Hội đồng Hiến pháp Campuchia độc lập và trung lập với các nhánh quyền lực

Trụ sở Hội đồng Hiến pháp Campuchia

Hội đồng Hiến pháp gồm có 9 thành viên đều do Quốc vương bổ nhiệm, trong đó 3 thành viên do Quốc vương trực tiếp lựa chọn, 3 thành viên do Hội đồng thẩm phán tối cao bầu và 3 thành viên do Quốc hội (Hạ viện) bầu. Chủ tịch Hội đồng Hiến pháp được Hội đồng bầu trong số các thành viên của Hội đồng theo quy chế đa số, có nhiệm kỳ 3 năm và có thể được bầu lại. Cơ chế lựa chọn các thành viên Hội đồng Hiến pháp cân bằng ba nhánh quyền lực nhà nước khác nhau nhằm bảo đảm tính độc lập, trung lập của Hội đồng với bất kỳ nhánh quyền lực nào.

Để trở thành thành viên của Hội đồng Hiến pháp, các ứng viên phải là người Khơ-me theo khai sinh; ít nhất 45 tuổi; có ít nhất 15 năm kinh nghiệm nghề nghiệp; có bằng đại học trở lên trong các lĩnh vực pháp luật, hành chính, ngoại giao hoặc kinh tế.     

Thành viên Hội đồng Hiến pháp có nhiệm kỳ 9 năm. Cứ ba năm sẽ có 3 thành viên Hội đồng được bổ nhiệm lại. Trong nhiệm kỳ đầu, có ba loại thành viên được bổ nhiệm 3 năm, 6 năm và 9 năm. Quốc vương, Hội đồng thẩm phán tối cao và Hạ viện, lựa chọn một thành viên có nhiệm kỳ 3 năm, một thành viên có nhiệm 6 năm, một thành viên có nhiệm kỳ 9 năm.

Thành viên Hội đồng Hiến pháp không được kiêm nhiệm vị trí khác, bao gồm thành viên Chính phủ, thành viên Thượng viện, thành viên Hạ viện, Chủ tịch hoặc Phó chủ tịch một đảng phái, Chủ tịch hoặc Phó chủ tịch một tổ chức công đoàn, thẩm phán. Các thành viên Hội đồng Hiến pháp không được thực hiện các chức năng hoặc công việc nào khác trong nhiệm kỳ.

Thành viên Hội đồng Hiến pháp không phải chịu trách nhiệm dân sự và hình sự về các quyết định khi thực thi các chức năng với tư cách là thành viên của Hội đồng.

Chủ tịch Hội đồng Hiến pháp có vị trí và quyền lợi tương đương với Chủ tịch Hạ viện. Các thành viên của Hội đồng Hiến pháp có vị trí và quyền lợi tương đương với Phó chủ tịch Hạ viện.

Thành viên Hội đồng Hiến pháp có thể bị Hội đồng Hiến pháp quyết định bãi nhiệm với số phiếu 2/3 tổng số các thành viên Hội đồng. Hội đồng Hiến pháp có thể bãi nhiệm bất cứ thành viên nào của Hội đồng khi hoạt động của họ không phù hợp với chức năng thành viên hoặc không tham dự ba cuộc họp liên tiếp của Hội đồng mà không có thông báo trước, hoặc không thể thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ thành viên do không có khả năng thể chất hoặc tinh thần. Khi nghỉ hưu, các thành viên Hội đồng Hiến pháp có lương hưu hàng tháng như một đại biểu Hạ viện.

Hội đồng Hiến pháp bảo vệ Hiến pháp theo ba nhóm nhiệm vụ, quyền hạn được Hiến pháp quy định. Trước hết là chức năng kiểm tra tính hợp hiến của các đạo luật trước và sau khi đạo luật có hiệu lực. Đối với các luật tổ chức và các quy tắc về thủ tục của Thượng viện và Hạ viện bắt buộc phải được Hội đồng Hiến pháp kiểm tra trước khi công bố. Hội đồng Hiến pháp là cơ quan duy nhất có thẩm quyền tuyên vô hiệu các đạo luật của Hạ viện trái với Hiến pháp. Các quyết định của Hội đồng Hiến pháp có giá trị cuối cùng, không được khiếu nại và bắt buộc với tất cả các cơ quan nhà nước.

Quốc vương; Thủ tướng; Chủ tịch Hạ viện; 1/10 số thành viên Hạ viện; Chủ tịch Thượng viện; (trong trường hợp kiểm soát các đạo luật đã có hiệu lực là 1/10) số thành viên Thượng viện; tất cả các tòa án thông qua Tòa án Tối cao có quyền yêu cầu Hội đồng Hiến pháp xem xét tính hợp hiến của đạo luật. Hiến pháp Campuchia cũng cho phép các công dân gián tiếp đề nghị Hội đồng Hiến pháp thông qua các đại diện của họ tại Nghị viện hoặc thông qua các tòa án.

Hội đồng Hiến pháp phải ra quyết định trong thời hạn 30 ngày (8 ngày trong trường hợp khẩn cấp) kể từ ngày nhận được đơn đề nghị. Ít nhất phải có 7 thẩm phán của Hội đồng để xem xét và kết luận về vụ việc.

Hội đồng Hiến pháp còn có quyền kiểm tra tính hợp hiến các hành vi hành chính. Quy trình này được thực hiện thông qua quy trình tư pháp tại tòa án. Trong một vụ việc giải quyết tại tòa án, các bên trong vụ việc phải khiếu nại rằng hành vi hành chính đó xâm phạm trực tiếp đến các quyền cá nhân của mình. Nếu Hội đồng Hiến pháp tuyên bố sự vi hiến của một hành vi hành chính, Tòa án Tối cao (cơ quan đã đệ trình vụ việc lên Hội đồng Hiến pháp) phải tuyên bố vô hiệu hành vi hành chính đó.

Bên cạnh chức năng kiểm hiến, Hội đồng Hiến pháp còn có chức năng ra phán quyết về những tranh chấp bầu cử. Sau khi điều tra về các tranh chấp bầu cử, Hội đồng có thể đồng tình hoặc phản đối các quyết định của Ủy ban Bầu cử Quốc gia; tuyên bố vô hiệu một cuộc bầu cử; tuyên bố rằng một ứng cử viên được bầu một cách hợp pháp hoặc bất hợp pháp.

Từ năm 1998 đến năm 2010, Hội đồng Hiến pháp Campuchia đã thụ lý và giải quyết 177 vụ việc, trong đó có 46 vụ tranh chấp về bầu cử, 52 vụ việc về kiểm tra tính hợp hiến của các đạo luật và các hành vi hành chính, 48 phán quyết về sự trái thẩm quyền hoặc hình thức pháp lý, 21 vụ việc về giải thích Hiến pháp và luật, 10 vụ tư vấn hoặc yêu cầu.