Rủi ro tiềm ẩn

Theo phương án này, Hà Nội dự kiến sẽ huy động 5.000 tỷ đồng trong vòng 3 năm để đầu tư vào các dự án phát triển hạ tầng. Tỉnh Bình Dương cũng đã đề xuất với Chính phủ cho phép Bình Dương phát hành TPCQĐP cho giai đoạn 2013 – 2015 tại Hội nghị Chính phủ triển khai những giải pháp chủ yếu chỉ đạo điều hành thực hiện kế hoạch phát triển KT - XH năm 2013 ngày 25.12. Trong khi đó, phương án phát hành trái phiếu 1.000 tỷ đồng của Bắc Ninh đang được Bộ Tài chính thẩm định.

Có lẽ số địa phương xin phát hành trái phiếu sẽ còn tăng lên nữa trong bối cảnh khó khăn kinh tế Việt Nam năm 2012 đã khiến cho tình hình thu chi ngân sách nhà nước không đạt như kế hoạch. Ngay những đầu tàu kinh tế như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng cũng không hoàn thành thu ngân sách, chưa nói tới những tỉnh, thành phố có tốc độ phát triển kinh tế chậm. Để bù đắp sự mất cân đối thu chi ngân sách, phát hành TPCQĐP là hướng đi nhiều địa phương đang hướng tới.

Căn cứ pháp lý của việc phát hành TPCQĐP là Luật Quản lý nợ công (Điều 39) và Nghị định số 01/2011/NĐ-CP Chính phủ ban hành tháng 1.2011 về phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và TPCQĐP. Tháng 5 năm nay, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 81/2012/TT-BTC hướng dẫn về phát hành trái phiếu chính quyền địa phương tại thị trường trong nước. Thông tư quy định, chủ thể phát hành trái phiếu chính quyền địa phương là UBND tỉnh, thành phố trực thuộc TƯ.

Mặc dù việc phát hành TPCQĐP thành công sẽ giúp hầu bao của địa phương bớt căng thẳng và có thể trả nợ các khoản nợ đọng xây dựng, hoàn thiện các công trình thiết yếu… song cũng có khá nhiều rủi ro tiềm ẩn. Ở góc độ toàn nền kinh tế, việc các địa phương tham gia phát hành trái phiếu khiến cho tổng nợ công tăng thêm. Theo báo cáo về tình hình nợ công của Chính phủ tháng 10.2012, nợ của chính quyền địa phương tính đến hết ngày 31.12.2011 chiếm khoảng 1% tổng dư nợ công và bằng 0,5% GDP. Nếu tốc độ phát hành TPCQĐP gia tăng trong thời gian tới thì nợ địa phương so với GDP cũng sẽ tăng mạnh. Điều này dẫn đến nguy cơ tổng nợ công của nền kinh tế vượt quá khả năng kiểm soát của chính quyền TƯ. Với việc chi tiêu của Nhà nước phụ thuộc nhiều vào trái phiếu, mặt bằng lãi suất của nền kinh tế sẽ khó giảm khiến các doanh nghiệp khó có thể tiếp cận tín dụng để mở rộng đầu tư sản xuất. Hơn nữa, dòng tiền chảy vào trái phiếu địa phương chính là chảy vào ngân sách, khi đó đầu tư công sẽ nhiều hơn trong khi thường kém hiệu quả hơn so với đầu tư tư nhân và nền kinh tế sẽ bị ảnh hưởng.    

Một lo lắng khác là khả năng trả nợ của các địa phương. Khi mà hầu hết các địa phương trên cả nước đều mất cân đối thu chi thì nguồn trả nợ này khó có sự bảo đảm. Cần lưu ý rằng, Chính phủ không hề đứng ra bảo lãnh cho các khoản trái phiếu địa phương này nên các địa phương sẽ khó nhận được sự hỗ trợ từ ngân sách TƯ khi có biến.

Những rủi ro tiềm ẩn này buộc các địa phương phát hành TPCQĐP phải có kế hoạch sử dụng nguồn thu ngân sách thành phố và nguồn thu từ trái phiếu hợp lý, đầu tư vào các công trình trọng điểm có hiệu quả cao, tránh sự đầu tư dàn trải. Sự giám sát chặt chẽ của Quốc hội, Chính phủ đối với các hoạt động huy động vốn cũng như sử dụng vốn từ TPCQĐP cũng là rất cần thiết.

H.Loan