Philippines, Brunei, Malaysia, Việt Nam và cả Asean đoàn kết lại!
Tạp chí The Diplomat vừa đăng bài phân tích, trong đó đề xuất 4 nước ASEAN có tuyên bố chủ quyền tại biển Đông gồm Philippines, Việt Nam, Brunei, Malaysia nên giải quyết những khúc mắc nội bộ, để từ đó, chủ động tạo ra lợi thế khi đối phó với những tham vọng lãnh thổ của Trung Quốc.
Tác giả nhắc lại, Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) một lần nữa tê liệt trước hành động cứng rắn của Trung Quốc trên biển Đông, không đạt được một thái độ thống nhất về vấn đề biển Đông tại Hội nghị Thượng đỉnh ở Myanmar vừa qua. Điều này dễ hiểu, vì chỉ có 4 nước thành viên của ASEAN gồm Philippines, Việt Nam, Brunei và Malaysia (và bây giờ có thể có thêm Indonesia) có tuyên bố chủ quyền trên biển Đông. Trong khi đó, Trung Quốc lại là đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN và của nhiều nước thành viên Hiệp hội này. Vì thế, nhiều nước thành viên không trực tiếp liên quan đến các cuộc tranh chấp ở biển Đông không muốn làm mất lòng Trung Quốc về một vấn đề mà theo họ là không liên quan. Điều này rất hợp với ý đồ của Trung Quốc. Từ lâu Bắc Kinh luôn tìm cách chia rẽ nội bộ các nước ASEAN bằng việc thúc đẩy chủ trương đàm phán song phương, tránh đa phương hóa và quốc tế hóa vấn đề tranh chấp.
Mặc dù cần tiếp tục các nỗ lực đạt được một lập trường thống nhất trong ASEAN, các nước liên quan cũng nên nhận thức rằng, có thể không thuyết phục được các nước còn lại theo lập trường của họ để xây dựng một mặt trận thống nhất ứng phó với Trung Quốc. Xét cho cùng, trừ khi Bắc Kinh bước vào một thời kỳ kinh tế trì trệ kéo dài, ảnh hưởng của nước này đối với ASEAN chắc sẽ tăng lên trong nhiều năm và cả nhiều thập niên tới với sự mở rộng thị trường tiêu thụ, cùng những sáng kiến như Vành đai kinh tế dọc đường tơ lụa, Con đường tơ lụa trên biển bắt đầu mang lại kết quả.
Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là các nước Đông Nam Á liên quan phải khoanh tay nhìn Trung Quốc ngày càng hung hăng trong các tham vọng bành trướng. Nếu không thể đợi một thái độ dứt khoát của toàn ASEAN thì một số nước có liên quan trực tiếp như Philippines, Việt Nam, Brunei và Malaysia có thể tự giải quyết những tranh chấp giữa họ với nhau, cùng đoàn kết để đối phó với Trung Quốc. Theo tác giả, làm như vậy sẽ tạo ra lợi thế cho 4 nước này.
Trước hết, khi đã giải quyết những tranh chấp chủ quyền trong nội bộ, 4 nước sẽ có được vị thế thuận lợi hơn để có một mặt trận thống nhất đối với Trung Quốc. Bởi lẽ khi tất cả các tranh chấp nội bộ giữa họ đã được giải quyết, mọi tranh chấp khác trên biển Đông nếu tồn tại chỉ là do sự ngoan cố của Trung Quốc, lúc đó Trung Quốc lâm vào thế cô lập hơn. Ít có khả năng Trung Quốc chấp nhận các đường biên giới mà những nước tranh chấp khác đã thỏa thuận, nhưng ít nhất những đường biên giới đó sẽ là điểm khởi đầu cho mọi cuộc đàm phán khác.
Thứ hai, khi đã giải quyết những tranh chấp chủ quyền trên diễn đàn đa phương với nhau, các nước Philippines, Việt Nam, Brunei và Malaysia sẽ thiết lập được một tiền lệ mà Bắc Kinh sẽ buộc phải tôn trọng một khi họ chấp thuận tiến hành thương thuyết nghiêm chỉnh nhằm tìm ra một giải pháp toàn diện cho biển Đông. Như trên đã nói, Trung Quốc luôn nhấn mạnh rằng mọi cuộc thương lượng phải được tiến hành song phương. Nhưng khi các nước khác chứng minh được một cuộc thảo luận đa phương đã giải quyết mọi tranh chấp ngoài Trung Quốc, Bắc Kinh sẽ buộc phải chấp nhận đàm phán trong khuôn khổ đa phương mà các nước ASEAN đưa ra.
Cuối cùng, việc giải quyết các tranh chấp biển trong nội bộ ASEAN sẽ giúp các quốc gia thành viên “quốc tế hóa” vấn đề. Trung Quốc từng rất muốn giải quyết các tranh chấp trên cơ sở song phương để ngăn chặn các quốc gia như Mỹ hoặc các tổ chức như ASEAN đóng bất kỳ vai trò nào. Vì Trung Quốc sẽ không tham gia đàm phán theo phương án giữa bốn nước với nhau như đã đề xuất, các nước Philippines, Việt Nam, Brunei và Malaysia có thể đưa ra sáng kiến mời một bên thứ ba là Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và/hoặc ASEAN tham gia các cuộc đàm phán đa phương. Điều này sẽ tạo thêm một tiền lệ vững chắc làm áp lực buộc Trung Quốc phải tuân theo một khi họ tỏ ý muốn giải quyết các tranh chấp.
Như vậy, bằng cách giải quyết các tranh chấp trong nội bộ ASEAN liên quan đến biển Đông, các nước Philippines, Việt Nam, Brunei và Malaysia có thể đặt ra khuôn khổ cho các cuộc thương thuyết trong tương lai về những yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc. Đồng thời, các nước này sẽ cô lập Trung Quốc như quốc gia duy nhất ngăn cản việc đạt tới một giải pháp toàn diện.