Những âm thanh bí ẩn

Vincent Moon là nhà làm phim tự do, nhưng anh cũng thường biểu diễn âm nhạc ngẫu hứng trên đường phố Paris. Với ước mơ tìm hiểu các giá trị văn hóa và âm nhạc truyền thống đang mai một trong thế giới hiện đại, hay những nghệ sĩ dân gian dường như đang bị dòng thời gian lãng quên, những năm gần đây, Vincent Moon dành phần lớn thời gian chu du vòng quanh thế giới, từ những ngôi làng châu Phi hẻo lánh nhất, qua các sa mạc, các khu rừng nhiệt đới đến các thành phố Nam Mỹ ở độ cao vài ngàn mét trên mặt nước biển, chứng kiến các nghi lễ tôn giáo đầy huyễn hoặc, hay hít thở khói bụi đô thị từ hàng ngàn chiếc xe máy ở Đông Nam Á. Đến Việt Nam tháng 10.2013, du hành từ Nam ra Bắc, Vincent Moon chia sẻ: “Việt Nam là điều bí ẩn xuyên suốt chuyến du lịch của tôi. Nhận thức ban đầu của tôi về âm nhạc nơi đây chỉ là qua một số bản ghi âm của dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc và miền Trung. Tôi không nghĩ mình sẽ tìm thấy những âm thanh bí ẩn trong nghi thức lên đồng, tiếng ồn đường phố, còi xe, nhạc đám tang ở hầu như mọi góc phố ngả đường”. Đặc biệt, sau khi tham gia một buổi lên đồng ở ngoại ô Hà Nội, Vincent Moon nhận xét:” Đó là một sự kiện mang tính điện ảnh. Những âm thanh được sử dụng trong đó rất trang trọng và là một trong những thứ tuyệt vời nhất tôi từng được nghe. Tôi hoàn toàn choáng ngợp trước nó”.

Vincent Moon đang quay cảnh cho phim Lên đồng

Lấy cảm hứng từ chính các thể nghiệm âm nhạc khác nhau dọc dải đất hình chữ S, Vincent Moon đã cho ra đời 6 bộ phim ngắn: Mekong Delta (Đồng bằng sông Cửu Long), Cao Đài, Northern Tribes (Các dân tộc phía Bắc), Lên đồng, Funeral in Hanoi (Đám tang ở Hà Nội) và Hanoise (Âm thanh Hà Nội). Các thước phim được quay từ đồng bằng sông Mekong đến Tòa thánh Cao Đài ở Tây Ninh rồi hướng về miền núi phía Bắc quanh Hà Giang và cuối cùng là quay về Hà Nội. Dù ở nơi hẻo lánh xa xôi hay đến đô thị hấp dẫn nhất phía bên này thế giới, thì ở đó, một mặt âm nhạc cố duy trì nét truyền thống, một mặt dần đón nhận nét hiện đại với những âm thanh thường trực của toàn cầu hóa. Nếu như Hà Nội xưa đầy cảm xúc với tiếng leng keng xe đạp, tiếng tàu điện, thì Hà Nội ngày nay nằm lọt giữa âm thanh của đám đông như mắc cửi, xe máy, các màn hình điện tử và loa phường. Hà Nội hiện đại hơn, đông đúc hơn nhưng cũng chính vì thế mà Hà Nội trở nên nhạc tính. Những nghệ sĩ dân gian từ đó thoải mái trải nghiệm âm thanh cuộc sống.

Cả 6 bộ phim vừa được The Onion Cellar và Petites Planètes giới thiệu trong buổi chiếu phim di động The West Lake Tour. Khán giả đi qua nhiều địa điểm quanh Hồ Tây, khám phá những góc ít người biết, những nơi có lẽ chưa buổi chiếu phim nào từng diễn ra, để trải nghiệm sự bí ẩn và đa dạng của từng thước phim như những gì Vincent Moon cảm nhận về âm nhạc Việt Nam. The West Lake Tour không cố gắng hé mở bí ẩn của sự đa dạng trong âm nhạc Việt theo bất cứ phương thức nào mà theo lối mới, “như những giả thuyết rút ra khi quan sát chuyển động của bàn tay”. Qua đó, Vincent Moon muốn cho khán giả thấy sự đa dạng trong âm nhạc Việt không chỉ là những tác phẩm kinh điển, chính thống hay các chương trình hoành tráng, mà nằm ngay trong cuộc sống đời thường. Họ có thể không phải nghệ sĩ nhưng lại đang lưu giữ và thực hành những nghi lễ và giai điệu độc đáo. Chính những đóng góp của các nghệ sĩ dân gian đã làm nên sự bí ẩn của âm nhạc Việt Nam.

Phan Anh