Khoảnh khắc quyết định đối với Israel, Hamas và Tổng thống Donald Trump
Các cuộc đàm phán tại Ai Cập hôm nay có thể mở ra cơ hội chấm dứt xung đột và khởi động tiến trình hòa bình mới ở Trung Đông
Hôm nay, 6/10, các bên liên quan trực tiếp đến cuộc xung đột giữa Israel và Hamas sẽ nhóm họp tại Ai Cập, trong nỗ lực tìm kiếm thỏa thuận nhằm chấm dứt hai năm xung đột đẫm máu tại Dải Gaza. Trọng tâm của vòng đàm phán đầu tiên là cơ chế Hamas thả các con tin Israel bị bắt giữ, song nhiều người kỳ vọng tiến trình này có thể mở đường cho giai đoạn tiếp theo, hướng tới một lệnh ngừng bắn lâu dài và nền hòa bình bền vững.
Tương lai của các cuộc thương lượng phụ thuộc phần lớn vào khả năng các bên dung hòa những khác biệt sâu sắc, cũng như vào việc các nhà lãnh đạo Israel và Hamas có sẵn sàng xoay trục sang đối thoại thay vì đối đầu trong bối cảnh áp lực của cộng đồng quốc tế hay không.
Những toan tính tại Sharm el-Sheikh
Phái đoàn của Hamas tới Ai Cập do ông Khalil al-Hayya dẫn đầu. Cách đây không lâu, một cuộc không kích của Israel tại Doha suýt trúng ông, khiến con trai và nhiều trợ lý thiệt mạng.
Phía Israel có ông Ron Dermer, cố vấn thân cận của Thủ tướng Benjamin Netanyahu đại diện tham dự. Hai bên không gặp trực tiếp, mà thông qua các nhà ngoại giao Mỹ, Ai Cập và Qatar làm trung gian. Hai nhân vật thân cận của Tổng thống Mỹ Donald Trump, ông Jared Kushner và ông Steve Witkoff, cũng có mặt để hỗ trợ tiến trình.
Ông Trump hiện là người thúc đẩy mạnh mẽ nhất cho nỗ lực hòa giải. Một tuần trước, ông công bố kế hoạch hòa bình gồm 20 điểm, kêu gọi các bên chấm dứt chiến sự và đặt nền tảng cho “hòa bình vĩnh viễn”. Bất chấp phản ứng thận trọng từ Hamas, nhà lãnh đạo Mỹ vẫn bày tỏ lạc quan, đồng thời yêu cầu Israel ngừng không kích Gaza.
Ngày 5/10, ông cảnh báo Hamas sẽ phải “chịu hậu quả nghiêm trọng” nếu không chấp thuận kế hoạch. Ông Kushner và ông Witkoff được cử tới Ai Cập để theo dõi và thúc đẩy đàm phán, trong khi Washington trông đợi Qatar gia tăng sức ép với Hamas. Ông Trump cũng được cho là kỳ vọng tiến trình này sẽ củng cố hình ảnh nhà kiến tạo hòa bình của mình, trước thời điểm công bố giải Nobel Hòa bình vào ngày 10/10.
Thách thức trong việc sắp xếp lệnh ngừng bắn
Một trong những điểm mấu chốt của quá trình đàm phán là trình tự thực thi lệnh ngừng bắn và trao đổi tù binh. Dự kiến, Hamas sẽ trả tự do cho 48 con tin người Israel (ít nhất 20 người được cho là còn sống), đổi lại Israel sẽ phóng thích 1.950 tù nhân Palestine, trong đó có 250 người đang thụ án chung thân. Tuy nhiên, cơ chế thực hiện không đơn giản. Israel yêu cầu Hamas phải giải giáp và từ bỏ quyền lực trước khi Lực lượng phòng vệ Israel (IDF) rút quân khỏi Gaza, trong khi Hamas cần đảm bảo IDF sẽ không quay lại tấn công sau khi thả con tin.
Giải pháp được xem là khả thi nhất hiện nay là Israel rút quân từng phần, kèm các cam kết bảo đảm từ Mỹ và Israel. Nếu đạt được thỏa thuận, những chuyến hàng viện trợ nhân đạo quy mô lớn được kỳ vọng sẽ nhanh chóng được chuyển tới Gaza.
Phía quân đội Israel cũng bày tỏ mong muốn kết thúc chiến sự. Sau hai năm giao tranh, IDF đang phải duy trì năm sư đoàn tại Gaza và hàng chục nghìn quân dự bị. “Tất cả các kế hoạch gần đây của chúng tôi đều tính đến khả năng ngừng bắn và tái bố trí nhanh”, một tướng Israel cho biết. Sau khi danh sách tù nhân được hoàn tất và nội các Israel phê duyệt, tòa án sẽ có 24 giờ để xem xét các kiến nghị phản đối của gia đình nạn nhân. Nếu thủ tục diễn ra suôn sẻ, vấn đề con tin có thể khép lại, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong xã hội Israel.
Triển vọng và tính toán chính trị
Nếu các con tin được trả tự do và viện trợ “tràn” vào Gaza, dư luận hai phía có thể sẽ đón nhận trong không khí phấn khởi. Tuy nhiên, chặng đường phía trước còn nhiều thử thách. Kế hoạch của ông Trump, được một số đồng minh Ảrập ủng hộ, bao gồm giải giáp Hamas, thành lập chính quyền “kỹ trị” quản lý dân sự Gaza và triển khai “Lực lượng ổn định Quốc tế” nhằm đảm bảo an ninh, ngăn Hamas tái kiểm soát khu vực.
Tuy nhiên, hai bên vẫn duy trì lập trường đối lập. Hamas muốn có cam kết rõ ràng rằng chiến dịch quân sự của Israel sẽ không tái diễn, đồng thời phản đối những điều khoản có thể làm suy yếu ảnh hưởng của họ. Lãnh đạo Khalil al-Hayya đang chịu sức ép lớn từ nội bộ. Một bộ phận trong Hamas muốn duy trì vai trò vũ trang, trong khi phe khác thiên về hướng chính trị. Kết quả đàm phán tại Ai Cập sẽ phần nào quyết định định hướng tương lai của phong trào này.
Ở chiều ngược lại, Thủ tướng Netanyahu cũng đang đứng trước phép thử chính trị khi Israel chuẩn bị bước vào chu kỳ bầu cử mới. Dưới sức ép từ Washington, ông buộc phải ủng hộ kế hoạch ngừng bắn và coi đó là “thành tựu cá nhân”. Trong thông điệp gửi người dân Israel, ông khẳng định: “Từ thắng lợi đến thắng lợi - chúng ta đang thay đổi diện mạo Trung Đông”. Theo các khảo sát, 72% người dân Israel hiện ủng hộ kế hoạch hòa bình do Mỹ đề xuất.
Tuy nhiên, nếu các điều khoản trọng yếu của kế hoạch không được thực thi, chẳng hạn IDF rút khỏi phần lớn Gaza mà không đảm bảo Hamas giải giáp hoàn toàn, liên minh cực hữu trong Chính phủ Israel có thể rút lui, khiến ông Netanyahu phải đối mặt với nguy cơ bầu cử sớm. Khi đó, khả năng ông thuyết phục cử tri rằng mình là người dẫn dắt Israel tới “chiến thắng” sẽ bị đặt dấu hỏi.
Cuộc đàm phán tại Ai Cập vì thế không chỉ mang ý nghĩa nhân đạo, mà còn là phép thử cho nỗ lực hòa bình ở Trung Đông - nơi vận mệnh chính trị của cả các bên liên quan, từ Hamas, Israel đến Nhà Trắng, đều đang được đặt lên bàn cờ.