3 vấn đề mấu chốt trong tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại

Chủ trương đúng đắn và những khó khăn nội tại

Nghị quyết về Kế hoạch phát triển KT - XH năm 2012 được QH thông qua đã nêu rõ, Chính phủ khẩn trương hoàn thành đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh... Cơ cấu lại thị trường tài chính mà trọng tâm là tái cơ cấu ngân hàng, các tổ chức tài chính; nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng tính an toàn hệ thống; giảm dần việc huy động đầu tư chủ yếu từ tín dụng ngân hàng; tạo điều kiện cho các doanh nghiệp huy động vốn đầu tư từ thị trường vốn. Thời gian qua, về phía Chính phủ cũng đã có những nỗ lực nhất định trong việc từng bước triển khai thực hiện việc tái cơ cấu nền kinh tế. Chính phủ yêu cầu Ngân hàng Nhà nước chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan liên quan khẩn trương xây dựng đề án tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại. Với vai trò là cơ quan thực thi, Ngân hàng Nhà nước xác định rõ mục đích và nguyên tắc của tái cơ cấu ngân hàng là bảo đảm an toàn hoạt động của hệ thống các tổ chức tín dụng và quyền lợi của người gửi tiền; quá trình tái cơ cấu được triển khai thận trọng trên nguyên tắc tự nguyện với lộ trình và bước đi cụ thể, thích hợp...
 
Theo kết quả của Nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội thực hiện điều tra khảo sát hơn 40 ngân hàng thương mại và phỏng vấn sâu 20 chuyên gia, nhà hoạch định chính sách trong lĩnh vực tài chính ngân hàng cho thấy, trong giai đoạn 2010 đến quý I/2012, ngoài những yếu tố khác có liên quan trực tiếp đến lạm phát cao, thị trường bất động sản và chứng khoán sụt giảm, có lúc đóng băng, các doanh nghiệp kinh doanh đình đốn... thì hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam chịu tác động mạnh mẽ của các biện pháp và chính sách điều tiết trực tiếp của Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, những tác động tích cực từ các biện pháp này đã góp phần kiềm chế lạm phát nhưng cũng chính những biện pháp và chính sách này đã tạo ra nghịch lý trong hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại. Đó là các cuộc đua tăng lãi suất, hiện tượng căng thẳng thanh khoản và nguy cơ ứ đọng vốn, lợi nhuận ngân hàng cao trong bối cảnh kinh tế sa sút, các doanh nghiệp kinh doanh đình đốn, phá sản... Thêm vào đó, nợ xấu của hệ thống ngân hàng lại đang có xu hướng gia tăng trong điều kiện công tác quản trị điều hành yếu, quản lý rủi ro mặc dù đã được coi trọng nhưng vẫn chưa được thực hiện theo thông lệ quốc tế. 
 
Lời giải cho tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại

Quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại đã bắt đầu được tiến hành theo Đề án Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011 – 2015 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Tuy nhiên, để thực hiện thành công quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng Việt Nam cần làm rõ các ẩn số có liên quan đến mô hình, định dạng hệ thống ngân hàng sau tái cơ cấu, nguồn lực tài chính cho tái cơ cấu, vai trò của công ty mua bán nợ trong quá trình tái cơ cấu, mối liên hệ giữa tái cơ cấu hệ thống ngân hàng với tái cơ cấu đầu tư công và tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước; phương pháp, cách thức đánh giá hiệu quả của quá trình tái cơ cấu.

Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia Vũ Viết Ngoạn cho rằng, tái cơ cấu ngân hàng cần phải có lộ trình và vấn đề minh bạch thông tin là điều hết sức cần thiết. Trong khi đó, với tầm nhìn của chuyên gia kinh tế, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài Nguyễn Mại cho rằng, vấn đề lo ngại lớn nhất hiện nay trong tái cấu trúc ngân hàng thương mại chính là sự can thiệp của mệnh lệnh hành chính. Bản thân các ngân hàng cần phải tách biệt rõ phần nào làm thương mại và phần nào là đầu tư ngoài ngành. Có như vậy, mới bảo đảm được nguồn tài chính minh bạch... Các chuyên gia tài chính cũng chỉ ra rằng, để thực hiện thành công mục tiêu tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại cần phải thực hiện được tốt 3 vấn đề mang tính mấu chốt.

Một là, vấn đề minh bạch tức là công bố toàn bộ thông tin về tài sản và nợ xấu, điều này vừa giúp giảm bớt bất ổn của hệ thống vừa giúp Chính phủ nhìn rõ các rủi ro và chuẩn bị nguồn lực đủ lớn đủ để hoàn thành kế hoạch giải cứu.

Hai là, nguồn lực để thực hiện cuộc giải cứu, cải tổ phải bảo đảm đủ mạnh. Nguồn lực ở đây không chỉ dừng ở nguồn tài chính để tái cấp vốn và bảo đảm toàn bộ mà còn là cơ chế và thẩm quyền của những cá nhân và đơn vị trực tiếp tham gia vào quá trình giải cứu.

Ba là, giải quyết các vấn đề của hệ thống ngân hàng phải nằm trong tổng thể một gói chính sách vĩ mô đúng đắn, có tầm nhìn. Hệ thống ngân hàng sau khi được tái cơ cấu cần phải được giám sát và quản lý rủi ro chặt chẽ nhằm tránh tăng trưởng tín dụng quá nóng và tích tụ quá nhiều nợ xấu là tiền đề của một cuộc khủng hoảng tiếp theo. Việc rà soát lại số lượng các tổ chức tín dụng, số lượng các chi nhánh, phòng giao dịch từng đơn vị theo hướng tinh gọn nhằm mục đích giảm chi phí hoạt động, giảm sự cạnh tranh thiếu lành mạnh là điều hết sức cần thiết.

Để tái cơ cấu thành công, không thể không nhắc đến vai trò hệ thống giám sát, trong đó, vai trò giám sát của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính phải được phân định rõ ràng. Chương trình giám sát đó không chỉ trong quá trình tái cơ cấu mà còn ở giai đoạn sau tái cơ cấu. Bên cạnh đó, để nâng cao hiệu quả phối hợp điều hành chính sách tài khóa - tiền tệ cần phải hoàn thiện hành lang pháp lý. Thực tiễn cho thấy, ở lĩnh vực ngân hàng vẫn còn khá nhiều bất cập trong thực thi các quy định pháp luật về đăng ký thành lập và hoạt động ngân hàng, tiến độ tăng vốn điều lệ, thanh tra giám sát rủi ro hệ thống, quản trị nhân lực, trình độ năng lực công nghệ ngân hàng tối thiểu... Quá trình hoàn thiện này được xem xét kỹ trên cả ba mặt: đánh giá đúng thực trạng, định hướng sửa đổi bổ sung; cập nhật mức độ thích nghi trong hoàn cảnh mới và đưa ra giải pháp then chốt nhằm nâng cao hiệu lực thực thi.

Việc tái cơ cấu hệ thống ngân hàng nói chung và ngân hàng thương mại nói riêng là điều rất cần thiết trong điều kiện hiện nay nhằm minh bạch và lành mạnh hóa thị trường tài chính tiền tệ, góp phần ổn định và phát triển bền vững nền kinh tế. Chủ trương đã có, vấn đề còn lại là việc thực thi chủ trương này như thế nào để tránh tình trạng “bình mới, rượu cũ” sau khi đã tiến hành tái cơ cấu.

Hà An