5 trở ngại đối với kiểm soát súng ở Mỹ

Lợi ích nhóm

Hiệp hội Súng trường Quốc gia Mỹ (NRA) là một trong những nhóm lợi ích có ảnh hưởng nhất trên chính trường Mỹ, không chỉ bởi số tiền mà họ sử dụng để vận động chính khách mà còn bởi sự tham gia của 5 triệu thành viên. NRA phản đối hầu hết các đề xuất tăng cường quy định kiểm soát súng và đứng sau các nỗ lực ở cấp độ liên bang và tiểu bang nhằm giảm bớt các hạn chế trong việc sở hữu súng đạn. Năm 2016, NRA dành 4 triệu USD để vận động hành lang và đóng góp trực tiếp cho các chính khách, dành hơn 50 triệu USD cho vận động tranh cử.

Tổng ngân sách hàng năm của NRA là khoảng 250 triệu USD, được phân bổ cho các chương trình giáo dục, súng đạn, chương trình hội viên, học bổng, vận động các nhà lập pháp và các nỗ lực liên quan. Tuy nhiên, hơn cả các con số đơn thuần đó, NRA đã nổi danh tại Washington như là một thế lực chính trị có thể tạo dựng hay “hạ bệ” các chính khách quyền lực nhất.

Các nhóm ủng hộ kiểm soát súng đạn, được hậu thuẫn bởi các nhà bảo trợ giàu có, đã trở nên có tổ chức hơn trong những năm gần đây, với nỗ lực sánh ngang với sức mạnh chính trị của NRA. Tuy nhiên, chừng nào các nhóm ủng hộ sở hữu và sử dụng súng còn can thiệp vào bầu cử và ngành lập pháp, thì NRA vẫn có ảnh hướng lớn trên chính trường.

Trở ngại tại Hạ viện

Hầu hết các nỗ lực gần đây nhằm thông qua các luật liên bang mới về kiểm soát súng đạn đều bị dập tắt ngay trước khi bắt đầu, đặc biệt bị ngăn chặn tại Hạ viện Mỹ, vốn nằm dưới sự kiểm soát của đảng Cộng hòa kể từ năm 2011. Tháng 6.2016, một nhóm chính khách đảng Dân chủ đã tổ chức cuộc biểu tình ngồi tại Hạ viện, nhằm phản đối quyết định không tổ chức bỏ phiếu về hai dự luật kiểm soát súng đạn của giới lãnh đạo Hạ viện. Tuy nhiên, do cách thức phân vùng khu vực bầu cử của Hạ viện do đảng Cộng hòa kiểm soát nên đảng này có nhiều ghế hơn so với đảng Dân chủ. Trong khi đó, các nghị sĩ đảng Cộng hòa đều có xu hướng ủng hộ quyền sở hữu súng.

Quyền “câu giờ” cản trở thông qua luật

Ngay cả khi dự luật kiểm soát súng đạn được thông qua tại Hạ viện thì sẽ vẫn phải đối mặt với thách thức tại Thượng viện. Các bang chịu sự chi phối của các cử tri thành thị, như New York, Massachusetts hoặc California bị áp đảo bởi các bang nông thôn phía Nam vốn ủng hộ sở hữu súng đạn. Các thủ tục tại Thượng viện cũng có thể là “công cụ” dập tắt các nỗ lực nhằm ban hành một quy định kiểm soát súng đạn nghiêm ngặt hơn. Bởi lẽ, các nghị sĩ Mỹ có quyền được tranh luận không giới hạn trong nghị trường nên có thể “câu giờ” nhằm ngăn cản một cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện. Trong khi đó, để được thông qua, hầu hết các quy định cần tới 60/100 phiếu ủng hộ tại Thượng viện.

Trở ngại từ tòa án

Với việc Quốc hội có xu hướng giảm bớt các quy định kiểm soát súng đạn hiện hành thay vì thực thi các quy định mới, các bang theo cánh tả của Mỹ đã đóng vai trò lớn hơn trong việc thực thi các biện pháp kiểm soát súng đạn. Sau vụ xả súng tại Newtown, bang Connecticut năm 2012, có 21 bang đã thông qua các quy định kiểm soát súng đạn mới, bao gồm việc áp đặt lệnh cấm bán vũ khí tấn công tại bang Connecticut, Maryland và New York. Tuy nhiên, một số quy định đã vấp phải rào cản khác là hệ thống tòa án. Trong những năm gần đây, Tòa án Tối cao đã 2 lần khẳng định rằng quyền sở hữu vũ khí cá nhân như súng ngắn được ghi trong Hiến pháp Mỹ.

Khác biệt trong quyết tâm theo đuổi mục tiêu

Có lẽ, trở ngại lớn nhất đối với việc ban hành đạo luật kiểm soát súng mới ở cấp quốc gia là sự khác biệt trong quyết tâm giữ vững lập trường chính trị giữa các bên. Thông thường, phe ủng hộ sở hữu súng có lập trường rất quyết liệt, trong khi đó, làn sóng dư luận kêu gọi siết chặt kiểm soát súng chỉ “rộ” lên mỗi khi xảy ra vụ tấn công mới liên quan tới súng đạn, rồi sau đó lại lắng xuống. Vì vậy, chiến thuật thường được NRA và của các chính khách ủng hộ việc sở hữu súng đạn áp dụngđể trì hoãn các nỗ lực thúc đẩy đạo luật kiểm soát súng đạn là chờ ngoài “tâm bão”, khi sự chú ý của dư luận chuyển hướng và sự phản đối việc sở hữu súng lắng dịu dần. Sau đó, một cách lặng lẽ, các nỗ lực lập pháp đó bị trì hoãn và đi chệch đường ray của chương trình nghị sự.

Ngọc Khánh