Bảo vệ An toàn hồ, đập
Số lượng hồ, đập và dung lượng nước chứa trong mỗi hồ, đập đóng góp rất quan trọng trong cung cấp nước phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt, điều tiết dòng chảy, phòng chống lũ lụt, chống hạn, phát điện, nuôi trồng thuỷ sản, giao thông, du lịch, cải tạo cảnh quan môi trường sinh thái… Khi một hồ chứa nước được xây dựng, sẽ tạo sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội cho cả một khu vực và tạo việc làm, phân bổ lao động, lập các trung tâm dân cư mới. Mặt khác, trong một số trường hợp còn góp phần bảo đảm an ninh, quốc phòng.
Thường xuyên “gia cố” hồ, đập…
Bên cạnh công dụng lớn, mặt hạn chế khi xây dựng hồ nếu có sơ xuất trong thiết kế, xây dựng, vận hành khai thác hoặc trình độ kỹ thuật quản lý sử dụng chưa cao không đáp ứng đòi hỏi của thực tế thì có thể gây ra sự cố dẫn đến những hậu quả thảm hại. Sự cố, hư hỏng có thể diễn ra ở tổng thể cụm đầu mối, có thể ở một công trình hoặc một bộ phận công trình, song dù sự cố diễn ra ở đâu, chỗ nào trong cụm công trình đầu mối cũng đều dẫn đến những tổn thất nặng nề về sinh mạng, tài sản, kết cầu hạ tầng cả một vùng rộng lớn ở hạ lưu đập, nhất là khi trong vùng có những trung tâm dân sinh, kinh tế quan trọng…
 Nguồn:.langson.gov.vn |
Chính vì vậy, song song với việc xây dựng các hồ chứa phục vụ phát triển dân sinh, kinh tế, cần phải chú trọng sửa chữa, nâng cấp và công tác quản lý an toàn đập, đặc biệt trong điều kiện ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ngày càng lớn. Năm 2003, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã xây dựng và trình Chính phủ phê duyệt Chương trình bảo đảm an toàn hồ chứa nước. Ngày 21.9.2009, Thủ tướng đã có văn bản số 1734/TTg-KTN yêu cầu tiếp tục thực hiện Chương trình bảo đảm an toàn hồ chứa nước, trong đó giao cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính và các địa phương xây dựng kế hoạch để đầu tư và bố trí vốn hàng năm.
Theo đó nội dung chủ yếu của chương trình là đưa trên 1.800 hồ chứa cần được sửa chữa nâng cấp để bảo đảm an toàn. Nhờ đó, đến nay, các hồ có dung tích lớn hơn 100 triệu mét khối đã được sửa chữa, nâng cấp ở mức bảo đảm an toàn cao như các hồ chứa: Yên Lập, Bến Châu, Cấm Sơn, Kẻ Gỗ, Kim Sơn, Hà Thượng, Phú Ninh, Đồng Nghệ, Đá Bàn, Dầu Tiếng.... Các hồ có dung tích trữ từ 3,0 triệu mét khối nước trở lên đến 10 triệu mét khối bị xuống cấp cần phải sửa chữa còn lại khoảng 28 hồ. Hồ chứa có dung tích dưới 3 triệu mét khối được sửa chữa không nhiều, nhất là các hồ chứa nhỏ có dung tích dưới 1 triệu mét khối, số hồ cần sửa chữa nâng cấp còn lại rất lớn. Bên cạnh đó, do khó khăn về nguồn vốn nên việc sửa chữa, nâng cấp chưa đạt mục tiêu của Chương trình đặt ra. Từ khi thực hiện Chương trình an toàn hồ chứa đến nay đã sửa chữa, nâng cấp được gần 500 hồ, mới chỉ đạt khoảng 33% so với yêu cầu của Chương trình. Năm 2013, Thủ tướng đã hỗ trợ các địa phương sửa chữa các công trình cấp bách 91 hồ chứa, với kinh phí là 525 tỷ đồng. năm 2014 Thủ tướng đã hỗ trợ tiếp để hoàn thành 91 hồ chứa trên để bảo đảm an toàn với kinh phí 426 tỷ đồng.
Đánh giá thường xuyên, kịp thời, sát thực trạng hồ đập để có phương án bảo vệ an toàn
Các hồ chứa vừa và nhỏ hầu hết được xây dựng trong thời kỳ đất nước có nhiều khó khăn, trình độ kỹ thuật còn thấp, các nhu cầu dùng nước chưa cao, tiêu chuẩn thiết kế còn hạn chế, các nguồn vốn đầu tư thủy lợi còn eo hẹp, năng lực khảo sát thiết kế thi công, quản lý còn nhiều bất hợp lý nên công trình đã xây dựng không tránh khỏi các nhược điểm: chưa đồng bộ, chất lượng thấp, thiếu mỹ quan, chưa hiện đại, chưa thật an toàn. Trải qua thời gian dài khai thác, hầu hết các công trình đều có hư hỏng, xuống cấp hiện đang tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Theo thống kê từ các địa phương, hiện cả nước còn khoảng 1.150 hồ chứa bị hư hỏng xuống cấp và thiếu khả năng xả lũ cần phải sửa chữa, nâng cấp. Trong đó có 320 hồ chứa bị hư hỏng nặng cần quan tâm bảo đảm an toàn trong mùa mưa, lũ năm 2014. Cùng với đó là nhiều hồ chứa không có khả năng tích nước phục vụ sản xuất. Đặc biệt, đối với các hồ chứa có dung tích trữ nhỏ hơn 1 triệu mét khối hầu hết bị xuống cấp hoặc thiếu năng lực xả lũ theo tiêu chuẩn thiết kế mới.
Tuy nhiên, số hồ trên chủ yếu lại nằm rải rác, phân tán, nhiều hồ nằm trong vùng sâu, vùng xa, hầu hết đều không có đường quản lý nên công tác quản lý gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, các hồ nhỏ mức độ mất an toàn càng cao, đặc biệt nguy hiểm đối với những hồ ở cao phía trên khu dân cư vùng miền núi phía Bắc. Còn đối với các hồ vừa và lớn cơ bản mới chỉ bảo đảm trong điều kiện thời tiết bình thường. Vì vậy, với điều kiện biến đổi khí hậu bất thường như hiện nay các hồ này có nguy cơ mất an toàn cao… Cộng với tình trạng khai thác lâm sản, chặt phá rừng đầu nguồn nên việc giữ nguồn nước trong lòng hồ không bảo đảm yêu cầu, dẫn đến khi có lũ, lượng nước tập trung về công trình đầu mối quá nhanh, đặc biệt là các khu vực địa hình tự nhiên có độ dốc lớn như Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên. Bên cạnh đó, các phế liệu, cành cây, vật nổi… dồn về tác động trực tiếp gây ra nguy cơ mất an toàn công trình. Cùng với đó, hiện tượng thấm và mối hiện xảy ra rất phổ biến ở các đập đất làm xâm hại rất nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp tới an toàn hồ đập. Trong khi thực tế hiện nay ở nhiều hồ chứa, xe cơ giới không thể tiếp cận công trình để kiểm tra và ứng cứu khi có sự cố xảy ra. Còn các hồ chứa nhỏ lại thiếu phương tiện thông tin liên lạc phục vụ công tác quản lý và phòng chống lụt bão…
Tăng cường chỉ đạo, kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật về quản lý an toàn đập tại địa phương…
Để hồ, đập phát huy được hiệu quả, qua đó góp phần quan trọng trong việc cắt lũ, chậm lũ làm giảm nhẹ thiên tai trong mùa mưa bão và cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt cho vùng hạ du, đóng góp cho việc bảo đảm an ninh lương thực và đưa Việt Nam tiếp tục là nước xuất khẩu lương thực, ca phê… lớn nhất trên thế giới, theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hoàng Văn Thắng, nhiệm vụ trước mặt đặt ra hiện nay là cần có cơ chế chính sách đồng bộ về an toàn hồ, đập. Trong đó, cụ thể nhất là Thủ tướng Chính phủ sớm ban hành Nghị định thay thế Nghị định số 72/2007/NĐ-CP ngày 07/5/2007 về quản lý an toàn đập. Cùng với đó là xây dựng và ban hành các Thông tư hướng dẫn thực hiện. Đồng thời xây dựng và ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật về quản lý an toàn đập.
Bên cạnh đó, để nâng cao mức độ bảo đảm an toàn hồ chứa nước, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đang cập nhật, rà soát, hoàn thiện Chương trình, trình Thủ tướng phê duyệt và tổ chức thực hiện trong những năm tiếp theo. Đồng thời tăng cường công tác khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế để nâng cao chất lượng thiết kế, thi công và quản lý hồ, đập. Cùng với việc hỗ trợ kinh phí cho các địa phương sửa chữa cấp bách các hồ chứa hư hỏng, xuống cấp. UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần tăng cường chỉ đạo, kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật về quản lý an toàn đập tại địa phương; thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 14/10/2013 của Thủ tướng về việc tăng cường công tác quản lý bảo đảm an toàn hồ chứa nước. … “thực hiện được các giải pháp đồng bộ trên, mới phần nào giải tỏa được những bất an về an toàn hồ đập” - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hoàng Văn Thắng khẳng định.