“Tìm mảnh trăng rơi”

Bộ tiểu thuyết lịch sử xuất bản tháng 8.2017, nhưng tác giả của nó gần đây mới chịu “xuất đầu lộ diện” tại Hội sách Mùa thu vừa qua. Trường An, hóa ra là nữ, vốn trước nay “mai danh ẩn tích” trên mạng, không bộc lộ gì về mình ngoài những trang viết lạ, cho thấy mối quan tâm đặc biệt dành cho lịch sử, hiếm thấy ở một người trẻ. Như những dòng cô tự bạch: “Là người luôn muốn giữ tình yêu đơn thuần với tri thức và lịch sử. Tin rằng tìm hiểu lịch sử cũng là cách để nhìn nhận chân xác bản thân và cuộc sống. Và viết là cách để đối thoại, phản biện, là “đi tìm một mảnh trăng rơi”...”.

1. “Hồ Dương”

Bộ tiểu thuyết tái hiện một giai đoạn lịch sử đặc biệt: Triều Nguyễn - vương triều cuối cùng trong lịch sử phong kiến Việt Nam, cũng là giai đoạn có nhiều “điểm mờ” trong lịch sử, với nhiều nhân vật gây tranh cãi. Hơn 1.500 trang sách không chỉ gói gọn trong câu chuyện tình trắc trở giữa “trai anh hùng, gái thuyền quyên” mà còn gắn chặt với công cuộc phục hưng đế nghiệp của nhà Nguyễn tại Gia Định - mảnh đất hoang tàn sau biết bao cuộc binh biến trong và ngoài nước.

Thấm đẫm nhân văn, đề cao trượng nghĩa, bộ tiểu thuyết dã sử Hồ Dương đã mạnh dạn đưa ra một góc nhìn mới mẻ hơn, toàn diện hơn về cuộc nội chiến khốc liệt Tây Sơn - nhà Nguyễn; cũng như những mất mát khôn nguôi của những nạn nhân, chứng nhân lịch sử một thời. Họ - những con người được hun rèn trong khói lửa. Họ - dù là vị chúa thất thế hay anh võ biền nông dân cũng đều chung lý tưởng, chung gánh nặng xã tắc. Cùng nhau, họ viết nên khúc tráng ca bi hùng. Cùng nhau, họ xây dựng non sông này.

Trong những năm tháng đó, ai đúng ai sai không còn quan trọng, chỉ là họ đã không một giây phút nào từ bỏ việc hàn gắn những mảnh vụn của đất đai, con người, màu da... để hồi sinh đất nước. Hồi sinh để vỗ về sự hy sinh tột cùng của những người đã ngã xuống, để trả lời cho câu hỏi đầy hoang mang của con trẻ trong suốt những ngày tháng đau thương.

Tác giả Trường An, bằng bút lực dồi dào, lòng nhiệt tâm và sự dày công nghiên cứu đã giúp chúng ta hình dung rõ hơn bức tranh toàn cảnh của thời đại chiến chinh; cắt nghĩa tường tận những suy tư, trăn trở của bao phận người trước biến thiên khôn lường của thời gian và lịch sử. Cô đã thổi vào tác phẩm luồng gió tươi mới, cuốn hút độc giả đi theo từng chương của cuốn sách với tâm thế của người thưởng lãm văn học để cảm nhận một cách thấu đáo sự tinh tế, sâu sắc, mới mẻ và đa chiều về thời cuộc cũng như con người lúc bấy giờ.

2. “Vũ tịch”

 Người con gái với hình dung mỏng manh như liễu, an tĩnh như mây ngồi đó, bất động. Đẹp và u tịch. Nàng là con gái út vua Lê Hiển Tông, công chúa Lê Ngọc Bình, một thời gian dài thân thế và cuộc đời đã bị xóa bỏ trong sử sách. Nàng là Chính cung Hoàng hậu của vua Cảnh Thịnh triều Tây Sơn, sau này trở thành Đức phi của vua Gia Long Nguyễn Ánh, nàng vừa là tội nhân của luân thường đạo lý, vừa là nạn nhân của thời ly loạn.

 “Nàng rút cây trâm bạc trên đầu xuống, chăm chú nhìn những đường nét uốn lượn của cành hoa, chiếc lá. Ngón tay nàng viền theo chúng. Lớp kim loại lạnh ngắt dưới làn da nàng. Nàng nghĩ đến hơi ấm của một ngày xa xôi nào đó. Những vòng tay đã ôm lấy nàng đều đã rời xa. Chậm chạp, nàng ấn đầu mũi trâm vào cánh tay...”.

Nhà Lê sụp đổ, Nguyễn Huệ xưng vương. Từ cô công chúa nhỏ theo chân mẹ chạy trốn khỏi Thăng Long bạo loạn đến thiếu nữ xinh đẹp khuynh thành, nàng luôn tách biệt với thế giới, coi thường thời cuộc, mỉm cười chế nhạo nhân sinh, gây thương nhớ rồi lại chuốc buồn vì thương nhớ... Cuộc đời nàng mang mệnh bi ai, cả Quang Thùy, Quang Toản và Gia Long đều muốn mang lại hạnh phúc cho nàng nhưng đều từng bước đẩy nàng vào vực thẳm.

Chàng, là con trai trưởng của Quang Trung Nguyễn Huệ - người đánh đổ vương triều của nàng, là kẻ từ khi sinh ra đã mang mệnh con vua, nhưng không được làm vua, vì gia tộc hay vì kiêu hãnh mà chàng đã hy sinh tình yêu ngọt ngào, chấp nhận đau thương, đẩy nàng vào tay kẻ khác. Vị vua cuối cùng của nhà Tây Sơn - chồng nàng, là kẻ hứng chịu những thù hằn khủng khiếp của Nguyễn Ánh giáng xuống vì tội của tiền nhân, trong máu và xương nát vụn của chàng có mảnh ngọc bội xanh khắc hình ấn triện triều Lê của nàng. Còn ông là người chiến thắng trò chơi vương quyền của cuộc nội chiến kéo dài suốt 300 năm. Ông là vị vua đầu tiên của nhà Nguyễn, ông yêu nàng, xem nàng là tri kỷ, cố gắng vực dậy lòng ham sống của nàng thông qua những đứa con, dù có phải trả giá bằng danh dự của mình...

Đọc Vũ tịch như đang xem một vở kịch nhiều màn, nhiều lớp. Lật mở mỗi chương là những câu chuyện sâu kín buồn thảm chưa bao giờ được kể. Đó là những vương triều hình thành rồi tuyệt diệt. Đó là những đêm cô tịch, lặng yên của hoàng thành hoa lệ. Là những bông hoa đào vừa nở đỏ rực đã vội cháy thành tro, những đứa trẻ sinh ra trong nhung lụa nhưng lại sớm phải mang gánh nặng sơn hà, gánh chịu cực hình tàn khốc cho tội lỗi, ân oán của tiền nhân...

3. Thiên hạ chi vương

Ba chàng trẻ tuổi từng bên nhau trong những ngày tháng loạn lạc để rồi vận mệnh xé toạc số phận và trao cho mỗi người trọng trách của một dân tộc, của một dòng tộc trước sự vận hành cuồn cuộn của lịch sử lúc bấy giờ. Từ buổi gặp gỡ tình cờ trong chiều mưa Nam Hà, vận mệnh đã rẽ hướng và đặt gánh nặng sơn hà lên những đôi vai thiếu niên non nớt. Từ đây, họ buộc phải có trách nhiệm với vong linh những người đã mất và những người đang sống. Từ đây, họ buộc phải gieo mình vào những thế cờ kỳ quái của vận số. Và trong tất cả những mù quáng và gian trá, trong vòng xoay quay cuồng của chém giết và tranh đoạt, tất cả những gì còn lại là nỗi đau. Phải chăng, với họ, cái giá phải trả chính là sống, sau tất cả những trầm luân thống khổ của cuộc đời?

Với câu từ dung dị nhưng chất chứa bao tâm tư, giọng văn tự sự đầy sức nặng với lối nhả chữ như xoáy sâu vào lòng người, Trường An đã bóc tách tâm tư sâu kín nhất của người đàn ông khi đón nhận những ân oán của vận mệnh. Tóm gọn trong cái nhìn đại cục, Thiên hạ chi vương chính là lời giải đáp xác đáng cho những ẩn số cuộc đời của hoàng đế Gia Long - vị vua dựng nghiệp vương triều cuối cùng tại Việt Nam...

Lan Trương