Hiểu và triển khai đúng những điều luật định

Chưa đáp ứng yêu cầu Nghị quyết 29 và Hiến pháp 2013

- Kết quả giám sát tình hình thi hành Luật Giáo dục có điều gì đáng lưu tâm, thưa bà?

- Có thể nói, sau hơn 12 năm thực hiện, Luật Giáo dục năm 2005 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục năm 2009 đã xây dựng nền tảng pháp lý để vận hành và phát triển hệ thống giáo dục Việt Nam hiện nay trên tất cả các phương diện: Mở rộng và hoàn thiện quy mô trường lớp, đội ngũ giáo viên và học sinh; việc triển khai chính sách phát triển giáo dục, nhất là chế độ, chính sách dành cho con em đồng bào dân tộc thiểu số, con em gia đình chính sách, các nhóm trẻ có hoàn cảnh đặc biệt, trẻ em sống tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng nông thôn được nhiều địa phương quan tâm…

Tuy nhiên, việc triển khai Luật Giáo dục trong thực tiễn đang nảy sinh khá nhiều vướng mắc, chưa đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế. Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục - đào tạo còn nhiều bất cập, chưa thật sự gắn với phát triển kinh tế - xã hội. Việc hình thành và phát triển một số loại hình cơ sở giáo dục mới nhưng chưa được quy định trong luật như cơ sở giáo dục có vốn đầu tư nước ngoài, trường đại học ngoài công lập, trường phi lợi nhuận... đang gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý nhà nước. Việc xây dựng đội ngũ nhà giáo từ chất lượng đến số lượng cũng là vấn đề cấp bách, nhất là đứng trước yêu cầu sắp xếp lại đội ngũ viên chức nhà nước...

Nhìn chung, Luật Giáo dục hiện hành chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo tại Nghị quyết số 29-NQ/TW cũng như Hiến pháp năm 2013. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực phục vụ cho phát triển đất nước và hội nhập quốc tế.

ĐBQH Ngô Thị Minh (Quảng Ninh) phát biểu tại hội trường

Ảnh: Quang Khánh

15 nội dung cần xem xét cụ thể hơn

- Báo cáo giám sát cũng chỉ ra một loạt quy định trong Luật Giáo dục hiện hành chưa được thực hiện trong thực tế. Theo bà, nguyên nhân là bởi công tác chỉ đạo, điều hành chưa nhất quán, thiếu quyết liệt, hay các quy định thiếu tính khả thi?

- Đúng là không ít quy định đã được xác định rõ trong Luật Giáo dục nhưng chưa được cả cơ quan quản lý và đối tượng quản lý, cả xã hội và cá nhân, cả Nhà nước và nhà trường quan tâm thực hiện trong thực tế. Chẳng hạn như Điều 58, Luật Giáo dục xác định 9 nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường, trong đó Khoản 2 quy định nhà trường có quyền “Tuyển dụng, quản lý nhà giáo, cán bộ, nhân viên” và Khoản 4 quy định nhà trường có quyền “Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực”, nghĩa là nhà trường có quyền tự chủ rất cao. Nhưng từ năm 2005 đến nay quy định này chưa được thực hiện và cũng không có văn bản hướng dẫn thực hiện. Nhà nước cũng chưa thực sự có chính sách ưu tiên phát triển các trường sư phạm theo yêu cầu quy định tại Điều 78, Luật Giáo dục.

Hay với quy định tại Điều 48, Luật Giáo dục, cần giảm mạnh, thậm chí giảm thiểu trường công lập ở bậc giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp để xã hội có thể tham gia nhiều nhất vào lĩnh vực này, tăng tối đa giáo dục công lập và dân lập đối với giáo dục mầm non để bảo đảm trách nhiệm và tính nhân văn cao nhất đối với nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ em, nhưng trong thực tế đã làm ngược lại, quá nhiều trường đại học công lập, quá ít trường mầm non công lập…

 Báo cáo giám sát đã chỉ ra 15 nội dung chủ yếu, từ việc hiểu đúng các thuật ngữ, khái niệm đến các loại hình trường, văn bằng, đầu tư tài chính, việc phong chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư… Những nội dung này rất cần được xem xét cụ thể hơn trong quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục, tránh tình trạng hiểu và triển khai không đúng những điều đã được luật định.

Làm rõ tính đặc thù của nhà giáo

- Từ thực tế đó, Ủy ban có đề xuất gì đối với việc sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục lần này?

- Trước hết, cần quy định rõ trong luật hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữa các cấp học và trình độ đào tạo, góp phần hội nhập quốc tế; quy định rõ các đặc trưng, phạm vi, tiêu chí của hệ thống giáo dục mở và cơ chế, quy trình, cách thức tổ chức quản lý trong liên thông; quy định các nguyên tắc để phân luồng học sinh sau THCS và định hướng nghề nghiệp sau THPT; quy định về liên thông giữa các trình độ đào tạo của GDNN và GDĐH. Thứ hai, xác định rõ các loại hình cơ sở giáo dục phù hợp với thực tiễn đặt ra; quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước trong việc đầu tư thành lập, phát triển các cơ sở giáo dục công lập và xây dựng cơ chế, tiêu chí rõ ràng, minh bạch trong đầu tư, hỗ trợ các cơ sở giáo dục ngoài công lập một cách hiệu quả. Thứ ba, cần xác định rõ các nguồn tài chính đầu tư cho giáo dục, từ đó có các chính sách tài chính tương ứng phù hợp với từng loại hình đầu tư; quy định rõ tỷ trọng và nội dung đầu tư từ NSNN cho giáo dục và đào tạo với mỗi cấp học, bậc học; quy định rõ trong Luật về vai trò của ngành giáo dục trong việc tham gia xây dựng kế hoạch tài chính, giám sát, kiểm tra việc phân bổ và sử dụng NSNN dành cho giáo dục cùng các quy định liên quan đến tài sản, tài chính của cơ sở giáo dục phù hợp với từng loại hình trường (kể cả công lập và ngoài công lập)…

- Thế còn chính sách cho nhà giáo - vấn đề rất được quan tâm thời gian gần đây khi xảy ra nhiều vụ việc ảnh hưởng đến uy tín, vị thế của nhà giáo, thưa bà?

- Vị thế của nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục chưa được xác định rõ trong luật và chưa có định danh về cán bộ quản lý giáo dục, nên nhiều chính sách đối với đội ngũ này chưa được tháo gỡ. Vì thế, Ủy ban kiến nghị khi sửa chương Nhà giáo trong Luật Giáo dục, cần làm rõ tính đặc thù của nghề nhà giáo và vị thế của nhà giáo thông qua chính sách đào tạo, bồi dưỡng, thu hút, tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ, chế độ làm việc, thăng tiến…

Về chính sách lương nhà giáo, đề nghị bám sát chỉ đạo của Đảng để cập nhật, thể chế hóa trong luật: “Lương của nhà giáo được ưu tiên xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp và có thêm phụ cấp tùy theo tính chất công việc, theo vùng”. Trong đó, cần xem xét cơ chế bảo đảm thu nhập, bảo vệ danh dự, nhân phẩm, bảo đảm an toàn, nâng cao vị thế nhà giáo khi xem xét sửa đổi luật; chính sách lương và phụ cấp trách nhiệm cho nhà giáo (bởi phụ cấp ưu đãi nghề chưa bao quát nhiệm vụ giáo dục đạo đức, bồi dưỡng kỹ năng… cho người học, đặc biệt là người học thuộc nhóm yếu thế), để tương xứng với “nghề giáo là nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý”.

- Xin cảm ơn bà!

Ng. Anh thực hiện