện các biện pháp hỗ trợ, can thiệp bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng (Điều 37).

Mở rộng phạm vi nhóm yếu thế khác vào nhóm đối tượng được bảo vệ

Nhiều đại biểu đề nghị mở rộng phạm vi các nhóm yếu thế khác trong xã hội như người cao tuổi và người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, bởi đây là các nhóm dễ bị tổn thương trong môi trường mạng. Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Tuyên Quang Ma Thị Thúy đề nghị mở rộng phạm vi sang các nhóm yếu thế khác trong xã hội như người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ, người dân tộc thiểu số, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

“Thực tế cho thấy, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ, người dân tộc thiểu số, hay những người có hoàn cảnh khó khăn, hạn chế kỹ năng số đều là đối tượng dễ bị lợi dụng, lừa đảo hoặc bị xâm phạm dữ liệu cá nhân. Những hành vi như giả danh, chiếm đoạt tài khoản, lừa đảo qua mạng xã hội, qua ví điện tử hay tin nhắn… thì đang diễn ra rất phổ biến, gây thiệt hại cả về vật chất lẫn tinh thần” Ma Thị Thúy dẫn chứng.

Đồng quan điểm, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) cho rằng để bảo đảm tính toàn diện, thống nhất và phù hợp với quy định của Luật Người cao tuổi và Bộ luật Dân sự, đề nghị bổ sung người cao tuổi và người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự vào nhóm đối tượng được bảo vệ trong dự án Luật.

“Trong thực tế, các nhóm yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật, người hạn chế năng lực hành vi dân sự cũng là mục tiêu dễ bị tấn công. Do đó, việc bổ sung các nhóm đối tượng này vào nhóm đối tượng được bảo vệ là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn”, đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Cần Thơ) nhấn mạnh.

Về vấn đề này, Luật Trẻ em quy định 14 nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt cần được bảo vệ từ phòng ngừa, hỗ trợ đến can thiệp và trách nhiệm thực hiện của các cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân. Cùng với đó, Nghị định 56/2017/NĐ-CP của Chính phủ quy định một số điều hướng dẫn thi hành Luật Trẻ em cũng nêu rõ hỗ trợ, can thiệp đối với trường hợp trẻ em bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt (Điều 26, 27, 31).

Mỹ Hạnh