Đơn giản hóa thủ tục hành chính, để người bị oan sớm nhận được tiền bồi thường

Đa số ĐBQH đồng tình với việc sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành để kịp thời thể chế hóa quy định của Hiến pháp về quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân, quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật của cán bộ, công chức gây ra trong khi thi hành công vụ, phù hợp với quy định của các luật có liên quan. Các đại biểu cho rằng, dự thảo Luật đã được sửa đổi, bổ sung nhiều quy định theo hướng làm rõ các thiệt hại được bồi thường, căn cứ xác định mức bồi thường, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân bị thiệt hại, góp phần nâng cao trách nhiệm của người thi hành công vụ.

ĐB Tô Văn Tám (Kon Tum) phát biểu (Ảnh: Quang Khánh)

Về mô hình cơ quan giải quyết bồi thường, trong dự thảo Luật đưa ra hai phương án: Phương án 1, cơ bản giữ nguyên mô hình cơ quan giải quyết bồi thường như trong luật hiện hành. Theo đó, chỉ có một loại cơ quan là cơ quan giải quyết bồi thường, đó là cơ quan quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại. Phương án 2, quy định theo hướng thu gọn một bước, giảm số lượng cơ quan giải quyết bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính Nhà nước, thi hành án và hoạt động điều tra hình sự. Tán thành với phương án 1, ĐB Tô Văn Tám (Kon Tum) cho rằng, việc xác định cơ quan quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại là cơ quan có trách nhiệm bồi thường, là thuận lợi cho người dân. Bởi, người dân chỉ biết rằng, nếu cán bộ cấp xã, chính quyền xã làm sai, làm oan cho họ thì họ cứ đến chính quyền xã để đòi quyền lợi, tương tự như vậy với cấp huyện. Cho nên, nếu quy định cán bộ cấp xã làm sai, cơ quan cấp huyện bồi thường, thì người dân phải đi qua bậc từ xã lên huyện. Với những tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa, thì việc đi từ xã đến huyện không phải là đơn giản. Do vậy, với phương án 1 sẽ thuận lợi cho người dân hơn.

Cũng theo một số ĐBQH, dự thảo Luật vẫn còn những quy định gây khó cho việc giải quyết bồi thường cho người dân. Lấy ví dụ quy định về hồ sơ yêu cầu được bồi thường, ĐB Mai Thị Phương Hoa (Nam Định), nêu thực tế, trong thời gian qua, một trong những vướng mắc lớn nhất trong công tác bồi thường là việc xác định thiệt hại. Có trường hợp người bị oan đề nghị được bồi thường thiệt hại như vụ án xảy ra từ rất lâu và người bị thiệt hại và gia đình khó giữ đầy đủ giấy tờ chứng minh chi phí thiệt hại. Ví dụ như việc bồi thường cho ông Huỳnh Văn Nén ở Bình Thuận, theo phản ánh của báo chí thì Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận chỉ chấp nhận số tiền bồi thường gần 2,6 tỷ đồng. Đấy là các khoản nằm trong quy định của pháp luật và các khoản yêu cầu bồi thường có hóa đơn và chứng từ; có những khoản yêu cầu bồi thường khác mà không có giấy tờ chứng minh thì không được chấp nhận. Theo các ĐB Mai Thị Phương Hoa, đây không phải là lỗi cơ quan có trách nhiệm bồi thường mà chính là lỗi của hệ thống pháp luật hiện hành. Chính vì vậy, việc quy định như dự thảo Luật là hồ sơ yêu cầu bồi thường thì không quy định tài liệu, chứng cứ có liên quan đến yêu cầu bồi thường là tài liệu bắt buộc phải có; trường hợp không có các tài liệu, chứng cứ nêu trên thì quy định mức định lượng cụ thể đối với từng loại thiệt hại. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo vẫn cần rà soát thêm, lấy ý kiến chính thức của cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan hữu quan để quy định các mức định lượng chi tiết, cụ thể phù hợp với thực tế hơn.

ĐB Mai Thị Phương Hoa (Nam Định) phát biểu (Ảnh: Quang Khánh)

Liên quan đến thời gian giải quyết bồi thường, nhiều ĐBQH cũng nêu thực tế thời gian vừa qua việc giải quyết bồi thường cho người bị oan trong tố tụng hình sự ở một số vụ việc rất chậm trễ. Lấy ví dụ về vụ ông Nguyễn Thanh Chấn ở Bắc Giang, ĐB Mai Thị Phương Hoa nhẩm tính: Tổng thời gian từ khi bắt đầu thương lượng lần thứ nhất đến khi nhận đủ tiền bồi thường là 1 năm 1 tháng; với vụ ông Huỳnh Văn Nén ở Bình Thuận, từ khi bắt đầu nộp đơn yêu cầu bồi thường đến nay là 7 tháng và vụ việc vẫn đang trong quá trình giải quyết; đặc biệt là vụ ông Lương Ngọc Phi ở Thái Bình, tổng thời gian giải quyết tại cơ quan giải quyết bồi thường là 6 năm và 9 năm là thời gian giải quyết tại tòa và thủ tục nhận tiền - như vậy là thời gian kéo rất dài. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới việc chậm trễ này, trong đó có những nguyên nhân như vướng mắc trong xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết bồi thường, do trình tự giải quyết có nhiều thủ tục hành chính rườm rà và thời hạn quy định không phù hợp, việc cấp kinh phí trả tiền bồi thường chưa được thực hiện kịp thời... Ghi nhận bước tiến của dự thảo, giảm thời gian giải quyết bồi thường từ 125 ngày xuống còn hơn 50 ngày, song ĐB Mai Thị Phương Hoa đề nghị cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát thêm các quy định theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính hơn nữa, để người bị oan sớm nhận được tiền bồi thường, và nếu được thì tối đa 50 ngày mọi thủ tục cơ bản phải giải quyết xong.

Hà An