Hướng tới xử lý nợ xấu bền vững

Nguồn: ITN

Những gì nền kinh tế và hệ thống ngân hàng đã phải trải qua trong năm 2012 chắc hẳn tất cả mọi người dân đều cảm nhận được và chúng ta không cần phải nhắc lại. Nhưng có một vấn đề không thể không nói đến là năm 2012 nền kinh tế khó khăn thì hệ thống ngân hàng cũng không thể thuận lợi. Điều này thể hiện qua những khó khăn của nền kinh tế và sự đi xuống của điều kiện kinh doanh trong thời gian qua đã đưa đến hậu quả không tránh khỏi là nợ xấu của hệ thống ngân hàng gia tăng mạnh. Nói cách khác, nợ xấu không phải là câu chuyện riêng và chỉ do ngân hàng sinh ra; thực sự nợ xấu là vấn đề kinh tế vĩ mô. Nợ xấu là một trong những yếu tố lớn cản trở dòng luân chuyển vốn, tác động đến sự ổn định tài chính và sự lành mạnh của hệ thống ngân hàng. Vì vậy, khi nợ xấu đủ lớn gây ách tắc trong hệ thống tài chính và nền kinh tế thì xử lý nợ xấu là yêu cầu cấp bách để trả lại sự chu chuyển bình thường của dòng vốn trong hệ thống tài chính – ngân hàng. Và hiển nhiên, phải có người gánh chịu, bù đắp tổn thất nợ xấu, không phải ngân hàng thì phải là Chính phủ hoặc một bên khác không phải ngân hàng.

Xử lý nợ xấu là nội dung trọng tâm của Đề án cơ cấu lại hệ thống ngân hàng được ban hành kèm theo Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 1.3.2012 của Thủ tướng Chính phủ nhằm lành mạnh hóa tài chính của các tổ chức tín dụng (TCTD). Ngay lập tức, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đưa ra một số chính sách, biện pháp kiềm chế và xử lý nợ xấu với tinh thần hạn chế sự gia tăng nhanh của nợ xấu và hệ thống ngân hàng phải chủ động tự xử lý nợ xấu bằng việc tạm thời giảm thu nhập để không làm trầm trọng hơn các chỉ tiêu lành mạnh tài chính và an toàn.

Tháng 4.2012, Thống đốc NHNN ban hành Quyết định số 780/QĐ-NHNN về việc phân loại nợ đối với nợ được điều chỉnh kỳ hạn trả nợ, gia hạn nợ. Thực hiện Quyết định này, một mặt TCTD tích cực cơ cấu lại nợ, mặt khác hỗ trợ khách hàng tiếp cận tín dụng với lãi suất thấp hơn và tiếp tục mở rộng tín dụng. Thực tế, dư nợ tín dụng cho nền kinh tế trong năm 2012 không giảm mà ước tính vẫn còn tăng khoảng 9%. Tuy nhiên, không vì thế TCTD nới lỏng điều kiện cấp tín dụng mà ngược lại TCTD tích cực rà soát hoạt động tín dụng, đầu tư, định hướng lại lĩnh vực đầu tư, đối tượng khách hàng và thận trọng hơn trong việc thẩm định, đánh giá, ra quyết định cấp tín dụng và quản lý tín dụng trong bối cảnh rủi ro tín dụng gia tăng, sản xuất kinh doanh khó khăn.

Tiếp đó, NHNN có Chỉ thị số 06/CT-NHNN yêu cầu các TCTD phải chấp hành nghiêm các quy định của NHNN về hoạt động tiền tệ, tín dụng, ngân hàng, các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng; đẩy mạnh xử lý nợ xấu thông qua dự phòng rủi ro, bán nợ, xử lý tài sản bảo đảm; không được lợi dụng các quy định về cơ cấu lại nợ và các biện pháp nghiệp vụ khác để che giấu nợ xấu hoặc làm sai lệch chất lượng tín dụng… TCTD chưa trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ theo quy định của pháp luật, thì chưa được chia cổ tức, lợi nhuận của năm 2012 và không được tăng tiền lương, tiền thưởng, thù lao cho cán bộ.

Những nỗ lực trên của hệ thống ngân hàng đã đem lại kết quả bước đầu lạc quan cho những nỗ lực tiếp theo của Chính phủ và ngành ngân hàng trong việc quyết tâm xử lý nợ xấu. Nợ xấu đã tăng chậm lại. Trong quý I.2012, tốc độ tăng trưởng nợ xấu bình quân khoảng 8%/tháng và có chiều hướng tăng lên. Tuy nhiên, từ tháng 4.2012 nợ xấu có chiều hướng tăng chậm lại rõ rệt, đặc biệt từ tháng 6.2012 tốc độ tăng trưởng nợ xấu phổ biến không quá 2,5%/tháng. Riêng đối với tháng 12.2012 do tích cực xử lý bằng dự phòng rủi ro nợ xấu giảm 12,2%.

Tổng số nợ xấu được xử lý bằng dự phòng rủi ro ước tính đạt khoảng 69 nghìn tỷ trong năm 2012. mặc dù điều này không có nghĩa là dư nợ xấu giảm tương ứng do nợ xấu mới tiếp tục phát sinh. Thực tế, lợi nhuận năm 2012 của hệ thống ngân hàng đã giảm tới gần 60%, các chỉ số sinh lời đều chỉ bằng khoảng 40% so với cùng kỳ năm 2011. Nhiều TCTD cắt giảm tiền lương, tiền thưởng, tiết giảm chi phí hoạt động, không chia cổ tức, lợi nhuận hoặc có chia nhưng ở mức thấp (phổ biến dưới 10%). Tỷ lệ nợ xấu ước tính theo báo cáo của các TCTD đã có chiều hướng giảm xuống mức 4,08% sau khi tăng từ mức 3,07% cuối năm 2011 lên mức cao nhất là 4,86% vào thời điểm cuối tháng 11.2012.

Xử lý nợ xấu của hệ thống ngân hàng là vấn đề kinh tế vĩ mô phức tạp, đòi hỏi phải có thời gian, đủ nguồn lực và sự hậu thuẫn mạnh mẽ của hệ thống chính trị. Để xử lý căn bản, bền vững nợ xấu NHNN đã trình Bộ Chính trị và Chính phủ thông qua Đề án xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD và Đề án thành lập Công ty Quản lý tài sản với nhiều giải pháp đồng bộ về chính sách kinh tế vĩ mô, phát triển thị trường bất động sản, nâng cao năng lực quản trị của TCTD, đề cao kỷ luật thị trường trong cấp tín dụng, đổi mới cơ chế, chính sách an toàn hoạt động tín dụng và thanh tra, giám sát… Gắn xử lý nợ xấu của hệ thống ngân hàng với thực hiện đồng bộ các giải pháp tái cơ cấu các TCTD, cơ cấu lại doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước, tái cấu trúc đầu tư công trong tổng thể chương trình tái cơ cấu nền kinh tế. Vì lẽ đó, chúng ta có quyền hy vọng nợ xấu sẽ dần dần được xử lý và chất lượng tín dụng cải thiện để đạt mức an toàn.

Vũ Phong