Lựa chọn ít ỏi của nước Mỹ
Những gì người ta được biết về cuộc bầu cử tổng thống tháng 11 tới ở Mỹ mới chỉ là một phần của vấn đề. Đúng là kinh tế sẽ đóng vai trò lớn trong quyết định kết quả. Nhưng việc người chiến thắng có thể theo đuổi những chính sách khác biệt hoàn toàn với đối thủ hay không lại là chuyện khác.
Khi nhiệm kỳ tổng thống mới bắt đầu vào tháng 1.2013, người đứng đầu Nhà Trắng sẽ thấy mình có ít không gian để thực thi chính sách kinh tế như thế nào. Dù ai chiến thắng cũng sẽ phải đối mặt với một nền kinh tế chỉ tăng trưởng 2%, thậm chí tệ hơn vào năm tới, với khả năng suy thoái bất kỳ lúc nào. Thất nghiệp vẫn sẽ quá cao và sẽ rất khó có giải pháp dài hạn cho một nửa số người thất nghiệp, có thể nhiều hơn nếu chúng ta tính hàng triệu người Mỹ đang có nguy cơ rời khỏi lực lượng lao động.
Khía cạnh tài chính của nền kinh tế cũng là một nỗi lo lắng. Thâm hụt tài khóa sẽ tiếp tục rơi vào khoảng 10% GDP và khiến cho nỗi lo ngại về khối nợ trung hạn của nước Mỹ tăng lên. Khối ngân hàng vẫn đầy rủi ro, hạn chế ròng chảy tín dụng tới các công ty nhỏ và vừa và làm giảm thuê nhân công và đầu tư vào các nhà máy và dự án. Khối hộ gia đình thì sẽ còn phải vật lộn với việc mức sống bị suy giảm.
Do đó các chính sách sẽ thiếu sự ổn định cần thiết. Bị chỉ trích bấy lâu nay, Quốc hội Mỹ sẽ thấy khó mà trì hoãn việc phải hành động để đối phó với những thách thức trên. Trong khi đó, sự năng động bất thường của Fed, bao gồm cả một danh sách dài những biện pháp thử nghiệm, sẽ chỉ mang lại ít lợi ích hơn và nhiều rủi ro hơn.
Nền kinh tế Mỹ cũng sẽ vận hành trong môi trường toàn cầu khó khăn hơn. Trong vài tháng tới, cuộc khủng hoảng nợ châu Âu nhiều khả năng sẽ tệ hơn. Các nền kinh tế mới nổi (bao gồm cả Trung Quốc) đang tăng trưởng chậm lại, và với sự hợp tác chính sách đa phương vẫn còn đang yếu kém, các biện pháp bảo hộ sẽ được các cường quốc thương mại sử dụng để cạnh tranh cho chiếc bánh ngày càng nhỏ đi.
Vì thế, cho dù là ông Obama hay ông Romney chiến thắng vào tháng 11 tới, tổíng thống tiếp theo của Mỹ sẽ bị giằng xé giữa nhu cầu ổn định kinh tế và cải cách dài hạn. Cùng với nợ công châu Âu và sự suy giảm toàn cầu, Tổng thống Mỹ chỉ còn cách lựa chọn chính sách kinh tế nhằm tạo ra nhiều việc làm và ổn định tài chính hơn.
Trong cuộc tranh đấu giữa kích thích kinh tế ngay lập tức hay ổn định tài chính trung và dài hạn, bước cần thiết phải làm ngay lập tức là ngăn chặn thâm hụt tài khóa khi mà chính sách cắt giảm thuế tạm thời sẽ hết hạn. Không làm được việc này sẽ tăng rủi ro suy thoái của nước Mỹ lên đáng kể.
Cải cách tài khóa thích hợp nhất trong một nền kinh tế năng động. Để làm được việc này, ông Obama hoặc ông Romney sẽ cần phải đẩy mạnh tăng trưởng và tạo ra việc làm. Một lần nữa, trong các lĩnh vực như nhà cửa, thị trường lao động, trung gian tài chính và cơ sở hạ tầng – có ít không gian thực thi chính sách hơn cho nhà lãnh đạo tương lai của nước Mỹ.
Nhưng điều đó không có nghĩa là không có chỗ cho sự khác biệt. Có, và nó phản ánh sự thật rằng các xu hướng kinh tế chung sẽ đi cùng các động lực kinh tế ở nhiều cấp độ. Từ sự khác biệt cố hữu giữa tỷ lệ thất nghiệp dựa trên kỹ năng và giáo dục cho đến thu nhập cao và chênh lệch giàu nghèo, mỗi quyết định kinh tế đều đi cùng nhu cầu phán xét của xã hội, cho dù trực tiếp hay gián tiếp – theo ảnh hưởng của nó.
Sau một thời kỳ nợ quá nhiều và cho phép tín dụng dễ dãi - nguồn cơn của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, nước Mỹ vẫn đang phải đối mặt với thách thức xử lý những thiệt hại đã hạn chế đầu tư, việc làm và cạnh tranh. Trong một thế giới lý tưởng, Tổng thống sắp tới của Mỹ sẽ nhanh chóng có quyết sách hai bước để tạo ra việc làm và khôi phục ngành tài chính. Đầu tiên, ông sẽ thiết kế những sáng kiến chính sách kinh tế toàn diện, thực hiện được và đáng làm. Thứ hai, ông sẽ thực hiện nó với các chính sách xã hội để giải quyết nhu cầu cho người dân.
Nhưng hiện giờ cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ không phải là về những chủ đề nóng thường thấy như tăng thuế với cải cách đầu tư, kiểm soát của chính phủ với sản xuất hay giải phóng khối tư nhân và tạo ra việc làm. Bầu cử Tổng thống Mỹ hiện giờ thiên nhiều về những khái niệm như công bằng xã hội, bình đẳng và tiêu chuẩn hành vi của một xã hội giàu có và văn minh.
Đây là cuộc bầu cử về trách nhiệm xã hội – một nghĩa vụ của xã hội để ủng hộ cho những ai đang đấu tranh để tìm kiếm việc làm và trang trải cuộc sống dù họ có lỗi trong chuyện này hay không. Đó là về việc bảo vệ những thành phần dễ bị tổn thương nhất của xã hội, bao gồm cung cấp cho họ cách tiếp cận với chăm sóc sức khỏe cần thiết. Đó là về cải cách hệ thống giáo dục và tái đào tạo cho những người Mỹ nào cần nó. Trong số rất nhiều vấn đề bình đẳng, đó còn là về việc người giàu đóng góp lại cho hệ thống đã mang đến cho họ sự giàu có tột đỉnh.
Đây chính là chỗ khác biệt có thể làm nên chiến thắng giữa ông Obama và ông Romney. Cuộc tranh luận bầu cử càng đụng đến những điểm này sớm bao nhiêu thì người Mỹ càng có sự lựa chọn của mình sớm bấy nhiêu để từ đó, một nỗ lực tập thể được tạo ra để cứu nước Mỹ thoát khỏi cơn suy thoái.