Bắc Kinh: Mô hình Đại hội nhân dân - Thị trưởng

Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh

Bắc Kinh nằm trong địa phận của tỉnh Hà Bắc nhưng là một đơn vị độc lập, tương đương với tỉnh và là một đơn vị chính quyền địa phương độc lập. Với dân số đứng thứ nhất thế giới là 20.693.000 người (năm 2012) và diện tích khoảng 16.801km², trong đó khoảng 60% là đồi núi. Bắc Kinh chia thành 14 quận nội thị và cận nội thị cùng 2 huyện nông thôn.

Hệ thống chính quyền địa phương Trung Quốc

Theo quy định của Hiến pháp hiện hành, chính quyền địa phương Trung Quốc được tổ chức thành 3 cấp (Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương – Huyện, khu – Hương, trấn); một số được chia thành 4 cấp (Tỉnh, khu tự trị - Thành phố tương đối lớn, châu tự trị - Huyện, huyện tự trị, thành phố - Hương, trấn), cách phân chia như thế này tồn tại ở những địa phương có thành phố tương đối lớn và châu tự trị.

Tuy nhiên do Trung Quốc chủ trương thực hành rộng rãi thể chế “Thị lãnh đạo huyện” (tỉnh lãnh đạo huyện), “Thành phố tương đối lớn” đã bị biến thành một cấp trung gian trong chính quyền địa phương. Điều này đã dẫn đến tình trạng chính quyền địa phương Trung Quốc trên thực tế lại được phân chia thành 4 cấp, kết cấu tầng thứ quản lý bị phức tạp hóa. Hiện nay, đại đa số tỉnh và khu tự trị được chia thành 4 cấp; số ít tỉnh, khu tự trị có cả chế độ 3 cấp và 4 cấp, tức trong tỉnh hoặc khu tự trị có huyện do tỉnh hoặc khu tự trị trực tiếp quản lý, có huyện do thành phố tương đối lớn hoặc châu tự trị quản lý, ví dụ Tân Cương, Hồ Bắc, Liêu Ninh...; chỉ còn tỉnh Hà Nam là hoàn toàn tổ chức theo 3 cấp, tức tất cả các huyện đều do tỉnh trực tiếp quản lý.

Xét ở góc độ phân cấp hành chính, đô thị Trung Quốc tồn tại 3 cấp là: 1-Thành phố trực thuộc trung ương có cấp bậc hành chính ngang với tỉnh và khu tự trị, là đơn vị hành chính địa phương cấp một. 2-Thành phố tương đối lớn, bao gồm thành phố cấp phó tỉnh và thành phố cấp địa khu, là đơn vị hành chính địa phương cấp hai, ở dưới tỉnh và trên huyện. 3-Thành phố cấp huyện, có cấp bậc hành chính tương đương với huyện, là đơn vị hành chính địa phương cấp ba, chỉ trên đơn vị hành chính địa phương cấp cơ sở là hương, trấn. Xét ở góc độ cấp bậc hành chính nhìn trong nội bộ hệ thống đô thị, có 4 cấp theo thứ tự trên dưới là: 1- Thành phố trực thuộc Trung ương; 2 -Thành phố cấp phó tỉnh; 3- Thành phố cấp địa khu; 4- Thành phố cấp huyện.

Chính quyền địa phương cấp tỉnh: bao gồm tỉnh, khu vực tự trị của các thành phố và các thành phố trực thuộc trung ương và hai đặc khu là Hong Kong và Ma Cao. Bắc Kinh là một đơn vị chính quyền địa phương độc lập và là thành phố trực thuộc trung ương.

Mô hình của Bắc Kinh

Hệ thống chính quyền địa phương của Bắc Kinh cũng có hình thức tổ chức giống nhiều chính quyền địa phương cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương khác. Đại hội nhân dân thành phố Bắc Kinh là cơ quan quyền lực nhà nước của thành phố Bắc Kinh, là cơ quan đại diện của dân. Theo Luật Bầu cử của Trung Quốc, đại biểu Đại hội nhân dân Thành phố không do bầu trực tiếp mà do đại biểu Đại hội nhân dân quận, huyện và các đơn vị vũ trang đóng trên địa bàn bầu ra với nhiệm kỳ 5 năm. Số lượng đại biểu nhân dân thành phố được xác định  trên cơ sở số lượng dân cư và thay đổi theo thời gian. Ủy ban Thường vụ là cơ quan thường trực của Đại hội nhân dân thành phố có nhiều ban, ngành thực hiện chức năng ra nghị quyết và giám sát trên từng lĩnh vực.

Chính quyền hành chính Thành phố Bắc Kinh là cơ quan chấp hành của Đại hội nhân dân Thành phố và là cơ quan hành chính của Thành phố và chịu sự lãnh đạo thống nhất của Hội đồng nhà nước – Quốc vụ viện. Chức năng chung của chính quyền thành phố là: thực thi các quyết định của Đại hội nhân dân; tiến hành các biện pháp hành chính và ban hành các quy tắc, quy định; lãnh đạo hoạt động của cấp dưới (14 quận và 02 huyện); thực thi các kế hoạch kinh tế và ngân sách; thực thi các công việc quản lý liên quan các vấn đề như kinh tế, giáo dục, khoa học, tài chính, dân sự, trật tự an toàn xã hội, dân tộc và kế hoạch hóa gia đình.

Chính quyền hành chính Thành phố bao gồm: Thị trưởng, các Phó thị trưởng, tổng thư ký và giám đốc của các sở, ban, ngành. Các thành viên của chính quyền Thành phố được Đại hội nhân dân bầu, nhiệm kỳ 5 năm.