Xác định tính kế thừa trong đối thoại Nga - Mỹ

Đây là cuộc gặp đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo Nga, Mỹ kể từ khi ông Putin quay lại Điện Kremlin hồi tháng 5 vừa qua trong bối cảnh rạn nứt giữa hai bên, nhất là về vấn đề Syria, phủ bóng đen lên tiến trình tái khởi động quan hệ của Washington với  Moscow. Tổng thống Obama coi việc “cài đặt lại” quan hệ với Nga vốn được bắt đầu từ thời Tổng thống Dmitry Medvedev là điểm sáng trong chính sách đối ngoại, giúp cho ra đời Hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân (START) mới và sự hợp tác giữa hai nước trong các vấn đề Iran và Afghanistan. Tuy nhiên, mâu thuẫn giữa hai bên về vấn đề Syria, cách tiếp cận của Putin và hỗn loạn chính trị tại cả Moscow và Washington dường như đang đẩy mối quan hệ giữa hai nước cựu thù thời Chiến tranh Lạnh vào một cuộc đối đầu công khai. Vì vậy, cuộc gặp ngày 18.6 được xem là cơ hội để hai bên chặn đứng nguy cơ đổ vỡ trong quan hệ giữa hai nước hơn là theo đuổi những bước đột phá. 

Về phía Nga, Moscow có ý định duy trì xu hướng tích cực trong quan hệ với Mỹ đã được thiết lập dưới thời hai tổng thống Obama và Medvedev. Tuy nhiên, tân Tổng thống Putin dường như không muốn bỏ qua các vấn đề bức xúc trong chương trình nghị sự song phương và quốc tế.

Đúng như dự kiến, các vấn đề quan trọng nhất đã được thảo luận trong 30 phút hội đàm, từ chương trình hạt nhân của Iran, những khác biệt trong lập trường của Nga và Mỹ về tình hình Syria cho tới tranh cãi liên quan tới kế hoạch triển khai lá chắn tên lửa của Mỹ tại châu Âu.

Trong buổi họp báo sau hội đàm, Tổng thống Putin khẳng định hai bên đã đạt được nhiều đồng thuận trong vấn đề Syria. Hai tổng thống nhất trí kêu gọi chấm dứt bạo lực tại quốc gia Trung Đông này và người dân Syria nên được trao cơ hội để lựa chọn một cách độc lập và dân chủ tương lai của chính mình”. Đây được xem là sự thay đổi tích cực trong bối cảnh Syria đang đứng trước nguy cơ rơi vào một cuộc nội chiến toàn diện. Cuộc gặp đã làm lóe lên tia sáng về giải pháp ngoại giao cho vấn đề Syria, dù chưa thể khẳng định sự bất đồng chiến lược xung quanh hồ sơ Syria đã được khép lại. Nga vẫn giữ vững quan điểm từ chối kêu gọi Tổng thống Syria Bashar al-Assad từ bỏ quyền lực. Trong khi đó, Tổng thống Obama, khác với các tuyên bố trước đó, đã kêu gọi thực thi “chuyển giao chính trị” nhằm chấm dứt tình trạng bạo lực tại Syria, song ông không nhắc tới vấn đề tại vị của ông Assad. Sự thận trọng trong phát ngôn của Tổng thống Obama có lẽ là nhằm mục đích xoa dịu nhà lãnh đạo Nga. Trong các cuộc hội đàm trước đó, Tổng thống Obama và các quan chức Nhà Trắng, vốn đang tìm kiếm sự ủng hộ của Nga đối với việc chuyển giao quyền lực theo kiểu Yemen tại Syria, đã liên tục nhấn mạnh rằng Washington không tìm cách chấm dứt các lợi ích của Nga tại Syria, nhưng ông Assad phải từ bỏ quyền lực.

Ngoài vấn đề Syria, hai nhà lãnh đạo hàng đầu cũng thảo luận về các nỗ lực ngoại giao nhằm ngăn chặn nguy cơ đối đầu với Iran. Hai ông cho rằng Tehran phải tuân thủ các nghĩa vụ hạt nhân của nước này trong bối cảnh cuộc đàm phán giữa Iran và Nhóm P5+1 tại Moscow đang lâm vào bế tắc. Tổng thống Obama cũng nhấn mạnh một giải pháp chung cho vấn đề Iran và khẳng định “vẫn còn thời gian để các biện pháp ngoại giao phát huy tác dụng”. Mỹ đang nỗ lực lôi kéo Nga nhằm gia tăng sức nặng cho các chỉ trích của cộng đồng quốc tế đối với chương trình hạt nhân của Iran.

Về nội dung triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Mỹ ở châu Âu, Tổng thống Obama và Tổng thống Putin đã nhất trí tìm kiếm các giải pháp chung nhằm giải quyết mâu thuẫn song phương liên quan tới vấn đề khiến quan hệ giữa Moskva và Washington leo thang căng thẳng này, đồng thời cam kết thực thi  START mới.

Cuộc gặp Obama-Putin cho thấy mặc dù vẫn còn một số bất đồng, hai nhà lãnh đạo Mỹ, Nga đã khẳng định quyết tâm tìm kiếm các giải pháp chung nhằm giải quyết các vấn đề tồn tại. Đặc biệt, ông Obama đã bày tỏ mong muốn cùng Nga tìm ra các biện pháp mang tính xây dựng nhằm giải quyết các căng thẳng song phương. Điều này không khó hiểu bởi trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, Tổng thống Obama đã xây dựng một chiến lược đặc biệt trong mối quan hệ với Nga và nếu đắc cử nhiệm kỳ tiếp theo, chắc chắn ông Obama sẽ cần tới sự trợ giúp của Moscow nhiều hơn nữa.

Trước cuộc gặp, Trợ lý Tổng thống Nga, Yuri Ushakov nhấn mạnh không nên chờ đợi những đột phá cụ thể. Ông lưu ý rằng tại Mỹ đang diễn ra chiến dịch vận động tranh cử, và ở giai đoạn này khó thông qua những quyết định chiến lược quan trọng. Có thể thấy cuộc gặp song phương vừa qua có mục đích xác nhận tính kế thừa trong cuộc đối thoại Nga-Mỹ và Tổng thống Obama đang nỗ lực tránh gây bất đồng với Nga trong giai đoạn bầu cử nước rút này.

Nguyễn Minh