Vẫn là chuyện y đức
(Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến: Y đức là một vấn đề nhạy cảm cũng sẽ có cải thiện)
Lan man
ĐBQH Trương Minh Hoàng (Cà Mau): Bộ trưởng cho rằng, nguyên nhân dẫn đến nhận thức về y đức kém của đội ngũ y, bác sỹ chủ yếu là do yếu tố khách quan, do xã hội?!
Tôi có gửi chất vấn đến Bộ trưởng về trách nhiệm của Bộ trưởng đối với việc giáo dục, nâng cao y đức, ý thức trách nhiệm, nghề nghiệp cho đội ngũ y, bác sỹ thực hiện lời dạy của Bác Hồ “thầy thuốc như mẹ hiền”. Khi dẫn ra ba nguyên nhân dẫn đến các hiện tượng nhận thức về đạo đức nghề nghiệp yếu kém của một bộ phận cán bộ y tế, Bộ trưởng cho rằng chủ yếu do yếu tố khách quan, do xã hội mà không cho đó là do yếu kém trong công tác giáo dục, đào tạo y đức nghề nghiệp quản lý của cán bộ mang tính đặc thù của ngành. Đặc thù ở đây là đối với y, bác sỹ thì làm việc vì sinh mạng của con người và bất kể ngày đêm khi có việc phải trách nhiệm, dốc hết sức mình. Thưa Bộ trưởng, tôi cho rằng, cần phải nêu cao ý thức về đặc thù này để giáo dục nâng cao trách nhiệm cho đội ngũ y, bác sỹ.
Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến: Y đức là một phạm trù bao gồm cả ý nghĩa về đạo đức xã hội, kinh tế và nhân văn...
Y đức cũng như đạo đức nghề nghiệp là một phạm trù bao gồm cả ý nghĩa về đạo đức xã hội, kinh tế, nhân văn và ngày nào cũng đòi hỏi đạo đức nghề nghiệp. Riêng y đức, đạo đức của nghề y thì đòi hỏi cao hơn. Bởi lẽ ngành này chăm sóc sức khỏe, tính mạng của người dân, đặc biệt là chăm sóc lúc người ta cần phải nâng niu đó là lúc người ta bị bệnh tật.
Vấn đề y đức được rất nhiều đại biểu, cử tri quan tâm. Chúng tôi xin nói thực trạng vấn đề y đức của chúng ta hiện nay như thế nào? Những nguyên nhân, giải pháp trước mắt và những giải pháp dài hạn. Đây là một vấn đề mà ngành y tế rất quan tâm và cũng là một trăn trở, đang tìm cách làm và giải pháp.
Thực trạng y đức như thế nào thì chắc các cử tri có lúc là bệnh nhân thì sẽ hiểu. Nó thể hiện phổ biến ở những mặt như sau: Thứ nhất là thái độ tiếp xúc với người bệnh của các cán bộ trực tiếp tiếp xúc ban đầu với người bệnh như nhân viên hành chính, hướng dẫn, tiêm chích, thay băng, thay bông thì đầu tiên là thái độ không thân thiện, thậm chí có lúc cáu gắt, có lúc quát mắng bệnh nhân, người nhà bệnh nhân, đây là thái độ về văn hóa, về nhân cách nữa và nó cũng quen trong một thời kỳ bao cấp trước đó không phải bây giờ đâu, trong thời bao cấp chúng tôi đi học đã chứng kiến những hình ảnh như thế này rồi, từ lúc chưa có cơ chế thị trường. Thứ hai là nhận phong bì, phong bì rất phổ biến ở mọi lĩnh vực xã hội hiện nay để bôi trơn, nhưng đối với ngành y tế là nghề khám chữa bệnh thì dù ở vị trí nhân viên hành chính mà nhận phong vì cũng là hình ảnh rất khó chấp nhận. Chúng tôi tiếp nhận ý kiến của nhiều cử tri nói rằng, trong cùng một phòng bệnh, nếu đưa phong bì cho cán bộ y tế thì người ta sẽ tiêm chích hay thay băng rất vui vẻ, nhưng không có thì mặt lạnh như tiền. Nhiều cử tri phàn nàn với chúng tôi như vậy và điều đó chúng tôi cũng cảm nhận được. Hay là cùng xếp hàng, chúng tôi đã từng đóng người xếp hàng để khám bệnh những chỗ mà có được phản ánh, thấy rằng những bệnh nhân nào khi xếp hàng cho 50.000 để trong cuốn sổ đó thì đến lúc nhân viên ghi hành chính sẽ xếp sổ đó vào trước. Mặc dù xếp hàng rất đông nhưng chúng tôi cũng nhìn thấy rõ ràng là người nào có 50.000 kẹp vào sổ thì được vào trước, còn không có 50.000 thì thôi chắc là ghi sổ để sau. Đấy là những việc đập vào mắt tương đối là rõ, dù không phải phổ biến nhưng những hình ảnh đó là “con sâu làm rầu nồi canh” và ảnh hưởng mất uy tín, danh dự của ngành.
Thứ ba, vấn đề thầy thuốc về tiền hoa hồng của các hãng dược để ghi toa cho bệnh nhân rất nhiều toa, rất nhiều thuốc không cần thiết và những thuốc biệt dược đắt tiền mà không cần thiết. Thứ tư, trong ngành y đòi hỏi cả y lý, y thuật và y đức, có nghĩa rằng anh thái độ tốt nhưng anh phải giỏi chuyên môn thì việc này có những cán bộ y tế về y lý, y thuật cũng phải học tập liên tục rèn luyện. Ngành y là ngành học suốt đời cho đến chết, nhưng cũng là ngành bất lực, đau đớn đến tột độ vì không cứu được cái chết của bệnh nhân vì mặc dù có thể tốt về đạo đức nhưng yếu kém chuyên môn cũng ảnh hưởng đến chất lượng, như vậy nó bao gồm cả y lý và y thuật chứ không chỉ y đức.
Về nguyên nhân có nguyên nhân trực tiếp và nguyên nhân gián tiếp khách quan. Nguyên nhân trực tiếp là ở những cán bộ y tế trực tiếp về văn hóa và nhân cách nếu bệnh nhân đến đau đớn, vật vã hoặc cần mình điều trị mà mình nhận tiền trước khi điều trị thì rõ ràng có mối lợi nhuận trong này. Chúng tôi cũng gặp rất nhiều trường hợp sau khi trị bệnh xong nhiều người đã mang quà, phong bì đến cám ơn cả khoa, cả bác sĩ điều trị, cả điều dưỡng. Đó là điều bình thường. Bản thân chúng tôi trong ngành cũng vậy, những đồng nghiệp đã giúp người nhà đều cám ơn, gửi lại quà vì họ cũng rất mất công trực cả đêm. Nhiều khi các bác sỹ đứng ca mổ 8 tiếng đồng hồ trong khoản bồi dưỡng thấp kém, ngày trước là 25.000 đồng và rất áp lực. Cả nhà tôi làm ngành y thì biết áp lực về lo lắng cho bệnh nhân, về trách nhiệm, về tính mạng, nhiều lúc phải căng não không biết xử lý như thế nào, hội chuẩn... những lúc như vậy họ hoàn toàn không tính toán lợi nhuận. Chúng tôi nhận được rất nhiều lời khen ngợi, nhưng con sâu làm rầu nồi canh làm người ta khó chịu đang nhiều. Nhưng rất nhiều đồng nghiệp của chúng tôi đã hy sinh thầm lặng ở các trạm y tế xã, ở các bệnh viện huyện và có những người đã chết và chúng tôi đã đến thăm rất cảm động là những bác sĩ ở tuyến huyện đi làm nhưng về vẫn phải đi làm ruộng và khi chết chỉ có ống nghe, những bộ quần áo lúc làm chiến sĩ. Không cầm được nước mắt vì những đồng nghiệp như vậy, những bác sĩ trẻ có khi bị hành hung, có những tấm gương nhưng thực trạng nó là như thế thì nhân cách không giữ được.
Hai là điều kiện quá tải cho nên ai cũng muốn khám trước, khám nhiều thì thái độ không thể hòa nhã được, mệt và cũng không kỹ được. Trong nguyên tắc của chúng tôi 5 điều người thầy thuốc phải làm: đầu tiên là phải nhã nhặn và hướng dẫn kỹ, đông quá không có thời gian nữa. Ba là cơ sở rất chật chội, hiện nay có những bệnh viện có phòng chỉ có mấy mét, tất cả các bác sỹ đều vào đấy, chúng tôi đề nghị phải tách phòng bác sỹ nam, bác sỹ nữ nhưng vì kê giường, tăng phòng khám có những lúc không đủ chỗ cho các bác sỹ ngồi sau khi khám bệnh để kê toa vì quá chật chội trong những cơ sở đó, tồn tại cả thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội. Một nguyên nhân nữa là vấn đề lương quá thấp. Chúng tôi thấy hình ảnh Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Việt Pháp cách nhau một bức tường thì bên bệnh viện Việt Pháp không có vấn đề phong bì, không có vấn đề thái độ nhưng bệnh viện Bạch Mai đã phải làm phát động phong trào và kiểm tra.
Về giải pháp: thứ nhất, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật và các quy định thì có lẽ ngành y tế đã ban hành rất nhiều văn bản, kể từ thời năm 1975, 1976 đến thời ban hành điều y đức và đến bây giờ khi Luật Viên chức ra đời thì ban hành một loạt các quy chế về nguyên tắc ứng xử và thực hiện cuộc vận động, gắn rất rõ Cuộc vận động học tập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và chúng tôi đã làm một cuộc thi toàn quốc từ năm ngoái dưới xã, đến các vùng và toàn quốc. Thứ hai là tổ chức các cuộc thi về điều dưỡng thanh lịch... Đó là những văn bản chúng tôi không có thời gian, rất nhiều quy định. Giao cho đồng chí Giám đốc, hiện nay có những bệnh viện làm rất nghiêm, ví dụ Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện Trường Đại học Y dược và nếu phát hiện ra nhận phong bì thì có thể đuổi việc; biện pháp hành chính khá mạnh; chúng tôi đã gửi đề án giảm tải bệnh viện và trước mắt như Bệnh viện K đã ra cơ sở 2 và thứ 7 này, chúng tôi sẽ khánh thành cơ sở mới Bệnh viện Nội tiết và một loạt giường bệnh trong thời gian ngắn vừa qua, đã nâng cấp và mở rất nhiều giường ở Bệnh viện Bạch Mai, khoa ung bướu, khoa tim mạch. Cho nên, cũng hy vọng rằng sự nỗ lực, Chính phủ ủng hộ, QH ủng hộ, Nhà nước ủng hộ thì giảm tải bớt thì cũng góp phần trực tiếp vào vấn đề đó.
Một vấn đề nữa là cũng phải cố gắng, khi cơ cấu giá thành dịch vụ, đưa tiền lương vào, đưa phụ cấp vào thì cũng là giải pháp cơ bản để giải quyết thái độ y đức. Còn giải pháp lâu dài, chúng tôi nghĩ cần có sự ủng hộ tham gia của đồng bào, cử tri cả nước, của ĐBQH vì trong 5 nguyên tắc giải quyết thì về phía cán bộ y tế, chúng tôi đã nói là thái độ không nhận phong bì, trách nhiệm chuyên môn. Nhưng về phía người nhà bệnh nhân và thân nhân thì chúng tôi cũng mong rằng người nhà luôn mong muốn bệnh nhân của người nhà được chăm sóc tốt nên đưa phong bì cho cán bộ y tế. Chúng tôi cũng mong cử tri dứt khoát không đưa phong bì và giám sát, nếu nơi nào chứng kiến cảnh đưa phong bì đó thì chụp ảnh lại và ghi lại tên người điều dưỡng, bác sỹ, cán bộ y tế đó gửi cho Giám đốc bệnh viện và gửi cho chúng tôi. Tuy nhiên, công việc này không phải một sớm một chiều cho nên chúng tôi chưa bao giờ dám phát động phong trào nói không với phong bì mà đây là cuộc đấu tranh giữa cái thiện và cái ác và sẽ phải kéo dài. Chúng tôi cũng mong được sự ủng hộ của cử tri cả nước.
Sau khi được nhắc nhở...
ĐBQH Chu Sơn Hà (Hà Nội): Đề nghị Bộ trưởng báo cáo kết quả thực hiện phong trào ngành y “nói không với phong bì” để cử tri giám sát trên thực tiễn
Cử tri nói nhiều về tiêu cực của nhiều cán bộ công chức, viên chức ngành y. Vừa qua, Bộ Y tế đã phát động phong trào cán bộ công chức viên chức ngành y “nói không với phong bì” trong bệnh viện và cơ sở y tế. Kết quả cuộc vận động này đến đâu, giải pháp tiếp theo trong thời gian tới là như thế nào? Đề nghị Bộ trưởng báo cáo để cử tri giám sát trên thực tiễn.
Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến: Tôi không phát động phong trào đó nhưng thấy rằng cũng không nên cản trở
Tôi không phải là người phát động phòng trào nói không với phong bì. Trong thời gian tôi đi công tác thì Công đoàn ngành Y tế Việt Nam phát động phong trào đó. Ban Cán sự Đảng Bộ Y tế cũng như các đồng chí lãnh đạo bộ, cục đã không đồng ý là tại sao công đoàn đã làm mà không hỏi xin phép một việc lớn như thế, phát động trong toàn ngành. Khi về thì tôi nghĩ rằng không nên cản trở, cứ để công đoàn là một tổ chức độc lập, họ phản ánh một điều sự thật, dù là đau lòng, dù là phũ phàng, nhưng điều đó cũng là sự thật tồn tại để cho dân chúng và mọi người mổ xẻ nó ra và chúng ta sẽ tìm cách giải quyết.
ĐBQH Trần Thị Dung (Điện Biên): Bộ trưởng có giải pháp mới nào để chấn chỉnh những hành vi tham nhũng vặt của cán bộ y tế?
Lót tay ở bệnh viện đã thành bệnh thường ngày, muốn có một phòng điều trị cho người nhà không thể không có tiền trà nước cho người làm công tác này. Muốn cho cô y tá nhẹ tay tiêm hay thay tấm gạc không thể thiếu mấy chục nghìn đồng, bởi lẽ không thể không làm thế. Nhiều trường hợp viện phí chỉ bằng một nửa lệ phí. Đề nghị Bộ trưởng cho biết ý kiến của Bộ trưởng về vấn đề này. Đây là vấn đề hoàn toàn không mới, vậy Bộ trưởng đã có biện pháp gì mới để chấn chỉnh, gạt bỏ những tham nhũng vặt để không có cơ hội trở thành tham nhũng hệ thống?
Qua tiếp xúc cử tri, nhiều ý kiến của cử tri phản ánh tình trạng y, bác sỹ thiếu sự tôn trọng đối với bệnh nhân có bảo hiểm y tế, nhất là bệnh nhân bảo hiểm y tế thuộc diện hộ nghèo, kèm theo đó là sự ban phát theo kiểu “cho thì được” đã làm mờ nhạt dần hình ảnh “lương y như từ mẫu” trong đội ngũ y, bác sỹ tại Việt Nam. Đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp của Bộ trưởng để lấy lại niềm tin, trước hết là của bệnh nhân, nhất là bệnh nhân người dân tộc thiểu số và nhân dân đối với đội ngũ hành nghề y, một trong những nghề cao quý nhất trong xã hội chúng ta?
Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến: Nhân diễn đàn này, tôi mong muốn các đồng nghiệp hãy vì hình ảnh của nghề nghiệp, danh dự, lòng tự trọng, hãy thay đổi nhân cách, thay đổi hành vi, thái độ để được nhân dân ghi nhận
Với những nỗ lực quyết tâm của ngành y tế và sự đồng thuận trong toàn ngành và cũng mong muốn có những đổi mới, những đóng góp và cũng đáp lại mong muốn của cử tri, của người dân. Đấy là những nhu cầu rất xứng đáng, rất thiết yếu. Y đức là một vấn đề nhạy cảm cũng sẽ có cải thiện. Ví dụ giải pháp quyết liệt mà chúng tôi đã làm và sẽ làm, dần dần từng bước cải thiện. Nhân diễn đàn này chúng tôi cũng mong muốn các đồng nghiệp hãy vì hình ảnh của nghề nghiệp, danh dự, lòng tự trọng hãy thay đổi nhân cách, thay đổi hành vi, vấn đề về phong bì, vấn đề về thái độ để được nhân dân ghi nhận. Chúng tôi mong rằng các cử tri ủng hộ chúng tôi bằng cách phát hiện và cương quyết không đưa phong bì cho cán bộ y tế khi đến khám bệnh ở cơ sở y tế. Chúng tôi nghĩ với nỗ lực của cả 2 bên, với sự tương tác của cả 2 bên thì trong tương lai hình ảnh của người cán bộ y tế sẽ được cải thiện và y đức sẽ tốt hơn.