Bảo đảm giá trị pháp lý kết quả giám sát
Việc xây dựng khung giám sát đối với việc thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội chính là xây dựng trình tự, thủ tục pháp lý mà các chủ thể phải tuân theo để cơ quan dân cử tiến hành các hoạt động giám sát thuận tiện và bảo đảm giá trị pháp lý của kết quả giám sát. Đây là một trong những văn bản cụ thể hóa các quy định pháp luật về hoạt động giám sát được cơ quan dân cử, đại biểu dân cử đang rất mong đợi.
Hiện nay, mô hình hệ thống an sinh xã hội đang chuyển dần từ thời kỳ dân số vàng sang già hóa dân số. Trong thời gian này, việc xây dựng chế độ an sinh xã hội và tích lũy vốn là cần thiết. Mục tiêu phải bảo đảm hệ thống an sinh xã hội: Mở rộng độ bao phủ toàn dân; xây dựng sàn an sinh xã hội; điều chỉnh mức đóng góp, xây dựng mức phí bảo hiểm cao; tích lũy nguồn vốn từ bảo hiểm, bảo đảm quỹ tài chính bảo hiểm bền vững trong tương lai; nghiên cứu sử dụng thẻ an sinh xã hội và số an sinh xã hội rộng rãi trong định danh công dân để tích hợp quản lý nhà nước và giải quyết chế độ cho người lao động, công dân Việt Nam.
Để thực hiện các mục tiêu này đòi hỏi mọi cấp, mọi ngành từ Trung ương đến địa phương phải thực thi nghiêm túc chính sách, pháp luật về an sinh xã hội. Tuy nhiên, thực tế hiện nay còn không ít bất cập, vì vậy tăng cường giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội đang là đòi hỏi cấp bách trong thực tế.
 Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh Lào Cai thông qua nội dung dự thảo các báo cáo trình Kỳ họp thứ 10, HĐND tỉnh Khóa XV |
| Ảnh: Tuấn Ngọc |
Chưa thực sự khoa học
Qua thực tế giám sát của Ban Văn Hóa - Xã hội HĐND tỉnh Lào Cai đối với việc thực thi các chính sách, pháp luật về an sinh xã hội cho thấy: Một số ít cuộc giám sát chưa thực sự khoa học dẫn đến chất lượng, hiệu quả chưa được như mong muốn; tính hiệu quả của một số công cụ giám sát chưa cao bởi mặc dù đã áp dụng nhiều hình thức giám sát khác nhau như giám sát chuyên đề, giám sát thường xuyên, khảo sát, xem xét báo cáo... song sau giám sát, một số bức xúc của dư luận về vấn đề này vẫn chưa được tháo gỡ kịp thời.
Đơn cử như: Về giảm nghèo, mặc dù mục tiêu giảm nghèo giai đoạn này so với giai đoạn trước đã đạt theo kế hoạch, nhưng kết quả giảm nghèo chưa vững chắc, tỷ lệ hộ nghèo phát sinh còn khá cao. Tỷ lệ nghèo ở một số huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm nhưng một số nơi tỷ lệ nghèo vẫn còn trên 40%. Thu nhập bình quân của hộ dân tộc thiểu số thấp hơn nhiều mức thu nhập bình quân của vùng thành thị; về việc làm, chất lượng đào tạo vẫn còn đang là vấn đề đặt ra được nhiều người quan tâm. Đặc biệt, trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp lần thứ Tư đang đặt ra thách thức về việc làm và chất lượng nhân lực; về giáo dục tối thiểu, nhiều chỉ tiêu mặc dù tăng lên hàng năm nhưng tỷ lệ học sinh đạt trình độ trung học phổ thông, tỷ lệ trẻ em khuyết tật đi học, tỷ lệ sinh viên/vạn dân, tỷ lệ lao động qua đào tạo chưa đạt. Về nhà ở tối thiểu, tình trạng nhà tạm, nhà xuống cấp vẫn tồn tại ở một số thôn, xã; một số xã chưa bảo đảm về thông tin tối thiểu…
Cụ thể hóa các quy định về hoạt động giám sát
Từ những vấn đề đang được đặt ra trong hoạt động giám sát đối với việc thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội, qua thực tế giám sát ở địa phương, việc nghiên cứu giải pháp để đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát của HĐND các cấp đối với việc thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội trong những năm tiếp theo rất cần thiết. Trong đó, đặc biệt phải kể đến việc xây dựng khung giám sát thực thi chính sách pháp luật về an sinh xã hội. Bởi, xây dựng khung giám sát chính là xây dựng trình tự, thủ tục pháp lý mà các chủ thể phải tuân theo để cơ quan dân cử tiến hành các hoạt động giám sát thuận tiện và bảo đảm giá trị pháp lý của kết quả giám sát. Ngoài ra, từ khung giám sát cũng rất cần xây dựng cơ sở dữ liệu, tin học hóa quy trình giám sát nhằm hệ thống hóa toàn bộ tài liệu trong giám sát; lưu trữ bằng phần mềm chuyên dụng phục vụ cho khai thác thông tin, theo dõi việc thực hiện kết luận sau giám sát; tổ chức giám sát sau giám sát.
Trong khung giám sát thực thi chính sách pháp luật về an sinh xã hội đang được nhóm nghiên cứu đề tài khoa học của Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội phối hợp với trường Đại học Kinh tế quốc dân xây dựng thực hiện theo các giai đoạn và hoạt động khá cụ thể. Đối với 4 giai đoạn được quy định cụ thể, phù hợp gồm: Giai đoạn chuẩn bị giám sát; giai đoạn tổ chức triển khai giam sát; giai đoạn tổng kết, đánh giá và giai đoạn theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kiến nghị giám sát.
Đối với 11 hoạt động đang được xây dựng, trong từng hoạt động giám sát nêu cụ thể chủ thể nội dung giám sát, yêu cầu và các chỉ tiêu đạt được. Đặc biệt là việc xây dựng dự thảo khung giám sát của cơ quan dân cử đối với thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội trên cơ sở xây dựng, ban hành và cụ thể hóa các quy định pháp luật về hoạt động giám sát nhằm xác định rõ ràng, cụ thể phạm vi, thẩm quyền, đối tượng giám sát của các chủ thể thực hiện quyền này, khắc phục tình trạng chồng chéo trong hoạt động của các cơ quan khi thực hiện kiểm tra, giám sát tuân thủ pháp luật. Làm rõ hơn các hình thức giám sát, đặc biệt là giám sát chuyên đề và giám sát thường xuyên; bổ sung chủ thể, khung thời gian giám sát; các chế tài xử lý về việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; quy định cụ thể về cơ chế thuê chuyên gia (nếu có).
Việc xây dựng khung giám sát đối với việc thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội không chỉ phù hợp với hoạt động giám sát của Quốc hội mà còn cần phải chi tiết, phù hợp hơn với hoạt động giám sát HĐND các cấp; có thể xem xét thêm việc xây dựng cơ sở dữ liệu, tin học hóa quy trình giám sát nhằm hệ thống hóa toàn bộ tài liệu trong giám sát; lưu trữ bằng phần mềm chuyên dụng, phục vụ cho khai thác thông tin, theo dõi việc thực hiện kết luận sau giám sát…
Nếu khung giám sát của cơ quan dân cử đối với việc thực thi chính sách, pháp luật về an sinh xã hội được ban hành sẽ là một trong những văn bản cụ thể hóa các quy định pháp luật về hoạt động giám sát được cơ quan dân cử, đại biểu dân cử đang rất mong đợi.