Hội nghị giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường

Báo cáo của các bộ cho thấy, công tác quản lý nhà nước về khoáng sản đã ngày càng được tăng cường; hoạt động khoáng sản ngày càng vào nền nếp, tình trạng khai thác khoáng sản trái phép đã giảm; công nghiệp khai khoáng đã có bước phát triển mới, góp phần không nhỏ vào phát triển kinh tế – xã hội của đất nước thời gian qua. Các tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản đã thực hiện khá tốt nghĩa vụ ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường theo quy định của pháp luật. Nghĩa vụ nộp phí bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản cũng được các doanh nghiệp thực hiện, hàng năm đóng góp cho ngân sách các địa phương từ vài trăm triệu đến hàng chục tỷ đồng. Tuy nhiên, các bộ này cũng thừa nhận, công tác quản lý nhà nước về khoáng sản thời gian qua vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế. Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về khoáng sản ở cấp Trung ương đã hình thành và hoạt động nhưng vẫn còn thiếu về lực lượng cũng như kinh phí hoạt động, nhất là kinh phí cho công tác thanh tra, kiểm tra. Một số doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ và nghiêm túc các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong khai thác, chế biến khoáng sản nhưng việc phát hiện, xử lý còn chậm... Nguyên nhân của những tồn tại này, theo các bộ, một phần là do một số văn bản hướng dẫn thi hành Luật Khoáng sản, Luật Bảo vệ môi trường và các luật liên quan chậm được ban hành. Cùng với đó là quy định về trách nhiệm bảo vệ môi trường của tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản chưa phù hợp; các quy định về thuế, phí, lệ phí trong khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường còn nhiều bất cập.

Cơ bản nhất trí với các nội dung báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường và Bộ Công thương, song, một số thành viên Đoàn giám sát nhấn mạnh: qua giám sát tại các địa phương thì thực trạng quản lý, khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường bề bộn và phức tạp hơn nhiều. Tình trạng lãng phí tài nguyên khoáng sản, khai thác theo kiểu chụp giật không quan tâm đến việc hoàn thổ, khắc phục các sự cố về môi trường, không có biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình khai thác khoáng sản diễn ra ở nhiều nơi khiến dư luận cử tri rất bức xúc. Điều đáng nói là, khoáng sản mặc dù đã được xác định là một tài sản đóng góp cho sự nghiệp phát triển KT-XH của địa phương, của đất nước nhưng thực tế, địa phương nào càng khai thác khoáng sản nhiều thì càng nghèo và tình hình trật tự xã hội cũng có những diễn biến khá phức tạp. Các thành viên Đoàn giám sát nêu rõ, Luật Khoáng sản năm 2010 đã thể chế hóa nhiều quan điểm mới của Nhà nước về việc quản lý, khai thác khoáng sản nhưng từ khi Luật này có hiệu lực thi hành đến nay đã 1 năm rưỡi, các văn bản hướng dẫn thi hành Luật vẫn chưa được ban hành. Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến cho những tồn tại, bất cập trong quản lý, khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường chậm được khắc phục.

Các thành viên Đoàn giám sát cũng đã tập trung thảo luận về trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Công thương; ghi nhận các kiến nghị của hai Bộ này và yêu cầu hai Bộ nêu rõ địa chỉ, lộ trình thực hiện các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý, khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường trong thời gian tới để Đoàn giám sát trình UBTVQH xem xét.

B. Long