Hệ lụy từ việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật

Theo báo cáo tổng hợp của Tổng cục Môi trường, Bộ TN - MT, mỗi năm nước ta sử dụng trung bình 15.000 - 25.000 tấn thuốc bảo vệ thực vật (BVTV). Bình quân 1ha gieo trồng sử dụng đến 0,4 - 0,5 kg thuốc BVTV. Thống kê cho thấy, nếu vào cuối những năm 1960, chỉ có khoảng 0,48% diện tích đất canh tác sử dụng thuốc BVTV thì hiện nay là 100% với trên 1.000 chủng loại thuốc, trong đó nhiều loại thuốc có độc tính cao. Điều đáng nói là việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tăng cao theo từng năm, nhưng ý thức sử dụng thuốc BVTV đảm bảo an toàn cho cộng đồng, cho môi trường lại chẳng tăng thêm phần trăm nào.

Ngoài ra, cả nước còn khoảng 50 tấn thuốc BVTV tồn lưu tại hàng chục kho bãi; 37.000 tấn hóa chất dùng trong nông nghiệp bị tịch thu đang được lưu giữ chờ xử lý. Trong cả nước hiện có 260 kho chứa thuốc BVTV, chủ yếu lưu giữ các loại thuốc BVTV đã hết hạn sử dụng qua công tác thu giữ, thanh tra. Nhưng toàn bộ số thuốc độc hại này chưa được tiêu hủy theo đúng quy định, việc lưu giữ bảo quản chưa được quan tâm đúng mức vì nhiều lý do. Khảo sát thực tế thì các kho chứa hóa chất này tồn lưu hầu hết hệ thống thoát nước gần như không có nên khi mưa lớn tạo thành dòng nước mặt, gây ô nhiễm nước ngầm, nước mặt, ô nhiễm đất xung quanh và gây nguy hiểm cho người dân sống quanh khu vực.

Bên cạnh đó, hầu hết nông dân khi sử dụng xong các dụng cụ cho thuốc BVTV như bình bơm, dụng cụ pha chế, vỏ bao thuốc BVTV, đều có thói quen bỏ các dụng cụ này như dụng cụ thông thường, như rác sinh hoạt sau khi sử dụng. Hầu hết các địa phương chưa có kế hoạch thu gom vỏ bao thuốc BVTV, thuốc thú y; có 2 tỉnh triển khai thực hiện nhưng đều không thành công do thiếu kinh phí và thiếu sự truyền thông sâu rộng…

Việc lạm dụng thuốc BVTV trong sản xuất nông nghiệp đã làm cho đất, nước, nông sản bị ô nhiễm và làm ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ người sản xuất và người sử dụng. Theo kết quả điều tra mới nhất của Đại học Quốc gia Hà Nội, cả nước hiện nay có khoảng 15 - 29 triệu người thường xuyên tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật và khoảng 70% trong số họ có triệu chứng bị nhiễm độc, thậm chí là bị ngộ độc… Đáng lo ngại là việc lạm dụng trong sử dụng thuốc trừ sâu trong nông nghiệp vẫn chưa thể khắc phục; hiện vẫn có từ 30-60% mẫu rau còn tồn dư lượng hóa chất BVTV vượt ngưỡng cho phép. Đây là nguyên nhân của tình trạng ngộ độc thực phẩm kéo dài từ nhiều năm nay trong các bếp ăn tập thể, trường học.

Tại cuộc hội thảo về Phòng ngừa đấu tranh với tội phạm và vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, sử dụng phân bón, thuốc BVTV, thuốc thú y, được tổ chức mới đây, Thiếu tướng Nguyễn Xuân Lý, Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường nhấn mạnh: “thực trạng của việc lạm dụng thuốc BVTV; vi phạm quy định về bảo vệ môi trường trong sản xuất, kinh doanh thuốc BVTV ngày càng diễn biến phức tạp và báo động đỏ; nếu không có các giải pháp kịp thời sẽ gây ảnh hưởng rất lớn tới môi trường, đe dọa sức khỏe, cộng đồng và cả nòi giống”.

Từ thực tế đó, nhiều ý kiến cho rằng, để bảo vệ môi trường không bị suy thoái do sự lạm dụng thuốc BVTV trong sản xuất nông nghiệp thì công tác bảo vệ môi trường phải được tiến hành một cách đồng bộ trong tất cả các khâu của quy trình sản xuất. Trong khâu trồng trọt cần ứng dụng rộng rãi công nghệ IPM - công nghệ phòng trừ dịch hại tổng hợp - để phòng trừ sâu bệnh hại cây trồng và thực hiện đúng quy trình kỹ thuật đối với từng loại cây trồng trong sản xuất hàng hoá. Nhân rộng các mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, ứng dụng công nghệ sạch vào sản xuất. Đồng thời, cấm tuyệt đối những loại thuốc trừ sâu bệnh không được phép sử dụng; sau khi phun thuốc phải bảo đảm đúng thời gian cách ly mới được thu hái sử dụng…

Ở tầm vĩ mô, các chuyên gia về môi trường cho rằng, cần xây dựng chính sách về bảo vệ môi trường nông nghiệp - nông thôn; xây dựng mạng lưới quản lý môi trường nông nghiệp - nông thôn từ Trung ương đến địa phương nhằm thúc đẩy việc chia sẻ thông tin và tăng cường công tác quản lý môi trường. Ðẩy mạnh công tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ sản xuất thân thiện môi trường, phù hợp điều kiện Việt Nam để từng bước hướng dẫn doanh nghiệp, người sản xuất... tự nguyện tuân thủ công tác bảo vệ môi trường.

Thanh Hải