Dung hòa giữa cũ và mới

Sau nhiều thế kỷ của quá trình tích hợp dân cư, các thế hệ cư dân Hà Nội đã xây dựng nên văn hóa Tràng An. Người muôn phương đến xứ này, hầu như đều tự ý thức trong khi đưa mình vào quá trình nhập thân văn hóa để trở thành người Hà Nội. Thật khó mô tả cụ thể thế nào là lối sống, nếp sống người Hà Nội nếu không dùng đến một ý niệm chung là thanh lịch. Thanh là phẩm chất tự thân của mỗi người, lịch là tính cách trong ứng xử, giao thiệp với cộng đồng. Đương nhiên, nét thanh lịch của cư dân Hà Nội hôm nay đang biến đổi không ngừng trong quá trình dung nạp nhiều nếp sống.

Tại hội thảo Góp ý xây dựng hệ thống quy tắc ứng xử nhằm xây dựng người Hà Nội thanh lịch - văn minh, xoay quanh vấn đề nếp sống người Hà Nội xưa và nay, một số đại biểu cho rằng thực tế việc nhập cư của dân tứ chiếng đã giúp cho văn hóa Hà Thành sinh động, phong phú hơn. Theo Ts Lê Thị Bích Hồng, Phó vụ trưởng Vụ Văn hóa - Văn nghệ, Ban Tuyên giáo T.Ư, “trong dòng chảy văn hóa và tiếp biến văn hóa, Hà Nội đã và đang dung nạp những phong vị, nếp sống của người tứ xứ với hành trình tiếp thu, sàng lọc, kết tinh, lan tỏa. Rồi sau đó dung hòa, sàng lọc để có những người Hà Nội mới bên cạnh người Hà Nội xưa; những tác phong, lề lối, cách nghĩ hiện đại bên cạnh những nền nếp của người Kẻ Chợ xưa... Xét cho cùng, người Hà Nội đã và đang cố gắng gạn đục khơi trong văn hóa Thăng Long - Hà Nội, kiên trì thu nạp và dung hòa giữa cũ và mới”.

Thú chơi cây cảnh của người Hà Nội                               Nguồn: TTXVN

Người Hà Nội xưa và nay có khả năng thích nghi rất nhanh, rất nhạy cảm, khá năng động và không ngại tiếp nhận những cái mới và tìm tòi, cải tiến, sáng tạo thành cái của mình. “Là mảnh đất Thủ đô, Hà Nội chịu tác động của nền văn hóa của nhiều khu vực, nhiều quốc gia, người Hà Nội rất cởi mở, óc thực tế, linh hoạt, nhạy cảm với cái mới, biết tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa văn hóa của thế giới cho phù hợp với phong cách sống vốn lịch lãm, phong nhã của mình. Vì thế, người Hà Nội luôn giữ được phong thái hào hoa, thanh lịch, nhân ái, khoan hòa...” - Ts Lê Thị Bích Hồng nhận xét.

 Từ xa xưa, người Hà Nội đã thể hiện nếp sống thanh lịch qua giọng nói chuẩn, có gu thẩm mỹ và sở hữu vốn văn hóa ẩm thực tinh tế... Bên cạnh những nếp sống đặc trưng vốn có ấy của người Hà Nội cũng không thể phủ nhận những giá trị tích cực được dung nạp từ các vùng văn hóa khác. Trong quá trình nhập thân văn hóa với Hà Nội, người muôn phương cũng đóng góp không ít tinh hoa từ vùng văn hóa khai sinh ra họ vào văn hóa Hà Thành. Vì vậy, theo Ts Trần Thị Thanh Thủy (Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh), cần tổ chức các nghiên cứu so sánh và tọa đàm về văn hóa, về quy tắc ứng xử của Hà Nội so với các thành phố khác (như Huế, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh), trong khu vực và trên thế giới; xác định các giá trị cốt lõi của văn hóa Hà Nội và quy định thành văn. Các giá trị cốt lõi của văn hóa Hà Nội có thể là: nhân ái, thanh lịch, hiện đại, năng động và hướng tới tương lai.

Hầu hết ý kiến cho rằng, hệ thống quy tắc ứng xử mà Sở VH, TT và DL đang xây dựng và hướng tới, cần bắt đầu từ mỗi gia đình, từ hành vi, cách ứng xử của người lớn, và phải tiến hành một cách bền bỉ. Bởi, khó có thể dạy một cháu bé rồi đây lúc ra đường sẽ dừng lại trước đèn đỏ, nếu hàng ngày cháu vẫn ngồi sau xe máy của cha mẹ vô tư vượt đèn đỏ. Khó có thể dạy một cháu bé lớn lên sẽ biết nói lời trang nhã, lịch thiệp, nếu hàng ngày trong ngôi nhà của mình, cháu vẫn nghe cha mẹ văng tục... Càng khó có thể giúp các cháu bé giải quyết nghịch lý giữa điều thầy cô dạy ở lớp học rằng, phải giữ gìn môi trường, trong khi chỉ ra khỏi cổng trường là các cháu bắt gặp vô số người lớn xả rác bừa bãi, không cần biết vệ sinh môi trường là gì...

Theo Gs, Ts Nguyễn Minh Thuyết - nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ, để nếp sống người Hà Nội vừa giữ được bản sắc xưa, vừa dung hòa được những nét văn hóa mới hiện đại, rất cần sự quan tâm của các cơ quan quản lý nhà nước bằng các văn bản, các luật, các hương ước trong việc xây dựng hệ tiêu chí văn hóa mới, đáp ứng các yêu cầu của bước chuyển thời đại.

Hương Sen