Khó và thuận đều bắt nguồn từ việc thực hiện Luật Đất đai

Bên này con đường rộng chừng hơn một mét, mảnh đất được người ta trả tới tiền tỷ của ông A có thể sẽ được đền bù với giá rất bèo - theo bảng giá đất địa phương công bố hàng năm- nếu bị đưa vào quy hoạch làm công viên. Phía đối diện, ông B có thể sẽ được đền bù gấp 5 lần so với ông A cùng một số hỗ trợ khác nếu mảnh đất của ông, hên hơn, được giao cho một doanh nghiệp thực hiện dự án kinh doanh chứ không phải dự án công cộng. Một quan chức của Sở Tài nguyên và Môi trường Đồng Nai nói: “Thực tế những năm qua, giá bồi thường theo quy định của Nhà nước thường thấp hơn giá thị trường. Điều này gây bức xúc cho người dân, nhất là những hộ gia đình bị Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp”.

Không chỉ có sự khác nhau về giá bồi thường giữa các dự án công cộng và dự án kinh doanh, ngay việc bồi thường ở những dự án kinh doanh - do doanh nghiệp thỏa thuận trực tiếp với người dân -  cũng nhiều trắc trở. Doanh nghiệp có điều kiện thì mạnh tay chi đền bù, hỗ trợ cao và nhanh để đẩy tiến độ. Doanh nghiệp vừa vừa thì đền bù, hỗ trợ thấp hơn và nhỏ giọt.

Chưa hết, sự chênh lệch trong đền bù, hỗ trợ người dân bị thu hồi đất còn xuất hiện ngay trong một dự án. Ở hầu hết các địa phương, những dự án lớn thường kéo dài qua nhiều năm nên việc thay đổi giá đất hàng năm của UBND tỉnh dẫn đến tình trạng trong cùng dự án nhưng có nhiều mức giá đền bù khác nhau. Cá biệt, một dự án trên địa bàn tỉnh Đồng Nai có tới ba mức giá đền bù.

Cứ thế, người dân không KNTC mới là lạ!

Đó là vài ví dụ sinh động được các địa phương nêu ra với Đoàn giám sát của UBTVQH nhằm minh họa cho một lỗ hổng lớn trong Luật Đất đai 2003: chính sách hai giá - giá do UBND cấp tỉnh quy định và giá thị trường. Thực tế, khi quy định giá trị bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là theo giá do Nhà nước quy định, trên nguyên tắc phải phù hợp với giá đất trên thị trường, Luật Đất đai 2003 hướng đến bảo vệ quyền lợi của người dân bị thu hồi đất. Thế nhưng, rất đáng tiếc, Chính phủ lại không đưa ra được cơ chế hợp lý để xác định giá đất phù hợp với giá thị trường. Vì thế, các địa phương cứ loay hoay với câu hỏi “thế nào là giá thị trường”, và thấy rằng việc xác định giá thị trường như đi tìm lá diêu bông vậy! Tương tự, cả địa phương và người dân đều cảm thấy mênh mông với quy định khu tái định cư... phải có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ bởi vì không có căn cứ khách quan nào được xây dựng trong luật để đánh giá chất lượng của các phương án tái định cư, trong mối quan hệ so sánh với các điều kiện ăn ở trước đây của người được đền bù.

Qua đợt giám sát của UBTVQH tại 5 tỉnh phía Nam trong những ngày qua, có thể khẳng định rằng, chính vì Luật Đất đai hiện tại được thiết kế với nhiều lỗ hổng mà các khiếu nại về đất đai giữa người dân và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ngày càng nhiều. Không ít đơn khiếu nại của người dân kéo dài trong nhiều năm, qua nhiều cấp nhưng chưa được các cơ quan nhà nước giải quyết dứt điểm. Việc sửa Luật Đất đai 2003 đã được QH coi là cấp bách ít ra từ năm 2008, nhưng rồi bị hoãn vì nhiều lý do… Và càng để vấn đề đất đai dây dưa như hiện nay, cả nước phải tiếp tục tiêu tốn một khối lượng thời gian và chi phí rất lớn để giải quyết những tranh chấp kéo dài triền miên, mà đáng lẽ ta có thể dành thời gian và tiền của ấy vào việc phát triển sự nghiệp cho mỗi gia đình và đất nước.

Chính vì thế, rất nhiều ý nghĩa và hy vọng khi QH giám sát tối cao về việc thực hiện chính sách, pháp luật trong giải quyết KNTC của công dân đối với các quyết định hành chính về đất đai và sửa đổi Luật Đất đai trong cùng Kỳ họp thứ Tư tới. Nhưng đó mới chỉ là sự thuận lợi về mặt thời điểm. Quan trọng nhất là những bất cập trong Luật Đất đai 2003 mà Đoàn giám sát của UBTVQH chỉ ra phải được xem xét và sửa đổi ngay lập tức khi QH sửa đổi Luật Đất đai 2003. Chỉ khi chuyên đề giám sát tối cao của QH và việc sửa đổi Luật Đất đai 2003 có sự kết nối chặt chẽ như vậy, bức tranh về KNTC của công dân liên quan tới đất đai mới có thể có được những gam màu tươi sáng hơn trong tương lai.

Áp lực này không chỉ đặt nặng lên UB Kinh tế - đơn vị chủ lực giúp UBTVQH thực hiện chuyên đề giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật trong giải quyết KNTC của công dân đối với các quyết định hành chính về đất đai, đồng thời là đơn vị thẩm tra dự thảo Luật sửa đổi Luật Đất đai 2003, mà còn đặt lên vai các ĐBQH. Người dân có quyền đòi hỏi những người đại diện của mình phải tạo ra bằng được sự kết nối chặt chẽ đó!

Hồng Loan