Bộ chỉ dẫn về bản sắc của đồng bào dân tộc
Chính vì sự phong phú, đa dạng, giàu sắc thái biểu cảm nên trang phục là một trong những giá trị tiêu biểu góp phần tạo nên bản sắc văn hóa các dân tộc.
Hàm chứa màu sắc văn hóa
Các dân tộc thiểu số với truyền thống văn hóa phong phú, độc đáo, đa dạng đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Trong đó trang phục là một thành tố văn hóa chứa đựng nhiều giá trị, bản sắc, là một trong những dấu hiệu quan trọng để phân biệt dân tộc này với dân tộc khác.
Điều này được nhấn mạnh tại hội thảo khoa học "Giải pháp bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc Việt Nam trong giai đoạn hiện nay" sáng 19.11, trong khuôn khổ Liên hoan trình diễn trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số Việt Nam khu vực phía Bắc lần thứ I, năm 2022.
Theo các nhà nghiên cứu, trải qua lịch sử, các dân tộc thiểu số nước ta đã tạo dựng được bản sắc văn hóa riêng qua trang phục. Tùy theo điều kiện tự nhiên, cảnh quan, môi trường và xã hội, mỗi dân tộc đã lựa chọn, hình thành các nguyên liệu, chất liệu, quy trình, thức dệt, nhuộm, may, thêu, trang trí, cấu trúc hình dáng và màu sắc của các bộ trang phục truyền thống theo những giá trị riêng, bản sắc riêng.
Mỗi dân tộc đều có những bộ y phục riêng, đẹp, độc đáo, thấm nhuần giá trị truyền thống của tộc người. Phụ nữ Mông, Dao, Pà Thẻn, La Hủ… với bộ y phục sặc sỡ kết hợp với các hình thức trang trí kim loại nhằm tạo hiệu quả màu sắc và âm thanh. Nữ phục Thái, Mường… với những gam màu nguyên có sự tương phản giữa màu váy, áo, hay trang trí tạo sự duyên dáng, uyển chuyển. Trang phục Tày, Nùng với gam màu chàm thể hiện sự kín đáo, dịu dàng...
Biến đổi nhanh chóng
Vụ trưởng Vụ Văn hóa dân tộc, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Thị Hải Nhung cho biết, trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập, cùng với sự giao lưu văn hóa, cánh cửa giao thương mở rộng với nhiều nước trên thế giới, đồng bào dân tộc thiểu số được tiếp cận với các nền văn hóa khác nhau thông qua các phương tiện tông tin đại chúng. Qua đó, đồng bào các dân tộc thiểu số ít nhiều chịu ảnh hưởng bởi những giá trị mới, làm thay đổi nhận thức, thị hiếu thẩm mỹ.
"Trang phục các dân tộc đang có sự biến đổi một cách nhanh chóng, nhiều tộc người không còn giữ được bản sắc văn hóa của trang phục truyền thống, nhất là những tộc người có số dân rất ít, những tộc người sinh sống ở địa bàn có sự giao thoa, ảnh hưởng văn hóa cao. Mức độ sử dụng trang phục truyền thống dân tộc, nhất là thế hệ trẻ ngày càng ít", bà Nguyễn Thị Hải Nhung nói.
tại hội thảo
TS Nguyễn Thị Song Hà, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chỉ ra thực tế trang phục truyền thống của các dân tộc đã có nhiều cách tân, cải biến, thậm chí ở một số dân tộc có nguy cơ mai một và mất đi. Sự biến đổi trang phục truyền thống từ mức độ sử dụng và cách thức làm ra trang phục cũng là một trong các nguyên nhân khiến cho giá trị văn hóa của cộng đồng tộc người bị mai một.
Cần giải pháp đồng bộ
Vì thế, việc bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống nói chung, bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số nói riêng, làm thế nào để các dân tộc thiểu số - chủ thể văn hóa, thế hệ trẻ có ý thức hơn, trách nhiệm hơn trong lựa chọn các giá trị văn hóa đặc trưng của mình đang đặt ra nhiều thách thức.
Từ góc độ nhà nghiên cứu, nguyên Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, TS Trần Hữu Sơn cho rằng, trang phục là thành tố tiêu biểu trong văn hóa tộc người, tuy nhiên chúng ta đang thiếu các lý thuyết nghiên cứu về trang phục dân tộc ở Việt Nam, từ đó đề ra các giải pháp bảo tồn một cách khoa học và thực tiễn.
"Thực tiễn hiện nay cho thấy, nghiên cứu trang phục ứng dụng chưa được đẩy mạnh. Nhiều nhà thiết kế đã chủ động tự nghiên cứu trang phục, tạo ra những bộ thiết kế thời trang mới, có bộ thiết kế thành công, có bộ thiết kế bị phê phán. Nghiên cứu thời trang đang là một yêu cầu của xã hội nhưng rất tiếc chưa có nhà nghiên cứu đi sâu, công bố các công trình nghiên cứu mới này", TS. Trần Hữu Sơn nói.
Nhiều ý kiến cho rằng, trong bối cảnh đời sống xã hội hiện nay, trang phục truyền thống cần phải được gìn giữ, phát huy bởi nó vẫn thể hiện được bản sắc, hồn cốt dân tộc. Việc gìn giữ trang phục truyền thống cần giải pháp đồng bộ, trước hết là nhận thức trách nhiệm bảo tồn, phát huy thuộc về cả cộng đồng, của các chủ thể văn hóa và vai trò định hướng của các cơ quan quản lý Nhà nước.