Doanh nghiệp cần được trợ giúp để thoái nợ

Mức tăng trưởng tín dụng thấp được một số chuyên gia cho là tín hiệu vui bởi tốc độ tăng trưởng tín dụng bằng 130% GDP trong những năm trước là quá lớn so với quy mô nền kinh tế nước ta. Tăng trưởng tín dụng quá cao, trong khi năng lực hấp thụ vốn thấp khiến nền kinh tế thừa vốn, đẩy kinh tế vĩ mô liên tục bất ổn trong những năm gần đây. Hơn nữa, tỷ lệ cho vay trên huy động của nước ta trong năm 2010 lên khoảng 130% là cao hơn so với chuẩn an toàn cho vay trên thế giới. Tất nhiên, với một nền kinh tế còn tăng trưởng dựa vào vốn đầu tư như nước ta thì tăng tín dụng thấp cũng có nghĩa tăng GDP sẽ giảm. Song, việc giảm chênh lệch giữa cho vay và huy động là hướng đi cần thiết và lành mạnh.

Giám đốc chính sách công của Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright Nguyễn Xuân Thành cho rằng, tỷ lệ tín dụng trên GDP giảm có nghĩa là nền kinh tế Việt Nam đang bước vào quá trình thoái nợ. Hiện nay, doanh nghiệp có xu hướng tự giảm nợ chứ không vay thêm. Ngân hàng cũng không cho vay ồ ạt. Song, chính sách thắt chặt tiền tệ được áp dụng trong thời gian trước không phải là nguyên nhân chính khiến các doanh nghiệp quyết định giảm gánh nặng nợ. Nguyên nhân chủ yếu là cơ cấu vốn của doanh nghiệp đã chuyển dịch không hợp lý trong một thời gian dài, khiến gánh nặng nợ quá cao. Thực tế, tỷ lệ nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của 647 công ty tài chính niêm yết trên hai sàn chứng khoán đã lên tới 1,53 lần - là tỷ lệ cao so với nhiều nền kinh tế khác trên thế giới.

Tuy nhiên, doanh nghiệp hiện không có nhiều cơ hội để thoái nợ. Bởi các ngân hàng đang hướng đầu tư vào những tài sản tài chính an toàn như trái phiếu, giấy tờ có giá ngắn hạn, đảo nợ. Vì thế, dòng tiền chỉ luẩn quẩn trong hệ thống ngân hàng và chỉ ngân hàng mới biết tiền chảy về đâu. Còn doanh nghiệp khó khăn muốn vay nợ mới thì không thể vay tiếp được khi gánh nặng nợ cũ quá lớn. Theo chuyên gia Nguyễn Xuân Thành, doanh nghiệp cần được trợ giúp để thoái nợ, tạo xuất phát điểm mới lành mạnh hơn. Nếu giải quyết được vấn đề này sẽ giúp vực dậy nền kinh tế, vì thị trường có dân số trẻ và đông như nước ta là cơ hội lớn của mỗi đơn vị kinh doanh.

Các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp thoái nợ chắc chắn sẽ khiến lượng tiền cung ra ngoài tăng lên, gây sức ép đến mục tiêu kiềm chế lạm phát. Song có thể thấy, lạm phát tăng cao trong thời gian qua cũng có một nguyên nhân quan trọng là chi phí đầu vào sản xuất tăng. Trong đó, bộ ba xăng dầu, than và điện là những yếu tố quan trọng nhất, thậm chí kéo giá các nguyên nhiên liệu sản xuất, kinh doanh khác tăng lên theo. Các nguyên liệu đầu vào quan trọng này tăng giá một phần do chịu ảnh hưởng của biến động trên thị trường thế giới. Nhưng không thể không chú ý đến một nguyên nhân khác là kinh tế trì trệ khiến doanh thu định mức giảm, buộc doanh nghiệp phải xin tăng giá để bù lỗ. Nói cách khác, không hẳn do giá bán không phù đắp được chi phí khai thác, sản xuất. Đơn cử như Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vẫn có số lãi lớn nếu so sánh giữa giá thu mua điện từ các nhà máy với giá bán lẻ cho người dân. EVN lỗ chủ yếu do lượng điện tiêu thụ chưa đạt doanh thu định mức. Bởi về nguyên tắc nếu sản lượng điện tiêu thụ chỉ bằng 50% so với công suất của các nhà máy thì ngành này sẽ không có lãi. Trường hợp này có thể gọi là lãi trên sản phẩm, song lỗ trên chi phí đầu tư. 

Như vậy, việc không đạt doanh thu định mức, lượng hàng hóa tồn kho tăng cao là nguyên nhân khiến doanh nghiệp khó khăn hiện nay. Mặt khác, việc dùng đòn bẩy tài chính quá mức, trong khi bản thân doanh nghiệp không tuân thủ quy trình đầu tư – kinh doanh – trả nợ - tích tụ vốn – đầu tư tiếp khiến gánh nặng nợ lớn hơn với họ. Kinh doanh trên vốn vay nên khi nền kinh tế chững lại thì sẽ chuyển thành nợ, thậm chí là nợ xấu. Theo các chuyên gia, nền kinh tế muốn hồi phục thì phải khơi thông được dòng chảy của vốn hiện đang mắc kẹt ở nhiều nơi vì nợ xấu. Không giải quyết dứt điểm nợ xấu thì nợ sẽ vẫn đi lòng vòng, nền kinh tế sẽ trì trệ.

Lê Bình