Đội ngũ giảng viên - tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng các trường đại học

Theo con số thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tính đến năm học 2013 - 2014, số giảng viên trong các trường đại học, cao đẳng là 91.633 người, tăng 3.951 người so với năm học 2012 - 2013. Trong đó, số giảng viên có học hàm giáo sư là 517 người, phó giáo sư là 2.966 người, tiến sĩ là 9.562 người. Tính đến tháng 6/2014, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tuyển và cử đi học ở nước ngoài được 1.013 giảng viên bằng nguồn ngân sách Nhà nước thông qua các Đề án Đào tạo cán bộ khoa học, kỹ thuật tại các cơ sở nước ngoài bằng ngân sách nhà nước, Đề án Đào tạo giảng viên có trình độ tiến sĩ cho các trường đại học, cao đẳng giai đoạn 2010 - 2020... Tuy nhiên, so với sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống cơ sở giáo dục đại học cũng như sự gia tăng nhanh chóng quy mô đào tạo trong những năm qua, số lượng đội ngũ giảng viên đại học của nước ta hiện chưa đáp ứng được yêu cầu. Dù các trường đã có nhiều nỗ lực, cố gắng đào tạo, bồi dưỡng giảng viên nhưng cho tới nay công tác này vẫn còn một số tồn tại, hạn chế. Cụ thể tỷ lệ giảng viên có học hàm giáo sư, phó giáo sư, trình độ tiến sĩ trong toàn hệ thống còn ở mức thấp, chiếm khoảng 14,2%. Cùng với đó, một số cơ sở đào tạo chưa thực sự quan tâm đến duy trì và phát triển đội ngũ giảng viên nên dẫn tới một số ngành học, chuyên ngành thạc sĩ, tiến sĩ không bảo đảm điều kiện giảng viên cơ hữu theo quy định và bị dừng tuyển sinh.
 

Đánh giá về chất lượng đội ngũ giảng viên đại học, tại hội nghị Hiệu trưởng các trường đại học, cao đẳng năm 2014 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức mới đây, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Bùi Văn Ga thừa nhận, so với nhu cầu đổi mới giáo dục đại học, chất lượng đội ngũ giảng viên vẫn còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng. Chưa kể đến, nhiều trường ngoài công lập còn dựa vào đội ngũ giảng viên thỉnh giảng là chính, nhất là các cơ sở mới được thành lập và cơ sở tư thục có số lượng giảng viên thỉnh giảng cao hơn nhiều lần so với đội ngũ cán bộ cơ hữu, điều này đã làm ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng đào tạo của nhà trường. Việc sử dụng quá đông giảng viên thỉnh giảng không chỉ làm cho cơ sở đào tạo khó chủ động thực hiện kế hoạch đề ra, mà chất lượng đào tạo không cao do giảng viên thỉnh giảng ít có điều kiện tham gia sinh hoạt chuyên môn tại cơ sở thỉnh giảng và không có thời gian tập trung nghiên cứu, nâng cao chất lượng giảng dạy. Bên cạnh đó, việc tuyển dụng giáo viên ở các trường trực thuộc địa phương có khó khăn, phần lớn dựa vào sinh viên tốt nghiệp tại trường rồi bồi dưỡng, phát triển thành giảng viên, ảnh hưởng đến công tác đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy.
 
Trước thực trạng về chất lượng giảng viên đại học, Giám đốc Trường Đại học Thái Nguyên Đặng Kim Vui cho rằng, chất lượng giảng viên chưa được chuẩn hóa. Do vậy, cần phải xem lại chất lượng đội ngũ giảng viên đại học, bởi hiện nay có rất nhiều trường đại học chạy đua mở thêm nhiều ngành đào tạo, tuyển ồ ạt giảng viên chưa đạt tiêu chuẩn giảng dạy. Các em có thể tốt nghiệp đại học loại khá, giỏi nhưng với thời gian chuẩn bị bài giảng chỉ 6 tháng đến 1 năm rồi lên lớp dạy sinh viên, thậm chí nhiều em còn dạy nhiều như giảng viên chính thì thật là điều không thể. Các em có thể có kiến thức cơ bản nhưng còn kinh nghiệm giảng dạy cần phải được rèn dũa qua thực tiễn giảng dạy.
 
Giáo dục đại học có vai trò đặc biệt quan trọng, quyết định sự phát triển KT - XH của đất nước trong bối cảnh nền kinh tế tri thức và xu thế toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ như hiện nay. Trong đó, chất lượng đội ngũ giảng viên đại học có vai trò quyết định trong việc bảo đảm và nâng cao chất lượng giáo dục. Cho dù hệ thống giáo dục và phương thức giáo dục có thay đổi như thế nào đi nữa thì quy luật thầy giỏi kéo theo trò giỏi vẫn có giá trị đúng trong nhiều trường hợp. Giám đốc Trường Đại học Thái Nguyên Đặng Kim Vui đề xuất, muốn có giảng viên bảo đảm chất lượng phải tuyển giảng viên ít nhất có trình độ thạc sĩ, tốt nghiệp đúng chuyên ngành, từ loại khá trở lên và phải là sinh viên chính quy. Đặc biệt, giảng viên môn nào cũng phải đạt trình độ ngoại ngữ B1 châu Âu và tin học phải IC3 quốc tế.

Chất lượng giảng viên không chỉ tạo thương hiệu, khả năng cạnh tranh cho cơ sở đào tạo giáo dục đại học, mà đây còn là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá, kiểm định chất lượng các trường đại học. Do vậy, cùng với việc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học từ nội dung, công tác quản lý, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, việc phát triển đội ngũ giảng viên đại học được coi là giải pháp quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực. 

Lê Hoa