Vòng phấn Kavkaz 70 năm vẫn thời sự

Vòng phấn Kavkaz được Bertolt Brecht sáng tác khoảng năm 1944 - 1945, lấy bối cảnh vùng Kavkaz, nơi xảy ra chiến tranh. Tại dinh Tổng trấn, ai cũng hốt hoảng gói ghém đồ đạc để đi trốn. Tổng trấn phu nhân ấn con trai vào tay cô hầu Grusche rồi biến mất cùng tiền bạc và quần áo quý giá. Grusche đưa đứa bé chạy trốn, nuôi nó lớn lên trong vô vàn gian khổ và hiểm nguy. Năm tháng trôi qua, một ngày, Tổng trấn phu nhân xuất hiện và đòi lại đứa con, vì nó sẽ thừa kế một gia tài lớn. Một phiên tòa được mở ra, quan tòa cho vẽ một vòng phấn để từ đó quyết định ai được quyền nuôi đứa bé… Với Vòng phấn Kavkaz, Bertolt Brecht đã đặt sức mạnh đồng tiền đối diện với nhân bản, ông nêu câu hỏi, có tồn tại công lý chung chung không, tình mẫu tử thực sự thể hiện ra sao và ở dạng thức nào? Tư tưởng này như sợi chỉ đỏ xuyên suốt nhân vật Grusche - cô hầu nghèo đã quên mình chăm sóc đứa con Tổng trấn giàu có, trong khi quý bà giàu có, mẹ đẻ của đứa bé lại chỉ nghĩ đến sở hữu cá nhân.

Nguồn: Viện Goethe Việt Nam

Vòng phấn Kavkaz được công diễn lần đầu ở Mỹ năm 1948 và đến năm 1954 mớái ra mắt công chúng Đức bằng tiếng Đức. Tác phẩm hiện vẫn thuộc những vở kịch được công diễn nhiều nhất của Brecht. Theo đạo diễn Dominik Guenther, lý do nằm trong giá trị phổ quát của câu chuyện. Tính nhân bản và tình yêu đồng loại ta đều có thể thấy trong mỗi tín ngưỡng trên thế giới này. Và ngay cả cảnh trung tâm mà Brecht lấy nó đặt tên cho vở - cảnh thử thách trong vòng phấn - cũng đã có trong Kinh thánh ở dạng khảo dị. Qua nhân vật thẩm phán Azdak, vở kịch đặt câu hỏi: việc xử án chỉ diễn ra trên cơ sở các điều khoản trong luật, hay ngoài lý còn có tình quyết định? Đây cũng là vấn đề vẫn được tranh luận đa chiều trong thời đại chúng ta. Đạo diễn Dominik Guenther chia sẻ: Những chủ đề trong vở kịch không hề thay đổi, ngày ấy cũng như bây giờ. Chúng tồn tại trong bất kỳ hình thái xã hội nào. Tôi không hề thay đổi ngôn ngữ cũng như bối cảnh nhà nước hư cấu Gruzia, nhưng tôi đã thời sự hóa một số yếu tố, ví dụ phục trang hiện đại. Ngoài ra tôi thay đổi nhân vật Ca sỹ, tức Người kể chuyện sẽ dẫn dắt các sự kiện trên sân khấu với sự hỗ trợ của nhạc điện tử và các hiệu ứng âm thanh khác… 

Nói về quá trình làm việc với diễn viên Nhà hát Tuổi trẻ, đạo diễn Dominik Guenther nhận xét: thái độ cởi mở, niềm vui trên sân khấu và hết mình với nghệ thuật của họ khiến tôi thực sự phấn khởi. Tôi vui mừng được hòa mình vào văn hóa Việt Nam, nền văn hóa mà tôi chưa hề biết trước đây. Dự án này thực sự là cơ hội quý, bởi giúp tôi mở rộng tầm nhìn, khu vực hoạt động nghệ thuật, thu nhận được nhiều kinh nghiệm mới. Thách thức lớn có lẽ là vượt qua hàng rào ngôn ngữ, không chỉ tiếng Đức và tiếng Việt thực hành, mà cả ngôn ngữ sân khấu: giữa ngôn ngữ trực tiếp của Brecht và truyền thống sân khấu Việt Nam nói qua hình ảnh và uyển ngữ.

Hơn 20 năm trước, Vòng phấn Kavkaz từng được dàn dựng cho Nhà hát Chèo Việt Nam, cũng bởi một đạo diễn Đức; còn lần này, cũng bởi một đạo diễn Đức nhưng vở kịch được dàn dựng trên sân khấu kịch nói và theo phong cách tự sự biện chứng. Vì thế, chắc chắn sẽ có sự so sánh, về nhiều phương diện. Nhưng đó cũng là điều Bertolt Bretch mong muốn và các nghệ sỹ cố gắng để đạt được: mang đến cho khán giả những cuộc thảo luận sau vở kịch, buộc khán giả phải suy ngẫm về vở kịch. Thông điệp quan trọng nhất của Vòng phấn Kavkaz, theo nhà phê bình sân khấu Nguyễn Thị Minh Thái, là: sự vật sẽ thuộc về người nào làm cho nó tốt hơn.

Thử nghiệm nghệ thuật Bertolt Bretch không hề dễ dàng. Đạo diễn Dominik Guenther hy vọng sẽ dẫn dắt được diễn viên và cùng họ đưa khán giả đến một cuộc du hành lớn.

_________________

* Vòng phấn Kavkaz sẽ chính thức được công diễn tại Nhà hát Tuổi trẻ, 11 Ngô Thì Nhậm, Hà Nội, vào 20h các ngày 17 - 19.9. Dự án này do Viện Goethe tại Hà Nội và Nhà hát Tuổi trẻ phối hợp thực hiện.

Nhật Linh