Phát triển phẩm chất và năng lực người học

Đổi mới mục tiêu giáo dục từ tập trung vào trang bị kiến thức, kỹ năng sang mục tiêu hướng đến phát triển phẩm chất và năng lực người học
 
Theo Tờ trình về việc ban hành Nghị quyết của QH về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông của Chính phủ, việc ban hành chương trình và sách giáo khoa mới đáp ứng yêu cầu tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân; phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đồng thời, phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời; bảo đảm cho học sinh trung học cơ sở có tri thức phổ thông nền tảng, đáp ứng yêu cầu phân luồng mạnh sau giáo dục cơ bản; học sinh trung học phổ thông có định hướng nghề nghiệp, chuẩn bị tốt cho giai đoạn học sau phổ thông và học tập suốt đời.

Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2015 bao gồm các nội dung cơ bản như cơ sở xác định nguyên tắc và nội dung đổi mới chương trình, sách giáo khoa; nguyên tắc đổi mới chương trình, sách giáo khoa; nội dung đổi mới chương trình, sách giáo khoa; nhiệm vụ và giải pháp thực hiện đổi mới chương trình, sách giáo khoa; khái toán kinh phí thực hiện Đề án; tổ chức thực hiện Đề án.

Nội dung đổi mới chương trình, sách giáo khoa tập trung vào đổi mới mục tiêu giáo dục từ tập trung vào trang bị kiến thức, kỹ năng sang mục tiêu hướng đến phát triển phẩm chất và năng lực người học, bảo đảm hài hòa giữa “dạy chữ”, “dạy người” và định hướng nghề nghiệp; tạo điều kiện để học sinh phát triển hài hòa cả thể chất và tinh thần. Đồng thời, theo Đề án, việc đổi mới còn tập trung vào nội dung giáo dục; đổi mới phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức giáo dục; đổi mới hình thức và phương pháp thi, kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục; đổi mới quản lý quá trình xây dựng và thực hiện chương trình…

Báo cáo một số ý kiến thẩm tra Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông do Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ Đào Trọng Thi trình bày cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết và mục tiêu đổi mới chương trình, sách giáo khoa phổ thông. Về cơ cấu giáo dục phổ thông, Ủy ban thẩm tra tán thành với loại ý kiến đề nghị giáo dục cơ bản trong 9 năm, gồm 5 năm tiểu học và 4 năm trung học cơ sở như hiện hành.

Về chủ trương ban hành một chương trình giáo dục phổ thông thống nhất, cơ quan thẩm tra tán thành và đề nghị cần xây dựng chương trình khả thi, mềm dẻo, linh hoạt, phải phù hợp với điều kiện bảo đảm thực tế của nhà trường, nhất là về đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất kỹ thuật cũng như với khả năng tiếp thu của học sinh, bao gồm những nội dung cốt lõi, bắt buộc áp dụng trên quy mô toàn quốc và những nội dung bổ sung mang tính đặc thù về lịch sử, văn hóa và KT - XH của địa phương, đồng thời dành thời lượng để cơ sở giáo dục vận dụng xây dựng và triển khai thực hiện kế hoạch giáo dục phù hợp với điều kiện của nhà trường.

Về việc xã hội hóa biên soạn và xuất bản sách giáo khoa phổ thông, Ủy ban nhất trí với chủ trương sử dụng nhiều sách giáo khoa cho mỗi môn học và thực hiện xã hội hóa việc biên soạn, xuất bản sách giáo khoa phổ thông một cách hợp lý và có điều kiện. Về đối tượng tham gia biên soạn sách giáo khoa, Ủy ban thẩm tra tán thành với đề xuất của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên soạn một bộ sách giáo khoa; đồng thời các tổ chức, cá nhân biên soạn các sách giáo khoa khác. Phương án này sẽ bảo đảm sự chủ động về thời gian công việc và kiểm soát được chất lượng nội dung cần thiết trong quá trình triển khai thực hiện lộ trình, kế hoạch đổi mới chương trình, sách giáo khoa trên quy mô toàn quốc. Đồng thời, đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu quy định công khai quy trình thẩm định sách giáo khoa khách quan, độc lập; quy định quy trình cơ sở  giáo dục lựa chọn sách giáo khoa trên cơ sở bàn bạc dân chủ giữa giáo viên với học sinh và phụ huynh của nhà trường.
 
Một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa
 
UBTVQH nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết của QH về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông và các mục tiêu lớn được đề cập trong Dự thảo Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2015. Đề án có đề cập đến quan điểm xây dựng một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa, Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu tán thành với quan điểm này và cho rằng, Hiến pháp có nêu Nhà nước thống nhất quản lý về mục tiêu, chương trình giáo dục đào tạo, về thi cử, về văn bằng. Còn sách giáo khoa, trên cơ sở chương trình chuẩn, không nhất thiết Nhà nước phải đứng ra biên soạn, có thể triển khai xã hội hóa việc biên soạn sách giáo khoa. Chương trình do nhà nước ban hành, còn biên soạn sách giáo khoa thì giao cho tổ chức, cá nhân, cơ sở giáo dục, cơ sở nghiên cứu đủ điều kiện biên soạn.

Về đối tượng tham gia biên soạn sách giáo khoa, Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu ủng hộ với phương án Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên soạn một bộ sách giáo khoa; đồng thời các tổ chức, cá nhân biên soạn các sách giáo khoa khác. Vì phương án này không ảnh hưởng gì đến việc cạnh tranh trong quá trình biên soạn. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng chỉ là một chủ thể thực hiện theo đúng các quy định của Nghị quyết này. Hơn nữa, Bộ Giáo dục và Đào tao cũng có kinh nghiệm trong quản lý về giáo dục, biên soạn sách giáo khoa. Cùng với đó, sách sau khi biên soạn còn thông qua sự xét duyệt của Hội đồng thẩm định quốc gia, làm việc khách quan, công tâm. Để cho Bộ Giáo dục Đào tạo biên soạn một bộ sách giáo khoa để chủ động trong trường hợp giả sử như các chủ thể khác tham gia biên soạn chưa đáp ứng yêu cầu thì Nghị quyết vẫn có một bộ sách trong quá trình triển khai.

Về vấn đề này, Chủ nhiệm VPQH Nguyễn Hạnh Phúc nêu ý kiến, truyền thống những năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo là người biên soạn và thẩm định. Nếu Bộ Giáo dục và Đào tạo tự biên soạn và thẩm định thì có bảo đảm tính khách quan không? Mặc dù Bộ nói có Hội đồng thẩm định độc lập, nhưng dù sao vẫn không bảo đảm tính khách quan, duy ý chí, thậm chí là mang tính áp đặt. Mong muốn của chúng ta là có một nền giáo dục phát triển toàn diện. Quá trình xây dựng chương trình, sách giáo khoa cần làm sao huy động được trí tuệ của nhà giáo, chuyên gia, nhà khoa học trong cả nước vào quá trình biên soạn sách giáo khoa. Bộ Giáo dục và Đào tạo tập trung vào công tác thẩm định. Từ đó, lựa chọn ra một bộ chuẩn làm sách giáo khoa, còn các bộ khác chỉ tham khảo thôi. Chủ nhiệm VPQH đề nghị, nên trình ra QH hai phương án, phương án thứ nhất Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện tất cả các khâu từ biên soạn, thẩm định và phát hành. Phương án thứ hai là Bộ Giáo dục và Đào tạo thẩm định và phát hành, còn khâu biên soạn huy động nguồn lực xã hội, các tổ chức, cá nhân thực hiện.

Đồng tình với việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa nhằm chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức một chiều sang hướng phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực học sinh, Chủ nhiệm Ủy ban Tài - chính Ngân sách Phùng Quốc Hiển chỉ ra rằng, vấn đề của nền giáo dục của chúng ta hiện nay là sự rập khuôn, máy móc giảm tính hứng khởi, tư duy sáng tạo của học sinh. Mục tiêu của đề án phải là chuyển từ một nền truyền thụ kiến thức máy móc, rập khuôn sang một nền giáo dục phát triển tư duy sáng tạo của học sinh. Ngoài ra, cách viết đề án cũng cần trong sáng hơn, tránh dùng những từ ngữ khó hiểu như chữ ứng thí, thực học, thực nghiệp… Đề án có đề cập đến nội dung một nền giáo dục, nhiều bộ sách giáo khoa. Cần phải có cách diễn đạt thế nào. Có thể gây sự hoang mang, nhiều sách giáo khoa là như thế nào, cặp sách của con em chúng ta ngoài sách giáo khoa cơ bản còn các loại sách giáo khoa, sách tham khảo không?

Chủ tịch HĐDT K’sor Phước đặt vấn đề, thời gian qua, dạy kiến thức và dạy làm người đều có vấn đề. Ngày xưa, học trò phổ thông đi học về, gặp cha mẹ và khách đến nhà đều khoanh tay chào khách. Nhưng hiện nay chỉ có học sinh tiểu học thực hiện hành vi văn hóa này, còn học sinh phổ thông thì hầu như không chào hỏi. Hay, ở miền Nam trước đây và cả hiện nay thì ý thức chấp hành luật giao thông tốt hơn người dân miền Bắc. Tất cả những thứ này là sản phẩm của giáo dục của chúng ta. Qua giám sát, chúng tôi thấy rằng chất lượng giáo dục phổ thông trong khu vực dân tộc thiểu số rất thấp so với chuẩn chung. Đây là vấn đề cần phải suy nghĩ. Trong Đề án có đề cập, nhưng còn chung chung. Chủ tịch HĐDT đề nghị, nội dung Nghị quyết của QH về Đề án này cần phải làm nổi bật các giá trị văn hóa, ứng xử của dân tộc. Thứ nữa, đề nghị cần tập trung vào giáo dục lịch sử, giáo dục truyền thống cho học sinh. Đây là thế hệ trẻ, tương lai của Tổ quốc, sẽ có ý thức góp phần cống hiến vào quá trình xây dựng và phát triển của đất nước.

Ý kiến thành viên UBTVQH cơ bản nhất trí cơ cấu giáo dục phổ thông với cơ cấu giáo dục cơ bản 9 năm và giáo dục giáo dục định hướng nghề nghiệp 3 năm; nhất trí xây dựng và ban hành một chương trình nội dung sách giáo khoa thống nhất; nhất trí về định hướng dạy học tích hợp và dạy học phân hóa. Đồng thời, đề nghị xem xét, cần phân công rõ trách nhiệm của các cơ quan trung ương, các địa phương và các cơ sở giáo dục trong việc bảo đảm các điều kiện cần thiết về đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cũng như về cơ sở vật chất kỹ thuật để triển khai thực hiện đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông.

Tự Cường