HĐND xã với chương trình xây dựng nông thôn mới
Xây dựng nông thôn mới (NTM) là một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, được nhân dân đón nhận tích cực, các hoạt động diễn ra chủ yếu trên địa bàn thôn, xã. HĐND cấp xã là cấp sát với cơ sở, vừa trực tiếp tham gia chương trình, vừa tham gia quyết định những cơ chế, chính sách ở địa phương để thực hiện chương trình, vừa giám sát quá trình thực hiện.
Vậy, HĐND cấp xã phải làm những gì?
Thứ nhất, thực hiện chức năng quyết định những vấn đề quan trọng ở địa phương, các văn bản quy định, hướng dẫn thực hiện chương trình xây dựng NTM, HĐND cấp xã có chức năng quyết định một số vấn đề quan trọng như:
Trong công tác lập đồ án quy hoạch: UBND xã tổ chức lập đồ án quy hoạch, quy định quản lý theo quy hoạch và thông qua HĐND xã trước khi trình UBND huyện phê duyệt đồ án (điểm b, khoản 1, Điều 4, Thông tư số 13). Như vậy, để có một đồ án quy hoạch tốt trước hết, nó phải là trí tuệ của cán bộ và người dân ở từng thôn, xã. Bởi họ ở đó bao đời nay, họ biết cái gì đã có, cái gì cần làm thêm, làm mới cho bảo đảm tiêu chí quy định và phù hợp với yêu cầu phát triển. Vì thế, trong hướng dẫn xây dựng NTM yêu cầu UBND xã sau khi lấy ý kiến nhân dân trong xã để đưa ra nhiệm vụ quy hoạch, đơn vị tư vấn lập đồ án quy hoạch chỉ là người thể hiện nhiệm vụ quy hoạch do nhân dân địa phương đưa ra. Tiếp đến là vai trò của HĐND xã xem xét và cho ý kiến (có tính phản biện) để hoàn thiện bản đồ án trước khi trình UBND cấp huyện phê duyệt.
 Nguồn: ITN |
Trong việc huy động các nguồn vốn phục vụ chương trình xây dựng NTM, có quy định: UBND các cấp tùy theo từng nội dung, dự án, công trình vận động người dân tham gia đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng của địa phương bằng các hình thức phù hợp, trên cơ sở phát huy dân chủ để người dân bàn bạc và tự nguyện đóng góp. Ban quản lý xã tổng hợp mức đóng góp và đề nghị HĐND xã thông qua làm căn cứ pháp lý để thực hiện (điểm d, khoản 4, Điều 15, Thông tư số 01).
Đây là vấn đề nhạy cảm, nhu cầu xây dựng hạ tầng KT - XH để bảo đảm các tiêu chí NTM rất lớn, tính trung bình ở mỗi xã cũng cần từ 70-100 tỷ đồng mới có thể hoàn thiện các cơ sở hạ tầng. Trong khi đó, ngân sách các cấp còn đang khó khăn, việc huy động nhân dân đóng góp cũng chỉ định hướng khoảng 10% tổng nhu cầu vốn. Vậy HĐND xã thông qua mức đóng góp của nhân dân như thế nào?
Qua giám sát của MTTQ cho thấy: hầu như các xã chỉ huy động nhân dân đóng góp để xây dựng các công trình chung của xã và HĐND xã chỉ ra nghị quyết về mức đóng góp này. Còn những công trình hạ tầng giao thông trong thôn, xóm, nhà văn hóa thôn, chỉnh trang các công trình trong thôn, xóm đều để nhân dân trong từng xóm, từng thôn tự bàn bạc, tự đóng góp, tự thi công, tự giám sát, xã chỉ hỗ trợ việc thiết kế và cung ứng xi măng của tỉnh hỗ trợ, không quy định mức góp cụ thể là bao nhiêu.
Cách làm này khá hiệu quả, công trình vừa nhanh, chất lượng bảo đảm, chi phí thấp, nhân dân tin tưởng và hưởng ứng rất cao. Vì vậy trên thực tế, có những xã nếu tính cả các hình thức nhân dân đóng góp như trên thì mức đóng góp khá cao, có xã chiếm tới 30-40% tổng nguồn vốn đã huy động, nhưng nhân dân lại rất đồng thuận và thực hiện rất nhanh. Đây là những cách làm hay, vai trò tự quản của nhân dân rất cao, các địa phương cần tham khảo vận dụng, và HĐND xã cũng không cần phải thông qua mức đóng góp cho từng thôn, từng xóm.
Thứ hai, HĐND ở cấp xã thực hiện tốt việc giám sát thực hiện chương trình xây dựng NTM. Vậy nội dung giám sát là gì?
Trong chương trình xây dựng NTM có rất nhiều nội dung triển khai, cũng có rất nhiều nội dung cần giám sát, như: công tác chỉ đạo, triển khai chương trình xây dựng NTM; công tác tuyên truyền, vận động; hoạt động khảo sát, đánh giá thực trạng nông thôn; công tác lập quy hoạch NTM; lập, phê duyệt đề án NTM, tổ chức thực hiện đề án; lập, thực hiện các dự án đầu tư; công tác huy động và sử dụng vốn cho chương trình; công tác đánh giá, thẩm định, công nhận đạt xã chuẩn NTM. Tuy nhiên, qua thực tế cho thấy, có một số vấn đề cần tập trung giám sát như:
Về công tác đánh giá thực trạng, lập đồ án quy hoạch, đề án xây dựng NTM: quá trình từ khâu khảo sát đánh giá thực trạng nông thôn để làm cơ sở lập đồ án quy hoạch, xây dựng đề án NTM có thực hiện đầy đủ các bước không, có sự tham gia ý kiến của nhân dân không, đánh giá chất lượng của đồ án, đề án...
Tình trạng khá phổ biến là việc lập đồ án quy hoạch thường phó mặc cho đơn vị tư vấn, nhân dân ít được tham gia hoặc tham gia một cách hình thức dẫn đến quy hoạch không sát thực tế, thậm chí duyệt xong nhưng không thực hiện được. Do vậy: Ban Thường vụ Đảng ủy, lãnh đạo xã phải đề ra nhiệm vụ quy hoạch; phải công khai, lấy ý kiến tham gia của nhân dân, ý kiến chuyên gia; sau khi phê duyệt phải cắm mốc giới theo quy hoạch và quản lý quy hoạch chặt chẽ.
Về công tác triển khai các dự án đầu tư xây dựng hạ tầng KT - XH: HĐND giám sát xem việc triển khai thực hiện có đúng quy định, hướng dẫn theo các văn bản của Chính phủ và các bộ, ngành liên quan, tạo điều kiện thuận lợi, chủ động cho cơ sở, tạo điều kiện để nhân dân trong xã trực tiếp tham gia thực hiện các dự án. Như: sử dụng cộng đồng dân cư thôn (những người hưởng lợi trực tiếp từ Chương trình) tự thực hiện xây dựng; tạo điều kiện để các nhóm thợ, tốp thợ ở địa phương thực hiện, khuyến khích sử dụng lao động ở địa phương tham gia làm việc tại các dự án đầu tư; lao động của hộ nghèo có được huy động sử dụng và có được thanh toán tiền công lao động hay không.
Thực tế, nơi nào phát huy tốt hiệu quả công tác tuyên truyền, phát huy tốt vai trò của MTTQ và các đoàn thể nhân dân, vai trò tự quản của nhân dân, mở rộng dân chủ thì sẽ huy động người dân tham gia một cách tích cực: góp công, góp sức, hiến đất thực hiện chương trình xây dựng NTM.
Giám sát việc công khai, dân chủ trong quá trình thực hiện chương trình: xem ban quản lý xây dựng NTM có công khai các khoản đóng góp của nhân dân, công khai quy hoạch, đề án, các dự án... để dân bàn, dân biết, thực hiện và kiểm tra. Có tạo điều kiện để nhân dân thực hiện giám sát đầu tư của cộng đồng (thông qua hoạt động của Thanh tra nhân dân)
Có một thực trạng: một số xã thích thuê nhà thầu xây dựng công trình, ít tạo điều kiện để nhân dân tự làm, nhiều công trình kỹ thuật đơn giản, tổ chức thi công không khó khăn, nhưng vẫn thuê từ thiết kế, tư vấn giám sát, đến thi công. Thậm chí giám sát đầu tư của cộng đồng cũng bị hạn chế đối với những công trình có thuê tư vấn giám sát.
...và còn nhiều vấn đề khác HĐND xã có thể thực hiện giám sát một cách hiệu quả, góp phần cho chương trình xây dựng NTM đạt kết quả cao nhất, phục vụ người dân nông thôn tốt nhất.
Có thể nói: xây dựng NTM là chương trình Mục tiêu quốc gia có phạm vi và ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý, tình cảm của đại bộ phận người dân; một công việc đòi hỏi sự tích cực tham gia của mọi cấp, mọi ngành, mọi tầng lớp xã hội, trong đó có trách nhiệm rất lớn của mỗi đại biểu HĐND, vừa là người trực tiếp tham gia chương trình, vừa là người tham gia quyết định những cơ chế, chính sách ở địa phương để thực hiện chương trình, vừa là người giám sát quá trình thực hiện. Vì vậy, mỗi đại biểu cần nắm vững nội dung, phương thức triển khai chương trình; đồng thời, cần có một số kỹ năng giám sát, trong đó có giám sát chương trình xây dựng NTM ở mỗi địa phương mình.