Phân biệt rõ chế định quyền con người và quyền công dân trong Hiến pháp
Chương II của dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân là Chương quan trọng, thể hiện rõ nhất quan điểm của nhà nước ta về dân chủ và quyền con người. Tôi đồng tình rất cao với việc mở rộng thêm nhiều quyền của công dân mà thực chất là thể chế hóa, ghi nhận thêm nhiều quyền con người trong Hiến pháp. Việc đặt tên chương quyền con người, quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân và đưa lên vị trí ở Chương II thay vì Chương V như Hiến pháp hiện hành đã nói lên điều đó.
Tuy nhiên, để có những quy định chính xác hơn, cần có sự phân biệt khác nhau về chế độ pháp lý giữa quyền con người với quyền công dân. Về bản chất quyền công dân là sự thể chế hóa từ các quyền tự nhiên của con người hoặc được Nhà nước ghi nhận thêm các quyền về chính trị, kinh tế, xã hội. Trong một nhà nước dân chủ, quyền con người và quyền công dân cơ bản giống nhau về nội dung và đều được nhà nước thừa nhận tôn trọng và bảo vệ nhưng lại khác nhau về chế độ pháp lý. Cụ thể, số lượng quyền con người được thể hiện, được thể chế hóa, hay được ghi nhận trở thành quyền công dân nhiều hay ít tùy thuộc vào chế độ chính trị, điều kiện kinh tế, xã hội và khả năng bảo đảm của một Nhà nước. Một nhà nước dân chủ là nhà nước luôn tôn trọng bảo vệ và tạo mọi điều kiện để con người được tự do thực hiện mọi quyền con người, nếu không bị pháp luật cấm hay hạn chế, chứ không thể bảo đảm thực hiện được mọi quyền con người như quyền công dân. Trong khi đó, quyền công dân được Nhà nước ghi nhận và bảo đảm thực hiện. Nếu công dân bị hạn chế hay bị xâm phạm quyền công dân trái pháp luật thì họ có quyền khiếu nại, tố cáo để đòi hỏi Nhà nước phải bảo đảm thực hiện quyền công dân của họ.
Như vậy, quyền con người nào được Nhà nước ghi nhận là quyền công dân trong Hiến pháp và pháp luật thì mới được Nhà nước bảo đảm thực hiện đến cùng, còn các quyền con người khác chỉ ở mức độ được Nhà nước thừa nhận, tôn trọng và bảo vệ. Quyền công dân thể hiện rất rõ trách nhiệm của Nhà nước đối với công dân của mình thông qua việc quy định đầy đủ trong Hiến pháp, pháp luật. Vì vậy, nếu diễn đạt chế độ pháp lý chung cho cả quyền con người và quyền công dân như dự thảo sửa đổi Hiến pháp là chưa phân biệt chế độ pháp lý giữa quyền con người và quyền công dân. Khi cụ thể hóa các quyền này trong luật sẽ rất khó quy định về chế độ pháp lý cụ thể cho từng quyền con người hay quyền công dân cụ thể.