Lệnh ngừng bắn ở Gaza lung lay, Mỹ xúc tiến các nỗ lực ngoại giao

Thủ tướng Israel cho biết, quân đội nước này thả 153 tấn bom xuống Dải Gaza hôm 19/10 để đáp trả "hành động vi phạm lệnh ngừng bắn" Hamas. Loạt không kích được Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) tiến hành sau khi hai binh sĩ nước này thiệt mạng trong cuộc tấn công bằng vũ khí bộ binh tại khu vực Rafah, miền Nam Dải Gaza. IDF cáo buộc Hamas vi phạm lệnh ngừng bắn khi liên tiếp tấn công quân nhân Israel bên ngoài ranh giới "đường vàng" theo thỏa thuận đình chiến, trong đó có một vụ tấn công bằng súng chống tăng và một vụ bắn tỉa.

Hamas bác bỏ cáo buộc vi phạm lệnh ngừng bắn, cho hay họ đã mất liên lạc với một số nhóm ở Rafah trong nhiều tháng qua và không chịu trách nhiệm cho những hành động "bộc phát" của các tay súng ở đó. Nhóm này cho hay, ít nhất 45 người Gaza đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel chỉ trong ngày 19/10.

Việc giai đoạn đầu tiên của thỏa thuận liên tục bị gián đoạn bởi các đợt bạo lực, bao gồm cả các vụ hôm 20/10, vẫn chưa rõ liệu Mỹ có thể tiếp tục duy trì áp lực và đà tiến nhằm chấm dứt xung đột hay không.

Những diễn biến mới nhất phản ánh các trở ngại trong nỗ lực duy trì lệnh ngừng bắn mong manh và tìm kiếm nền hòa bình bền vững sau hai năm chiến tranh tại Gaza. Những vấn đề cốt lõi như việc giải giáp Hamas, rút thêm quân Israel và tương lai quản trị của Dải Gaza vẫn chưa được giải quyết.

Giai đoạn tiếp theo của kế hoạch ngừng bắn

Tổng thống Trump, người đang giữ áp lực đối với cả Hamas và Israel nhằm cứu vãn thành tựu đối ngoại nổi bật trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ hai, cho biết hôm 20/10 rằng Mỹ đang thực hiện “nhiều bước đi” để duy trì lệnh ngừng bắn.

Ông nói với báo giới rằng “tình hình Hamas sẽ được xử lý nhanh chóng”, nhưng nhấn mạnh “chưa yêu cầu Israel tiến vào và giải quyết vấn đề”. Ông Trump cho rằng, dù Hamas đã vi phạm thỏa thuận, ông không tin ban lãnh đạo của nhóm chịu trách nhiệm, mà nhóm này đang “đối mặt với sự nổi loạn trong nội bộ”.

“Nếu ban lãnh đạo Hamas không chấn chỉnh lại, chúng tôi sẽ tiêu diệt họ nếu cần thiết”, ông Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Tuy nhiên, ông khẳng định các hành động này “sẽ không liên quan đến việc triển khai quân đội Mỹ trên thực địa”.

Trong chuyến thăm Trung Đông, bắt đầu từ 20/10, hai đặc phái viên Mỹ là Steve Witkoff và con rể của ông Trump là Jared Kushner dự kiến sẽ củng cố lệnh ngừng bắn và khởi động các cuộc đàm phán về giai đoạn kế tiếp - được xem là phần khó khăn hơn trong kế hoạch 20 bước.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng dự kiến đến Israel vào 21/10, trong khi Thủ tướng Netanyahu cho biết ông sẽ thảo luận với Vance về “những thách thức và cơ hội khu vực”.

Nỗ lực ngoại giao cấp cao của Mỹ, với các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra sau đó tại Ai Cập với đại diện Hamas, cho thấy ưu tiên hàng đầu mà ông Trump dành cho việc củng cố lệnh ngừng bắn, sau khi ông tuyên bố tuần trước rằng thỏa thuận này “báo hiệu bình minh lịch sử của một Trung Đông mới”.

Trong khi đó, các nhân viên y tế Palestine cho biết ba người khác đã thiệt mạng do pháo kích của xe tăng Israel gần “đường vàng” bên trong Gaza - đường ranh giới đánh dấu khu vực Israel rút quân ban đầu khỏi các khu dân cư chính.

Quân đội Israel cho biết, lực lượng của họ đã bắn vào “các tay súng vượt qua ranh giới đó”. Ranh giới này hiện được đánh dấu bằng các chướng ngại bê tông và cột sơn vàng đặt cách nhau khoảng 200m. Người dân Gaza cho biết họ hoang mang vì “đường vàng” không có ranh giới rõ ràng. “Mọi nơi đều đổ nát. Chúng tôi đã xem bản đồ, nhưng không thể xác định đường ranh giới nằm ở đâu”, Samir, 50 tuổi, sống tại khu Tuffah nói.

Hamas tiếp tục bàn giao thi thể con tin

Israel đã tuyên bố sẽ không có bất kỳ tiến triển nào trong đàm phán cho đến khi thêm nhiều thi thể con tin được trao trả. Văn phòng của Thủ tướng Netanyahu cho biết, Hội Chữ thập đỏ đã nhận thi thể một con tin khác từ Hamas vào 20/10 và bàn giao lại cho quân đội Israel. Israel tin rằng Hamas có thể bàn giao ngay tới năm thi thể nữa, trong khi khoảng 15 thi thể còn lại ở Gaza có thể rất khó tìm thấy trong đống đổ nát do mức độ tàn phá nghiêm trọng tại khu vực này.

Tại Cairo, Ai Cập sẽ tổ chức các cuộc đàm phán trong tuần này với thủ lĩnh Hamas sống lưu vong Khalil Al-Hayya về các biện pháp tiếp theo trong việc thực thi lệnh ngừng bắn.

Một quan chức Palestine thân cận với các cuộc đàm phán cho biết, phái đoàn Hamas sẽ thảo luận về việc thành lập “một cơ quan kỹ trị” để điều hành Gaza mà không có đại diện của Hamas.

Tuy nhiên, Hamas và các nhóm vũ trang đồng minh đã bác bỏ mọi ý tưởng về “chính quyền nước ngoài” ở Gaza như được nêu trong kế hoạch của ông Trump, đồng thời từ chối hạ vũ khí - yếu tố có thể khiến việc thực thi thỏa thuận thêm phức tạp.

Người dân lo sợ bạo lực bùng phát trở lại

Israel cho biết đã tiến hành không kích trên khắp Dải Gaza nhằm đáp trả vụ tấn công của người Palestine khiến hai binh sĩ thiệt mạng tại Rafah, bên trong khu vực được quy định trong thỏa thuận.

Cánh vũ trang của Hamas khẳng định không biết về các vụ đụng độ ở Rafah và “không liên hệ với các nhóm tại đó kể từ tháng 3”.

Hamas cũng công bố danh sách các “hành động vi phạm” của Israel, bao gồm các vụ tấn công khiến 46 người thiệt mạng và việc ngăn cản hàng cứu trợ thiết yếu vào Gaza.

Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz cảnh báo rằng, “bất kỳ tay súng Hamas nào còn ở trong khu vực Gaza do Israel kiểm soát phải rời đi ngay lập tức”, đồng thời nói thêm rằng “mọi người vượt qua đường vàng sẽ bị tấn công mà không có cảnh báo trước”.

Quỳnh Vũ