Rất cần minh bạch thứ hạng trường đại học liên kết

Có thể nói thời gian qua, hoạt động đào tạo ĐH và sau ĐH theo hình thức liên kết với các trường đại học nước ngoài phát triển khá mạnh ở Việt Nam. Hình thức này rất đáng được quan tâm và hoan nghênh vì đây là kiểu “du học” không phải ra nước ngoài nên mức chi phí phù hợp hơn với nhiều gia đình Việt Nam. Và đây cũng là hình thức mà các nước Đông Nam Á như Thái Lan, Malaysia, Singapore đều chú ý phát triển. Tuy nhiên, để đưa các dịch vụ giáo dục đào tạo đạt đẳng cấp quốc tế vào Việt Nam theo hai tiêu chí cơ bản là chất lượng giảng dạy và cơ sở vật chất phục vụ cho đào tạo có nhiều vấn đề đáng lo ngại. Đầu tiên là “cách thức” mà các trường đại học Việt Nam đưa ra để lựa chọn chương trình, trường đại học nước ngoài để liên kết đào tạo. Qua xem xét hồ sơ 419 chương trình liên kết đào tạo trong nước tại 18 trường, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra một số khuyết điểm, vi phạm như: 195/419 chương trình liên kết tuyển sinh hệ vừa học vừa làm chưa được Bộ GD - ĐT cấp phép (chiếm 46,5%); không có văn bản xác nhận nhu cầu của địa phương hoặc cơ quan nơi đặt lớp; 15/18 trường không có biên bản ghi nhận về điều kiện cơ sở vật chất cơ sở liên kết và danh sách giảng viên dự kiến tham gia giảng dạy, cán bộ tham gia quản lý lớp; 54/419 chương trình liên kết đào tạo địa điểm đặt lớp không đúng quy định; 5 trường tuyển sinh vượt chỉ tiêu cho phép...

Thực ra, không phải các trường đại học của Việt Nam không biết các chương trình hay trường đại học nước ngoài nào tốt hay chưa tốt để liên kết đào tạo. Lý do cơ bản nhất là bởi các trường quá chú trọng đến lợi ích kinh tế nên thiên về chiều theo thị hiếu cần bằng ngoại của một bộ phận người có tiền đóng nhưng không cần học nhiều. Trong khi đó, cơ chế giám sát của cơ quan quản lý nhà nước lại chưa chặt chẽ nên hiện tượng này đã xuất hiện từ lâu chứ không phải mới đây. Ngay nguyên Giám đốc Viện Nghiên cứu giáo dục quốc tế tại Việt Nam (IIE) Mark A.Ashwill từng nói: “Việc học phải trường ĐH dỏm hay những liên kết mập mờ giữa trường ĐH của Việt Nam và nước ngoài thật ra đã có từ lâu”. Khi mà ngành giáo dục đào tạo có chủ trương tăng quyền tự chủ cho các trường đại học để tạo điều kiện cho các trường chủ động hơn trong kế hoạch đào tạo, phát triển thì mặt trái của chủ trương này cũng xuất hiện trong hình thức liên kết đào tạo với nước ngoài. Cụ thể, nhiều trường triệt để khai thác hình thức này để thu lợi nhuận. Điều này cũng dễ hiểu vì liên kết với các trường đại học có thứ hạng thì mức đóng học phí không hề nhỏ, cho nên để thu hút người học, các trường chọn giải pháp mập mờ cách chọn trường để liên kết đào tạo. Vì thế, qua kiểm tra của cơ quan chức năng cho thấy, chỉ một số ít trường đại học nước ngoài có thứ hạng được mời liên kết, số còn lại hầu hết chưa được xếp hạng hoặc có thứ hạng thấp hơn cả các trường đại học ở Việt Nam. Điều đáng nói là mức học phí vào các trường không thứ hạng này vẫn khá cao và ngay cả những trường đại học có danh tiếng ở Việt Nam cũng mắc phải khiếm khuyết này. Điển hình là vụ lùm xùm chưa đến hồi kết, khi Thanh tra Chính phủ đề nghị không công nhận 2.000 bằng cử nhân, thạc sỹ do đối tác nước ngoài liên kết đào tạo với Trung tâm Công nghệ đào tạo và Hệ thống việc làm (ETC) thuộc ĐHQG Hà Nội cấp cho học viên. Mặc dù ngay giữa năm 2010, Phó giám đốc ĐHQG Hà Nội, Gs, Ts Vũ Minh Giang đã khẳng định: từ năm 2008, ĐHQG Hà Nội chủ trương chỉ thực hiện liên kết đào tạo với đối tác là các cơ sở đào tạo của nước ngoài phải nằm trong top 200 (theo bảng xếp hạng của Webometrics). ĐHQG Hà Nội đã yêu cầu các đơn vị thành viên rà soát các chương trình và đối tác liên kết đào tạo. Những đối tác không đủ điều kiện, đã được ĐHQG Hà Nội yêu cầu chấm dứt hoạt động liên kết đào tạo.

Hiện đang là mùa tuyển sinh các chương trình đào tạo liên kết, cho nên cơ quan quản lý cần tăng cường giám sát chất lượng chương trình, đối tác nước ngoài mà Việt Nam muốn liên kết. Đồng thời, bắt buộc phải đưa thông tin công khai, minh bạch khi tuyển sinh như thứ hạng của các trường ĐH nước ngoài do các tổ chức kiểm định có uy tín đánh giá. Mặt khác, cũng nên có dự báo nhu cầu sử dụng nhân lực, trình độ của người lao động một số ngành nghề, lĩnh vực mà Việt Nam đang cần trong tương lai gần để người học chủ động đầu tư cho việc học của mình.

Minh Hiếu