Nhu cầu về nhà ở xã hội cho công nhân, người có thu nhập thấp rất lớn và cấp bách

- Thưa ông, từ thực tế sự “khan hiếm” của phân khúc nhà ở xã hội, cung không đủ cầu, điều này không chỉ diễn ra ở Hà Nội mà còn tại nhiều địa phương khác, đặc biệt là ở những địa phương tập trung lớn các khu công nghiệp, theo ông thì đâu là nguyên nhân của tình trạng này?

- Chúng ta biết rằng, trước đây nhà ở xã hội thường chiếm khoảng 20% tổng sản phẩm các dự án đầu tư. Nhưng từ năm 2021 trở lại đây thì nhà ở xã hội chỉ còn chiếm khoảng 7% - 8% trên tổng sản phẩm bất động sản, đặc biệt trong năm 2022 lượng nhà ở xã hội đã giảm xuống còn dưới 5%. Rõ ràng, là nguồn cung về nhà ở xã hội ngày càng co hẹp lại, trong khi nhu cầu của người dân ngày càng tăng cao. Vì vậy, việc mà khan hiếm nguồn cung nhà ở xã hội là tất yếu.

Nguyên nhân của thực trạng đó thì có rất nhiều. Một là các địa phương cũng như các cơ quan quản lý nhà nước chưa thực sự quan tâm chú ý đến việc phát triển với nhà ở xã hội.

Thứ hai là các chủ đầu tư cũng không quan tâm đến việc phát triển nhà ở xã hội do khó khăn về cơ chế chính sách, về đền bù giải phóng mặt bằng cũng như về yếu tố lợi nhuận mà doanh nghiệp được hưởng rất thấp.

Thứ ba là chúng ta cũng nhìn thấy, hiện nay các cơ chế quy định về ưu đãi đã có, nhưng nó chưa cụ thể, rõ ràng. Vì vậy các chủ đầu tư cũng như người mua nhà khó có thể được hưởng từ các cơ chế ưu đãi nên họ cũng nản lòng khi thực hiện đầu tư dự án. Và vì, người mua nhà khó mua được nhà nên vòng quay đầu tư của doanh nghiệp sản xuất cũng khó, chậm khiến lợi nhuận của doanh nghiệp rất thấp.

Bên cạnh đó, việc quy hoạch không ổn định và chúng ta lại coi đây là nhà ở giá rẻ nên cũng không có ưu tiên ưu đãi gì. Vị trí xây dựng các nhà ở lại này thường đẩy ra những vùng ven, hẻo lánh hoặc khu đất đai không sạch sẽ dẫn đến việc một số dự án đã xây xong cũng khó bán…

Tựu chung, có nhiều yếu tố khiến nhà ở xã hội “khan hiếm”, cung không đủ cầu, trong đó yếu tố đầu tiên là từ tư duy về nhà ở xã hội cho đến quy hoạch nhà ở xã hội của chúng ta chưa đúng, không phù hợp với với mong muốn của người dân.

- Vậy đối với doanh nghiệp đầu tư, Nhà nước cần có những cơ chế chính sách như thế nào để khuyến khích họ tham gia vào việc xây dựng nhà ở xã hội?  

- Tôi cho rằng, Nhà nước cần thực hiện một quy hoạch ổn định là nền tảng để các quy hoạch về khu nhà ở xã hội trở thành một quy hoạch chung có tính ổn định lâu dài, có kết nối hạ tầng giao thông tốt, có đủ trường, bệnh viện… để đáp ứng nhu cầu của người dân.

Thứ hai là doanh nghiệp cần được cung cấp mặt bằng sạch để họ thực hiện dự án một cách nhanh nhất.

Thứ ba là về cơ sở pháp lý của dự án phải được tiến hành một cách nhanh nhất và thuận lợi. Chúng ta thấy thường các dự án trước đây từ 3 - 7 năm mới có thể khởi công được. Hiện nay, chúng ta cần đẩy nhanh tiến độ này để khi doanh nghiệp muốn khởi công xây dựng một dự án nhà ở chỉ cần từ 3 đến 6 tháng. Bên cạnh đó, cũng cần có quy định thời gian thực hiện cấp phép cụ thể của các cơ quan chức năng và doanh nghiệp có quyền phản ánh đến các cơ quan quản lý nhà nước để giải quyết nếu tình trạng cấp phép bị kéo dài.

Tiếp đó, cần có ưu đãi về chính sách vốn để các doanh nghiệp đầu tư xây dựng có thể tiếp cận được với nguồn vốn với lãi suất thấp một cách dễ dàng. Điu này giúp  chi phí vốn giảm đi và lợi nhuận cho doanh nghiệp sẽ cao lên.

Chúng ta cũng cần quy định cụ thể, rõ ràng người mua là ai, cơ chế thế nào để từ đó người mua họ có khả năng mua được nhà nhanh nhất và từ đó thúc đẩy vòng quay vốn cho chủ đầu tư, khiến chủ đầu tư quan tâm hơn đến việc phát triển nhà ở xã hội.

- Đối với người nghèo mà cụ thể là những người chỉ có thu nhập từ 8 - 10 triệu đồng/tháng thì việc đăng ký mua được một căn nhà ở xã hội rất khó khăn. Vậy theo ông, họ cần hỗ trợ gì từ cơ chế chính sách của Nhà nước để có thể đủ khả năng mua nhà ở xã hội và an cư lạc nghiệp?

- Tôi cho rằng, người thu nhập thấp có thể mua được nhà ở xã hội hiện nay là cực kỳ khó khăn. Với mức thu nhập khoảng từ 8 - 10 triệu đồng/người/tháng thì theo tính toán của các chuyên gia, trong thời điểm như hiện tại họ phải mất khoảng 57 năm mới có thể mua được nhà với mức giá trung bình.

Rõ ràng, với điều kiện như vậy thì việc người mua nhà ở xã hội phải đi vay phải huy động các nguồn lực từ bạn bè, người thân để đủ khả năng chi trả cho việc mua nhà là bắt buộc. Đặc biệt, với phía cơ quan quản lý nhà nước thì chi phí cho vay mua nhà cần được kéo dài hơn 25 - 35 năm, từ đó người mua nhà ở xã hội có thể thực hiện việc trả nợ dần dần khi vay vốn mua nhà. Quy mô, vốn vay mua nhà cũng phải lớn hơn so với hiện nay, lúc đó người mua nhà mới có thể thực hiện mong ước mua được nhà ở xã hội...

- Tại dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) lần này, thay vì việc quy định chủ đầu tư dự án xây dựng nhà ở thương mại, khu đô thị phải dành 20% quỹ đất để xây dựng nhà ở xã hội thì Chính phủ đề xuất việc bố trí quỹ đất để phát triển nhà ở xã hội là trách nhiệm của UBND cấp tỉnh. Theo ông, việc sửa đổi như vậy có phù hợp và khả thi hay không? Đặc biệt là tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh?

- Theo tôi, các dự thảo quy định đó trong dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) là hoàn toàn phù hợp. Chính quyền địa phương các tỉnh, thành phố phải có quy hoạch ổn định và có quy hoạch xây dựng các khu nhà ở xã hội một cách lâu dài nhằm tạo điều kiện cho việc giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện nước sạch cũng như những điều kiện về phát triển cơ sở hạ tầng cho các khu nhà ở xã hội. Điều đó, giúp cho các chủ đầu tư thực hiện nhanh chóng các dự án nhà ở xã hội.

Tuy nhiên, nếu yêu cầu chủ đầu tư phải là người đi giải phóng mặt bằng ấy thì mỗi dự án thường mất 5 - 7 năm hoặc lâu hơn nữa mới giải phóng xong. Vì vậy, các chủ đầu tư đều nản lòng khi tiến hành thực hiện các dự án nhà ở xã hội.

Tôi cho rằng, quy định chính quyền các tỉnh, thành phố phải là người quy hoạch các khu nhà ở xã hội ổn định, lâu dài tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các chủ đầu tư sẽ khiến các doanh nghiệp chú trọng và hứng thú hơn với việc phát triển nhà ở xã hội. Khi đó việc giúp người thu nhập thấp thực hiện được giấc mơ có nhà sẽ hiệu quả hơn.

- Xin cảm ơn ông.

Xuân Tùng - Đức Hiệp thực hiện