Khuyến khích người trẻ tự chủ, tự tin

Trông người và ngẫm ta

Do tính chất công việc, tôi may mắn được đi nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là Nhật Bản, Hàn Quốc… - những nơi có nhiều nét văn hóa tương đồng với Việt Nam. Có đất nước diện tích nhỏ bé, dân số không đông nhưng sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và nhất là cách sống, ứng xử của người dân ở đó khiến ai đặt chân đến cũng thấy nể phục.

Một lần ở Nhật Bản, tôi xuống nhầm bến tàu điện, trong lúc ngơ ngác kéo vali trên đường chưa biết làm gì thì có người sẵn sàng bỏ dở công việc chạy lại hỏi thăm, giúp đỡ. Hay bạn tôi khi sang đây du lịch, đánh rơi điện thoại tưởng đã mất nhưng sau có người nhặt được và trả lại… Rồi tôi nghĩ đến Việt Nam, nhớ lại nét mặt mếu máo, nức nở sau khi bị giật đồ của một người khách du lịch nước ngoài tại TP Hồ Chí Minh hồi đầu năm (3.2016), nghĩ đến nhiều trường hợp chặt chém, cướp giật trên đường phố mà báo chí vẫn hàng ngày phản ánh. Ấn tượng đối với một đất nước có khi chỉ xuất phát từ những chuyện tưởng nhỏ nhặt như vậy. Điểm cộng cho một vùng đất là gì, nếu không phải là người dân ở đó sống hài hòa, thân thiện, văn minh? Với Việt Nam, dường như điểm cộng ấy ngày càng ít đi.

Tôi từng đến thăm khu chợ của cộng đồng người Hoa, người Việt ở Mỹ và nhận thấy sự khác biệt rất rõ ràng. Cùng kinh doanh buôn bán nhưng các cửa hàng của người Hoa bao giờ cũng thống nhất một giá còn ở khu của người Việt, chỗ giá thấp, chỗ giá cao. Cộng đồng có thể lớn mạnh không nếu ai cũng chỉ thích làm ăn kiểu nhỏ lẻ, cạnh tranh không lành mạnh? Tài năng cá nhân của Việt Nam không kém nhưng tính đoàn kết, phối hợp trong công việc, tinh thần đóng góp vì mục đích chung còn hạn chế.

Trách nhiệm với môi trường

Tháng 8 vừa qua, tôi trở lại đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) lần thứ 3, cùng đoàn khảo sát môi trường gồm chuyên gia, nhà văn hóa và kiến trúc sư Việt Nam, Nhật Bản. Chuyến thăm này khiến tôi chạnh lòng nhớ về hòn đảo Nami (Hàn Quốc) mà tôi đến cách đó không lâu. Chắc chắn bất kỳ ai cũng sẽ khẳng định Nami rất đẹp nhưng đó là vẻ đẹp phần lớn có được nhờ công sức và bàn tay con người với sự quy hoạch, đầu tư một cách khoa học, cùng sự chăm chút từng chi tiết nhỏ từ cổng chào đến cây cối, quán hàng… của người dân ở đó. Tôi tự hỏi: Đảo Lý Sơn có những gì? Chỉ vài năm đã thay đổi quá nhiều mà sự thay đổi này là điều không người yêu môi trường nào mong đợi.

Hang Cò đẹp nên thơ với những vân đá tự nhiên giờ thay bằng lán chòi tạm bợ phục vụ khách nhậu lề đường. Bãi đá kỳ vỹ ven biển bị rác xâm thực nặng nề… Tại cột cờ do Hội Sinh viên Việt Nam xây dựng (khánh thành năm 2013), cột cờ đã bị rơi rất nhiều ký tự khiến du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài khó thể luận ra được nội dung trên đó. Có thời gian tôi thực hiện chiến dịch kêu gọi mọi người chung tay bảo vệ môi trường, cùng trồng cây, nhặt rác ở đây, nhưng thực tại diễn ra trước mắt khiến tôi không khỏi băn khoăn. Lý Sơn chỉ là một ví dụ cho thấy thái độ ứng xử của chúng ta trước gia tài mà thiên nhiên ban tặng. Vấn đề nâng cao trách nhiệm với môi trường được tổ chức qua phong trào rầm rộ, được nâng thành khẩu hiệu, chiến dịch quốc gia, nhưng quan trọng hơn, cần tác động để nó đi vào ý thức mỗi người, trở thành hành động thực tế, hàng ngày.

Hoa hậu Ngọc Hân cùng các bạn sinh viên trong chương trình kêu gọi bảo vệ môi trường tại TP Hồ Chí Minh

Không ỉ lại

Về xây dựng con người Việt Nam, không khó để nhìn ra những điểm mạnh - yếu, vấn đề là bắt đầu từ đâu và bằng cách nào? Cần hướng đến thế hệ trẻ, tập trung vào trẻ em - mầm non của đất nước. Tính cách, hành động, ứng xử của mỗi người bị ảnh hưởng nhiều bởi cách giáo dục từ bé. Chỉ cần nhìn vào bữa ăn của trẻ em Nhật Bản và Việt Nam sẽ thấy sự khác biệt trong giáo dục: Một bên được phân công giúp đỡ người lớn chuẩn bị đồ ăn mỗi ngày, ăn uống xong thì tự đứng lên dọn đĩa ăn của mình; bên kia thì khóc lóc, đòi cưng nựng… Thói quen được phục vụ từ bé kéo theo hậu quả thực tế, hôm nay có thể nhận cái nhìn ái ngại của người khác, hôm sau có thể là kết quả khôn lường từ thói ỉ lại và tính vô kỷ luật.

Tâm lý ỉ lại, đùn đẩy công việc cho người khác phần nào liên quan đến thái độ rụt rè, thiếu tự tin của không ít bạn trẻ hiện nay. Trong thời buổi hội nhập, điều đó tạo ra thiệt thòi rất lớn. Xã hội vận động buộc con người phải có tinh thần cầu tiến, dám nghĩ, dám làm, không tiến lên, chúng ta sẽ bị bỏ lại. Với người trẻ, cần phải chỉ cho họ cách đứng trên đôi chân của mình, tạo cho họ cơ hội sáng tạo, mạnh dạn vạch ra con đường riêng, sẵn sàng đương đầu với khó khăn, thử thách trên con đường đó. Năm 2016 được chọn là năm quốc gia khởi nghiệp, tôi cho đây là cách khuyến khích thái độ tự chủ, tự tin của mỗi người, nhất là người trẻ.

Thái Minh ghi