Việt Nam có thể đi tiên phong trong khu vực về tăng trưởng xanh

Đây là nhận định được nêu ra tại Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Thúc đẩy tăng trưởng xanh hướng tới phát triển bền vững: Kết nối tầm nhìn quốc gia với hành động của địa phương và doanh nghiệp”, diễn ra sáng 24.9. Hội thảo nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 55 năm ngày Tạp chí Kinh tế và Dự báo phát hành số đầu tiên (tháng 10.1967).

Nhận thức về tăng trưởng xanh nâng lên rõ rệt

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế và Dự báo Nguyễn Lệ Thủy cho biết, trên thực tế, Việt Nam là một trong những quốc gia trong khu vực sớm tiếp cận với mô hình tăng trưởng xanh. Ngay từ năm 2012, Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh thời kỳ 2011 - 2020, tầm nhìn đến năm 2050. Đây được coi là chìa khóa để bảo đảm cho các mục tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2020. Tháng 3.2014, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2014 - 2020.

Cùng với đó, Quốc hội đã ban hành mới, bổ sung, sửa đổi một số luật liên quan đến tăng trưởng xanh, như: Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; Luật Phòng, chống thiên tai; Luật Bảo vệ môi trường; Luật Khí tượng thủy văn và một số văn bản pháp quy mới đã được xây dựng nhằm thúc đẩy thực hiện các hoạt động liên quan tới tăng trưởng xanh.

Ngay trước thềm Hội nghị COP 26, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt “Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050” tại Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 01.10.2021, trong đó, đề ra mục tiêu thúc đẩy cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, nhằm đạt được thịnh vượng về kinh tế, bền vững về môi trường và công bằng về xã hội; hướng tới nền kinh tế xanh, trung hòa carbon và đóng góp vào mục tiêu hạn chế sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu.

Mới nhất, vào tháng 7 vừa qua, Thủ tướng đã ban hành Quyết định số 882/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 – 2030.

Qua gần 10 năm triển khai Chiến lược tăng trưởng xanh có thể thấy, nhận thức của nhân dân, cộng đồng về vai trò, ý nghĩa của tăng trưởng xanh đã được nâng lên rõ rệt, từng bước thay đổi hành vi sản xuất, sinh hoạt và có nhiều hành động thiết thực đóng góp vào thực hiện tăng trưởng xanh. Bên cạnh đó, xuất hiện nhiều mô hình sản xuất và tiêu dùng tiết kiệm, an toàn, văn minh. Công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế nhằm hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh đã đạt được nhiều kết quả nổi bật.

Một số mục tiêu, nhiệm vụ, chỉ tiêu chính của Chiến lược tăng trưởng xanh thời kỳ 2011 - 2020 đã đạt được kết quả khả quan, như: Lượng phát thải khí nhà kính trong các hoạt động năng lượng giảm 12,9% so với phương án phát triển bình thường; tiêu hao năng lượng tính trên GDP giảm bình quân 1,8%/năm. Tỷ lệ năng lượng tiết kiệm của Việt Nam đạt 5,65%, tương đương với tổng năng lượng tiết kiệm được gần 11,3 triệu tấn dầu quy đổi (TOE) trong giai đoạn 2011 – 2015. Tỷ lệ doanh nghiệp công nghiệp có nhận thức về sản xuất sạch hơn đã tăng từ 28% năm 2010 lên 46,9% năm 2020; tỷ lệ che phủ rừng năm 2020 đạt 42%. Dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam đã tăng từ hơn 71 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2015, lên đến 340 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2020…

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc chuyển đổi nền kinh tế theo hướng tăng trưởng xanh ở Việt Nam cũng gặp một số khó khăn, thách thức. Cụ thể, nhiều bộ, ngành chưa quan tâm đúng mức tới tăng trưởng xanh. Nhận thức của phần lớn người dân và doanh nghiệp về tăng trưởng xanh còn chưa đầy đủ. Nguồn lực đầu tư cho tăng trưởng xanh còn hạn chế. Sự hỗ trợ của các tổ chức đang giảm dần. Hệ thống pháp luật đang trong quá trình hoàn thiện nên chưa đồng bộ. Năng lực phát triển công nghệ còn thấp, công nghệ sản xuất năng lượng tái tạo chưa phát triển…

Huy động nguồn lực tài chính cho tăng trưởng xanh

Trong bối cảnh nền kinh tế đang phục hồi sau đại dịch, đồng thời cũng đang đối mặt với các thách thức nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường gia tăng - hệ quả từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào khai thác, xuất khẩu tài nguyên thô trong thời gian qua, việc chuyển đổi sang tăng trưởng xanh là yêu cầu tất yếu.

“Việc chuyển hướng sang kinh tế xanh và tăng trưởng xanh, thực hiện Chiến lược tăng trưởng xanh là một lựa chọn tất yếu nhằm thực hiện định hướng phát triển mới của đất nước theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021- 2030, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021 - 2025, đồng thời tạo cơ hội lớn để Việt Nam có thể trở thành một quốc gia tiên phong trong khu vực về tăng trưởng xanh, phục hồi xanh, bắt kịp xu thế phát triển của thế giới”, bà Nguyễn Lệ Thủy nhấn mạnh.

Để cụ thể hóa Chiến lược tăng trưởng xanh nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050, các đại biểu cho rằng, cần tập trung vào các giải pháp mang tính xuyên suốt như xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách, truyền thông, nâng cao nhận thức.

Đặc biệt, cần huy động nguồn lực tài chính… trong giai đoạn 2021 – 2030, bởi chi phí đầu tư ban đầu cực lớn. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), đến năm 2040, Việt Nam cần tối thiểu 368 tỷ USD để đạt được một số mục tiêu về khí hậu, trong đó có phát triển kinh tế. Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang nghiên cứu con số cụ thể. “Đây là công việc rất khó vì dựa trên các yếu tố giả định trong tương lai, song chắc chắn, con số sẽ không hề nhỏ”, Vụ trưởng Vụ Khoa học, giáo dục, tài nguyên và môi trường, Bộ Kế hoạch và Đầu tư Lê Việt Anh phát biểu.

Cũng theo ông Lê Việt Anh, cần ưu tiên tập trung vào lĩnh vực năng lượng - lĩnh vực phát thải lớn nhất ở Việt Nam, trong đó 60% lượng phát thải năm 2020 từ công nghiệp năng lượng, chủ yếu từ sản xuất điện năng. Theo kịch bản phát thải trong điều kiện phát triển thông  thường, thì đến năm 2050, 81% lượng phát thải của Việt Nam là từ năng lượng. Do đó, ngành năng lượng sẽ là ngành có tính chất quyết định trong hiện thực hóa mục tiêu đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2050 và các mục tiêu tăng trưởng xanh.

Cụ thể, theo TS. Nguyễn Ngọc Hưng, Viện Năng lượng, Bộ Công thương, để thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh, cần thay đổi hành vi và sử dụng hiệu quả năng lượng; tăng cường điện hóa trong các ngành kinh tế; phát triển năng lượng tái tạo; nhiên liệu hydro và các nhiên liệu nguồn gốc hydro; thu hồi, sử dụng và lưu giữ carbon. Muốn vậy, cần tạo lập khuôn khổ pháp lý vững chắc, có các công cụ tài chính, đặc biệt là công cụ tài chính carbon. Bên cạnh đó, có các cơ chế khuyến khích hợp lý đối với hoạt động đầu tư, cơ chế ưu đãi đối với nghiên cứu và phát triển; xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao; tạo môi trường đầu tư thuận lợi thu hút đầu tư tư nhân...

“Giai đoạn từ nay đến trước năm 2030 là giai đoạn then chốt để tạo tiền đề cho chuyển dịch năng lượng hướng tới phát triển bền vững, góp phần hoàn thành mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”, TS. Nguyễn Ngọc Hưng nhấn mạnh.

Minh Châu