CHÁNH ÁN TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO TRƯƠNG HÒA BÌNH
- Có tiêu cực, chạy án đối với án tham nhũng hay không?
- Việc xét xử của Tòa án căn cứ vào cáo trạng và việc truy tố của Viện kiểm sát theo quy định của pháp luật

ĐBQH Đỗ Văn Đương (TP Hồ Chí Minh): Số vụ án tham nhũng, kinh tế, chức vụ đưa ra xét xử ít nhưng số bị cáo được hưởng án treo lại chiếm tỷ lệ rất cao – Có gì vướng mắc ở đây không?

Với loại án về tham nhũng kinh tế, chức vụ thì số vụ đưa ra xét xử ít, nhưng số bị cáo được Tòa án cho hưởng án treo và hình phạt tù quá nhẹ còn chiếm tỷ lệ cao hơn rất nhiều lần so với các loại tội phạm khác, có nơi lên đến 45% số bị cáo được hưởng án treo. Điều này gây hoài nghi trong dư luận có chuyện tiêu cực và “chạy án”. Xin hỏi Chánh án, ở đây có vấn đề gì khó khăn, vướng mắc không? Và giải pháp khắc phục trong thời gian tới như thế nào, đặc biệt là trách nhiệm của Tòa án nhân dân tối cao trong việc kiểm tra, giáo dục, xử lý những cán bộ mắc sai phạm và trong việc hướng dẫn riêng đường lối xét xử cho loại án về tham nhũng kinh tế, chức vụ để bảo đảm xét xử nghiêm minh? 

Chánh án Trương Hòa Bình: Số vụ án tham nhũng đưa ra xét xử nhiều hay ít liên quan đến trách nhiệm công tố của Viện kiểm sát và phát hiện, điều tra của cơ quan điều tra

Tòa án chỉ xét xử những vụ án có Viện kiểm sát đưa ra truy tố, có cáo trạng, trên cơ sở đó Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và Tòa án mở phiên tòa xét xử. Cho nên việc xử lý các vụ án tham nhũng đưa ra xét xử còn ít hay nhiều liên quan đến trách nhiệm công tố của Viện kiểm sát và việc phát hiện, điều tra của cơ quan điều tra. Điều đó đề nghị các trưởng ngành, Bộ trưởng có ý kiến thêm.

Riêng đối với việc Tòa án đưa ra xét xử cho hưởng án treo cao, tôi đã nhiều lần giải trình trước QH. Theo con số thống kê đã gửi đến các ĐBQH thì số lượng án treo đã giảm nhiều, số bị cáo cho hưởng án treo cũng đã giảm nhiều. Một số địa phương cho hưởng án treo trước đây cao thì cũng đã giảm nhiều. Liên quan đến vấn đề này, Ban cán sự Đảng Tòa án tối cao đã ra Nghị quyết và Chánh án đã ra một văn bản chỉ đạo kiểm tra ráo riết, quyết liệt trong 3 năm qua và chính nhờ có việc phản ánh của các ĐBQH, có Nghị quyết của Ban cán sự Đảng Tòa án tối cao, có sự chỉ đạo của Chánh án, hàng năm đều tiến hành nhiều lần thanh tra riêng về chuyên đề này và đã đạt được kết quả. Rõ ràng, thể hiện trên biểu đồ thấy án tham nhũng đã giảm mạnh đối với việc áp dụng cho hưởng án treo.

Về việc đại biểu nêu là gây hoài nghi có tiêu cực, chạy án đối với án tham nhũng hay không? Việc xét xử của Tòa án căn cứ vào cáo trạng và việc truy tố của Viện kiểm sát, theo quy định của pháp luật, phạm vi xét xử của Tòa án là trong phạm vi đó. Những vụ án tham nhũng được đưa ra xét xử thời gian qua đều áp dụng mức hình phạt nghiêm khắc đối với những người chủ mưu cầm đầu. Thực tế cũng cho thấy vụ án, số đối tượng chủ mưu cầm đầu rơi vào tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng có một số thôi, còn số thừa hành, thực hiện chiếm số đông. Cho nên, theo thống kê số cầm đầu chủ mưu được điều tra, phát hiện, truy tố khoảng 6-8%, số còn lại là số thừa hành truy tố, xét xử ở mức tội phạm nghiêm trọng, nhiều trường hợp ít nghiêm trọng, đối tượng này là đối tượng cán bộ, công chức nên là những người có nhân thân tốt. Vì vậy, việc xét xử đối với những vụ án này, Tòa án đều vận dụng chính sách hình sự nghiêm trị với người cầm đầu, chủ mưu, xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, đúng mức án mà khung hình phạt đã đề ra với tính chất nguy hiểm của hành vi tội phạm. Nhưng đồng thời cũng áp dụng chính sách khoan hồng đối với những người tự thú, tự giác khắc phục hậu quả, tố giác tội phạm, thành khẩn khai báo thì những tình tiết giảm nhẹ này Tòa án có áp dụng, với những trường hợp có nhân thân tốt thì cũng có vận dụng, áp dụng. Trên cơ sở đó để ra được một phán quyết, một bản án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và vận dụng chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta.

ĐBQH Võ Thị Hồng Thoại (Bạc Liêu): Chánh án trả lời vì pháp luật còn mở nên đương sự mới khiếu nại nhiều khiến tôi rất băn khoăn

Qua tiếp công dân cho thấy, những bản án có khiếu nại gay gắt thường rơi vào đương sự là đối tượng yếu thế, hết tiền, hạn chế hiểu biết về pháp luật. Do đó, Chánh án cho rằng pháp luật mở nên đương sự mới có nhiều khiếu nại và giải pháp của Chánh án là sẽ tập trung siết lại quy định, điều kiện để được kháng nghị làm tôi băn khoăn. Liệu giải pháp này có giúp đương sự được khiếu nại về sự oan sai trong hoạt động xét xử của tòa án cấp sơ thẩm, cấp phúc thẩm hay không?

Chánh án Trương Hòa Bình: Nếu còn sai, còn oan là phải sửa…

Tôi xin trả lời ngắn gọn, bao giờ cũng vậy, tinh thần là thiết kế một điều luật đúng tinh thần của QH, nếu còn sai, còn oan là phải sửa. Còn nếu đã giải quyết đúng thì thôi không giải quyết nữa. Điều kiện quy định chặt chẽ nghĩa là không còn căn cứ để giải quyết mà khiếu nại thì sẽ không giải quyết, chứ không phải siết lại. Tinh thần chung như vậy, còn thiết kế điều luật như thế nào là một quá trình theo quy trình.

ĐBQH Trần Ngọc Vinh (TP Hải Phòng): Chánh án có thể hứa trước cử tri và nhân dân cả nước đến thời điểm nào ngành tòa án sẽ không để xảy ra tình trạng tồn đọng án quá thời hạn giải quyết?

Hiện nay có nhiều vụ án liên quan tới việc cán bộ ngành tòa án nhận tiền hối lộ, chạy án. Bên cạnh đó, tỷ lệ án hủy, án sửa, án bị kháng cáo, kháng nghị cũng không hề nhỏ. Chất lượng bản án chưa cao, làm mất lòng tin của nhân dân đối với ngành tòa án. Để xảy ra tình trạng trên, phải chăng là do công tác quản lý cán bộ của ngành tòa án có vấn đề?

Năm 2012, toàn ngành tòa án còn 869 vụ án để quá thời hạn giải quyết. Đây là sự vi phạm quy định của pháp luật, của cơ quan xét xử. Ngoài ra chất lượng giải quyết một số vụ án của tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm chưa cao. Tỷ lệ các bản án quyết định bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của thẩm phán chưa giảm mạnh. Việc ban hành các bản tố tụng trong một số trường hợp còn vi phạm thời hạn theo quy định của pháp luật. Với trách nhiệm là người đứng đầu ngành tòa án, Chánh án có thể hứa trước cử tri và nhân dân cả nước đến thời điểm nào ngành tòa án sẽ không để xảy ra tình trạng tồn đọng án quá thời hạn giải quyết?

Chánh án Trương Hòa Bình: Chúng tôi xin hứa sẽ phấn đấu hàng năm giảm đáng kể số lượng án quá hạn để báo cáo trước QH

Việc đại biểu nêu ra đều là hiện tượng có thật. Như báo cáo thống kê từ năm 2010 đến 2012 có bao nhiêu trường hợp cán bộ vi phạm pháp luật, trong đó hàng năm đều có một số trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Chất lượng giải quyết các vụ án chưa cao, mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng vẫn còn 869 vụ án để quá hạn trong toàn ngành và việc án hủy, sửa tỷ lệ giảm chưa mạnh. Đây là thực tế đòi hỏi phải có thời gian mới khắc phục được bằng nhiều giải pháp. QH đã ra Nghị quyết số 37 về công tác tư pháp, trong đó có công tác của Tòa án đã giao những chỉ tiêu rất cao mà Tòa án phải nỗ lực phấn đấu để khắc phục tình trạng còn để án quá hạn luật định hay án bị hủy, sửa còn nhiều. Đó là chỉ tiêu QH đề ra, Chánh án phải có trách nhiệm trước QH về việc thực hiện các nhiệm vụ này.

Còn hứa đến khi nào chấm dứt? Chúng tôi xin hứa sẽ phấn đấu hàng năm  giảm đáng kể số lượng án quá hạn để báo cáo trước QH và việc nâng cao chất lượng xét xử sẽ cố gắng thực hiện đúng Nghị quyết của QH.

Còn giải pháp, như chúng tôi đã nêu ra rất nhiều giải pháp, nhưng trong đó có 3 giải pháp đột phá. Một là tiếp tục đẩy mạnh tranh tụng tại phiên tòa để Tòa xét xử trên cơ sở phải có tranh tụng một cách công khai, dân chủ, minh bạch, phát huy vai trò của những người tham gia tố tụng, vai trò của các đương sự để làm rõ sự thật khách quan của vụ án tại Tòa án để chứng minh chứng cứ trình bày tại Tòa án phơi bày được sự thật khách quan của vụ án, trên cơ sở đó, Tòa án có phán quyết cho đúng. Hiện nay ngành Tòa án xét xử các vụ án theo quy định của pháp luật ở cấp sơ thẩm là Tòa án xét xử có thẩm phán và Hội thẩm nhân dân. Hội thẩm nhân dân là theo quy định của Hiến pháp và pháp luật về tố tụng là ngang quyền với Thẩm phán và trong một Hội đồng xét xử sơ thẩm thì có một thẩm phán và hai hội thẩm nhân dân, trường hợp đặc biệt thì có hai Thẩm phán và ba Hội thẩm nhân dân. Cho nên cũng có những vụ án, Tòa án lại xét xử theo nguyên tắc đa số, tức là khi biểu quyết nếu Hội thẩm nhân dân biểu quyết tỷ lệ cao hơn thì bản án vẫn phải theo quyết định của đa số. Cho nên, cũng có những bản án chất lượng chưa cao thì cũng có một phần trách nhiệm của những vị Hội thẩm nhân dân, tất nhiên cơ bản là trách nhiệm của Thẩm phán. Vì vậy, chúng tôi kiến nghị những giải pháp để nâng cao chất lượng của Hội thẩm nhân dân, bảo đảm ở cấp sơ thẩm phán quyết của Tòa án cơ bản là đúng để giảm án phải bị kháng nghị, phúc thẩm, giám đốc thẩm và bảo đảm tranh tụng tại phiên tòa. Hai là giải pháp về đào tạo. Ba là, cải cách hành chính tư pháp để tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với Tòa án một cách thuận lợi nhất và các quy trình, thủ tục của Tòa án phải cải tiến tốt. Đấy là những giải pháp cơ bản. Ngoài ra còn những giải pháp khác về việc xây dựng pháp luật, hướng dẫn áp dụng pháp luật thống nhất, tổng kết kinh nghiệm xét xử... để làm sao việc giải quyết của Tòa án đạt được chất lượng cao.