Mỹ Latin - miền đất hứa đối với EU

Tại hội nghị, lãnh đạo các nước EU và CELAC đã thông qua một tuyên bố, trong đó tái khẳng định cam kết chống chủ nghĩa bảo hộ dưới mọi hình thức cũng như ủng hộ một hệ thống thương mại đa phương cởi mở và không phân biệt đối xử dựa trên các quy định. Các nhà lãnh đạo hai liên minh cũng cam kết tiếp tục hợp tác kinh tế, đồng thời thông qua một kế hoạch mới thúc đẩy hợp tác về luật pháp nhằm đấu tranh chống các tổ chức tội phạm. Tuyên bố nhấn mạnh mục tiêu phát triển bền vững, khẳng định tăng trưởng kinh tế không song hành với tình trạng bất bình đẳng hay hủy hoại môi trường. Tuyên bố cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với Cuba, đồng thời chỉ trích Đạo luật Helms - Burton mà Mỹ đơn phương áp dụng từ năm 1996 nhằm tăng cường bao vây cấm vận chống Cuba.

Liên quan đến tiến trình đàm phán về hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa EU và khối Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR), Tổng thống Argentina Cristina Fernández de Kirchner nhấn mạnh các cuộc đàm phán với EU cần được tái khởi động dựa trên “một nền tảng mới” chứ không dựa trên các quyết định thông qua hồi năm 2004. Bà đồng thời đề nghị thiết lập một Ủy ban đặc biệt của MERCOSUR nhằm đưa ra các đề xuất mới đối với EU vào cuối năm nay. Hiện các cuộc đàm phán về FTA giữa hai khối đang bế tắc do bất đồng về vấn đề nông nghiệp, đặc biệt là chính sách trợ giá của EU.   

Tổng thống nước chủ nhà Sebastian Pinera kêu gọi hai bên thành lập một “liên minh chiến lược mới” nhằm đạt được phát triển bền vững. Ông cũng nêu bật ý nghĩa của hội nghị lần này, nhấn mạnh hội nghị không chỉ diễn ra “đúng thời điểm” mà còn mang tính “cấp bách” trong bối cảnh cuộc khủng hoảng kinh tế tại châu Âu tác động tới nền kinh tế toàn cầu và khu vực Mỹ Latin - Caribe có điều kiện đóng góp giải pháp cho cuộc khủng hoảng. Mặc dù các nước Mỹ Latin - Caribe đã có 6 lần tổ chức hội nghị cấp cao với EU, nhưng đây là cuộc gặp lần đầu tiên Mỹ Latin - Caribe tham dự với “tiếng nói chung” sau khi chính thức thành lập CELAC hồi tháng 12.2011 với sự tham gia của toàn bộ 33 quốc gia tại khu vực này. EU hiện là nhà đầu tư lớn nhất, đồng thời là đối tác thương mại lớn thứ 2 của CELAC với trao đổi mậu dịch hai chiều năm ngoái đạt khoảng 280 tỷ  USD, tăng hơn 2 lần so với cách đây 10 năm.

Một thập kỷ trước, các nhà lãnh đạo lục địa già coi Mỹ Latin và Caribe với đa phần các nước theo đường lối cánh tả và đầy bất ổn là nỗi họa tiềm tàng đe dọa sự tăng trưởng đáng nể của châu Âu. Mới 5 năm trước, tại một hội nghị thượng đỉnh kín cũng tại Chile, Quốc vương Tây Ban Nha đã lớn tiếng yêu cầu Tổng thống Venezuela Hugo Chavez ngừng phát biểu, cho thấy sự kém mặn mà của châu Âu trong quan hệ với khu vực từng được coi là sân sau của Mỹ này. Song, cuộc khủng hoảng nợ công tại châu Âu đang làm thay đổi đáng kể về chất quan hệ giữa các cựu quốc mẫu châu Âu với các nước từng một thời là thuộc địa ở Tây bán cầu.

Với tỷ lệ hơn 60% thanh niên Tây Ban Nha thất nghiệp, trong khi Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu - đang phải vật lộn với những tác động tiêu cực của “căn bệnh” nợ công đe dọa Eurozone, suy giảm 0,5% trong năm 2011, bức tranh toàn cảnh của châu Âu xem ra khá ảm đạm so với một Mỹ Latin căng tràn nhựa sống với tổng sản phẩm quốc nội đạt mức tăng trưởng 3,5% và dự kiến 4% trong năm nay. Đến với Santiago lần này, các nhà lãnh đạo EU không che giấu sự hồ hởi trở lại khu vực tăng trưởng kinh tế đầy ngoạn mục này trong giai đoạn hậu suy thoái kinh tế toàn cầu. Thủ tướng Đức Angela Merkel thậm chí còn thừa nhận thẳng thắn rằng quan hệ EU - CELAC hiện giờ là mối quan hệ chiến lược giữa các đối tác bình đẳng. Tại các hội nghị song phương và đa phương bên lề, giới chức châu Âu bày tỏ mong muốn sớm hoàn tất các hiệp định tự do thương mại (FTA) với từng nước và từng nhóm nước, đặc biệt là Khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR), bao gồm những nền kinh tế hàng đầu như Brazil, Argentina, Venezuela, Uruguay và Paraguay. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jose Manuel Barroso và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Herman Van Rompuy - hai nhân vật quan trọng nhất trong EU - đều có tới 5 bài phát biểu tại các diễn đàn trong hai ngày hội nghị, nhấn mạnh mở rộng hợp tác song phương.

Được thành lập tháng 12.2011 tại thủ đô Caracas của Venezuela, CELAC quy tụ tất cả các nước trong khu vực châu Mỹ, trừ Mỹ và Canada, với mục tiêu thúc đẩy thương mại và hội nhập khu vực.

Huỳnh Vũ