Người dân tham gia xây dựng kế hoạch phát triển KT - XH cấp xã như thế nào ?

Sự tham gia của người dân sẽ giúp các địa phương có được kế hoạch phát triển KT-XH sát thực

Đổi mới công tác lập kế hoạch phát triển KT - XH địa phương, đặc biệt là cấp xã sau hơn 25 năm thực hiện đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Tuy nhiên, quá trình đổi mới công tác lập kế hoạch ở cấp này vẫn còn gặp nhiều bất cập từ tư duy, cách nhìn nhận về kế hoạch phát triển KT - XH, đến nội dung kế hoạch, phương thức và quy trình lập kế hoạch, giám sát và đánh giá thực hiện kế hoạch.
 
Theo Trưởng ban Ban Thể chế kinh tế, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) Lê Viết Thái, tư duy nhà nước “ôm đồm”, hệ lụy từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, vẫn còn tồn tại tương đối phổ biến, làm giảm tính hiệu quả của việc sử dụng nguồn lực của Nhà nước và của xã hội. Ông Lê Viết Thái cho rằng, một kế hoạch ở bất kỳ cấp nào đều thấy mức độ ưu tiên cho tất cả các lĩnh vực. Rất khó có thể tìm ra một ngành nào, một lĩnh vực nào không được đưa vào trong kế hoạch, không được đưa vào mục tiêu ưu tiên và tất cả đều là mũi nhọn. Điều này không chỉ thể hiện thực trạng Nhà nước ôm đồm và còn thể hiện sự vô lý trong quá trình hoạch định chính sách. 
 
Thực tiễn công tác lập kế hoạch phát triển KT - XH nhiều năm qua cho thấy, ở nơi nào có sự tham gia của người dân trong quá trình lập kế hoạch thì nơi đó các mục tiêu kế hoạch đã đáp ứng nhu cầu của người dân tốt hơn, người dân quan tâm nhiều hơn và quá trình thực hiện sẽ dễ dàng, thuận lợi hơn với sự ủng hộ của người dân. Việc xây dựng kế hoạch phát triển KT-XH cấp xã có sự tham gia của người dân sẽ giúp các địa phương có được kế hoạch phát triển KT-XH sát thực với nhu cầu của người dân, phát huy được những tiềm năng, lợi thế của địa phương mình và mang tính khả thi.
 
Từ thực tế kết quả đạt được trong đổi mới công tác lập kế hoạch phát triển KT - XH cấp xã tại Quảng Trị thời gian qua, ông Lê Văn Úy, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Trị nhận định, sự tham gia của cộng đồng vào quá trình lập kế hoạch phát triển KT - XH của cấp xã sẽ tranh thủ được ý kiến của nhiều bên, tạo được sự đồng thuận cao của người dân. Việc tạo điều kiện cho người dân, nhất là những nhóm người yếu thế được đóng góp ý kiến vào bản kế hoạch phát triển KT - XH của địa phương mình vừa góp phần thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở, vừa nâng cao tinh thần trách nhiệm, ý thức vì cộng đồng của các tầng lớp nhân dân trong việc thực hiện các chủ trương, chính sách của nhà nước về phát triển KT - XH, bảo đảm quốc phòng, an ninh và trong một chừng mực nào đó sẽ khắc phục được tâm lý ỷ lại, trông chờ của một bộ phận người dân, giúp họ tích cực, chủ động vươn lên trong cuộc sống. Bên cạnh đó, việc xây dựng kế hoạch với sự tham gia của người dân cũng sẽ giúp chính quyền các xã đưa ra được các hệ thống mục tiêu, giải pháp cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Hoàn thiện quy trình để người dân tham gia xây dựng kế hoạch phát triển KT - XH cấp xã hiệu quả

Quy trình lập kế hoạch phát triển KT - XH cấp xã đã tiến bộ rất nhiều nhưng sự công khai những tham gia của người dân, của các tổ chức xã hội vào quá trình lập kế hoạch vẫn chưa được coi trọng. Kế hoạch được xây dựng từ trên xuống, ngân sách phụ thuộc từ cấp trên, cho nên tính khả thi của kế hoạch thấp. Có những nơi, lập kế hoạch được coi là công việc của chính quyền, người dân không được tham gia. Do đó, người dân cũng không quan tâm đến kế hoạch phát triển KT - XH của địa phương mình và cho rằng kế hoạch này là của chính quyền và chỉ có chính quyền có trách nhiệm thực hiện kế hoạch này. Điều này đã dẫn đến hiện tượng các mục tiêu kế hoạch còn mang tính chủ quan, không phản ánh được nhu cầu thực sự của người dân, của xã hội. Cũng từ đó, việc huy động nguồn lực từ dân vào việc thực hiện nội dung kế hoạch của địa phương rất khó khăn, đồng thời ý thức của người dân trong việc bảo vệ, duy tu các công trình trong kế hoạch cũng rất thấp
 
Theo Phó giám đốc dự án Cải thiện sự tham gia thị trường cho người nghèo (IMPP) Hà Tĩnh Lê Tiến Minh, quá trình thực hiện lập kế hoạch phát triển KT-XH định hướng thị trường hàng năm cấp xã (MoSEDP) ở Hà Tĩnh đã cho bài học kinh nghiệm là phải có sự cam kết của chính quyền các cấp và sự chỉ đạo quyết liệt từ UBND tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư. Đặc biệt, chính quyền cấp xã phải xác định công tác lập kế hoạch là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, tuyên truyền rộng rãi và thu hút sự tham gia của các tổ chức, cá nhân, các thành phần kinh tế trong xây dựng, thực hiện và giám sát kế hoạch tại địa phương.
 
Tuy vậy, việc huy động người dân tham gia vào quá trình lập kế hoạch phát triển KT - XH cấp xã ở nhiều địa phương còn gặp khó khăn do quỹ thời gian của người dân hạn chế. Mặt khác, việc tổ chức hội họp, lấy ý kiến tham gia của cộng đồng cần có nguồn kinh phí để chi trả nhưng ngân sách xã không bố trí được để chi cho hoạt động này. Để tháo gỡ những khó khăn này, bên cạnh sự quyết liệt của các cấp chính quyền cần có những quy định rõ ràng việc phân cấp quản lý, phân cấp bổ ngân sách và cơ chế quản lý tài chính cấp xã để hỗ trợ cho việc triển khai các hoạt động đã đề ra trong kế hoạch cấp xã cũng như kinh phí phục vụ kế hoạch xây dựng kế hoạch các cấp.  
 
Đồng thời, bên cạnh việc nâng cao năng lực cho cán bộ cấp xã về công tác lập kế hoạch, cũng cần nâng cao nhận thức cho người dân về quyền, lợi ích và trách nhiệm của mình trong việc tham gia vào quá trình xây dựng, thực hiện, giám sát kế hoạch phát triển KT-XH tại địa phương mình.

Phạm Liên