Nhà văn hóa - xây xong cửa đóng then cài
Không ít nhà văn hóa được xây xong đã cửa đóng then cài hoặc sử dụng sai mục đích, trong khi người dân ở nhiều khu phố, tổ dân cư, thôn bản thiếu những nơi sinh hoạt cộng đồng là một thực trạng diễn ra ở nhiều địa phương trong nhiều năm nay.
 Nhà văn hóa thôn Đồng Táng, xã Đồng Trúc, huyện Thạch Thất, Hà Nội xây xong bỏ hoang Nguồn: phapluatxahoi.vn |
Vài chục tỷ đồng để xây dựng mấy trăm nhà văn hóa cộng đồng cho các thôn ở một tỉnh là con số không hề nhỏ. Đơn cử như tỉnh Đăk Lăk đã đầu tư trên 60 tỷ đồng để xây dựng 554 nhà văn hóa cộng đồng ở các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ. Thế nhưng, có một thực tế đang diễn ra là sau khi xây dựng xong, phần lớn các nhà văn hóa cộng đồng ở các thôn từ đồng bằng đến miền núi đều rơi vào tình trạng cửa đóng then cài; nhiều nơi, nhà văn hóa biến thành nhà kho, chỗ nhốt trâu bò... Hầu hết nhà văn hóa ở vùng dân tộc, vùng cao, vùng sâu, vùng xa xây dựng tốn kém, lại được trang bị dàn âm thanh, ti vi... nhưng chỉ mở cửa được vài lần rồi đóng cửa im ỉm. Ở vùng đồng bằng, nhà văn hóa cũng một năm vài lần mở cửa; không ít nhà văn hóa ở vùng đô thị trở thành điểm gửi xe, cho thuê để dạy học...
Điều đáng buồn hơn, không ít nhà văn hóa xây xong rồi... bỏ không. Đơn cử như, nhà văn hóa thôn Đồng Táng, xã Đồng Trúc, huyện Thạch Thất, Hà Nội được xây dựng từ năm 2006 với trị giá gần 2 tỷ đồng – là một trong những công trình to nhất xã Đồng Trúc khi đó. Công trình gồm dãy nhà hai tầng khang trang với đầy đủ các phòng chức năng hiện đại; sân chơi, nhà để xe, công trình phụ khép kín... nhằm mục đích phục vụ nhu cầu hội họp, vui chơi giải trí, góp phần nâng cao dân trí cho người dân trong thôn. Thế nhưng, sau khi hoàn thành, công trình này bị bỏ không, đang ngày trở càng nên cũ nát.
Hoặc như nhà văn hóa của một thôn nằm ven thị trấn Đăk Lấp, Đăk Nông được xây dựng theo lối nhà rông khá khang trang trên một ngọn đồi thông thoáng mát, lại có cả sân bóng đá, nhưng sau khánh thành cũng chỉ mở cửa vài lần cho hội họp, rồi bỏ không. Vì nhà văn hóa không có người trông nom thường xuyên, nên các trang bị như dàn âm thanh, ti vi... chia ra gửi nhờ các cán bộ xã, mỗi người giữ một thứ. Từ sau khi đem gửi tài sản cho cán bộ xã giữ, nhà văn hóa chỉ còn sàn nhà trống rỗng...
Qua tìm hiểu được biết, ở nhiều địa phương như Yên Bái, Phú Thọ, Gia Lai... hầu hết các xã, thôn đều có nhà văn hóa nhưng không ít nơi có cũng như không, chỉ là cái xác nhà đang xuống cấp, ít khi đỏ đèn sinh hoạt văn hóa.
Những nguyên nhân thường gặp là thiếu kinh phí để đồng bộ hệ thống thiết chế, thiếu người quản lý chuyên trách, xây dựng chưa phù hợp đặc thù vùng miền... Giám đốc nhà văn hóa huyện Đông Anh, Hà Nội Nguyễn Quang Phơ cho biết: “tại khu vực ngoại thành, người dân thường quan tâm nhiều đến các hoạt động mang tính quần chúng. Do vậy, để phát huy được hiệu quả của các nhà văn hóa cấp xã, chính quyền địa phương cần chú trọng đến việc tổ chức các hoạt động thể thao, văn hóa chứ không chỉ dùng nhà văn hóa làm nơi hội họp của cán bộ thôn, xóm”.
Giám đốc Cơ quan đại diện Văn phòng Bộ VH, TT và DL tại Đà Nẵng Nguyễn Đức Tuấn cho rằng: hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao ở nhiều nơi hiện nay được đầu tư xây dựng khá hoành tráng, tuy nhiên nếu hoạt động kém hiệu quả sẽ rất lãnh phí. Vậy nên, chuyện cần quan tâm là làm thế nào khai thác tốt nhất mỗi thiết chế, không phải chỉ chăm chăm vào cái “vỏ”, xây thật nhiều rồi chỉ mở cửa xuân thu nhị kỳ.
Có thể nói, đầu tư cho văn hóa không bao giờ thừa. Song để những công trình thật sự hiệu quả thì các cơ quan chức năng cần rà soát lại hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở để có mô hình đầu tư thích đáng và điều quan trọng là phải được xây dựng xuất phát từ nguyện vọng và nhu cầu của người dân, chứ không thể từ nhu cầu quy hoạch của cơ quan quản lý; phải thực sự đáp ứng nhu cầu của người dân về sinh hoạt, hưởng thụ văn hóa.