ĐBQH Đinh Thị Mai Lan (Cao Bằng): Khái niệm hàng hóa thiết yếu chưa rõ ràng
Việc ban hành Luật Giá nhằm duy trì trật tự về quản lý giá cũng như khả năng khắc phục những khiếm khuyết của thị trường và giúp cho người dân ở những khu vực này được tiếp cận với hàng hóa thiết yếu.
Về khái niệm hàng hóa thiết yếu, tôi cho rằng khái niệm này chưa rõ ràng. Theo Khoản 3, Điều 4 và Điều 15 của dự thảo Luật thì hàng hóa thuộc danh mục hàng bình ổn giá phải thỏa mãn hai điều kiện: một là phải có tính thiết yếu, tức là tối cần thiết cho đời sống sản xuất, quốc phòng và an ninh; hai là nguyên, nhiên vật liệu chính cho sản xuất và lưu thông hay phải đáp ứng được các yêu cầu tiêu dùng cơ bản của con người trong đời sống.
Hai khái niệm trên tôi đều cho rằng chưa thực sự cụ thể. Lý do thứ nhất là cụm từ "tối cần thiết" không giúp làm sáng tỏ khái niệm thiết yếu, thêm vào đó tiêu chí bổ sung lại dựa trên dấu hiệu thuộc về mặt nhận thức chủ quan không có tính quy phạm pháp luật như từ "chính" và từ "cơ bản". Lý do thứ hai là lĩnh vực an ninh, quốc phòng không nên thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật Giá vì hàng hóa thuộc lĩnh vực này không phải là mặt hàng kinh doanh trên thị trường thông thường. Đề xuất của tôi là hàng hóa thiết yếu nên được xác định là hàng hóa mà nếu thiếu sẽ gây nguy hiểm hoặc làm tổn hại đến sức khỏe của đa số dân cư và hoạt động của sản xuất kinh doanh của một số doanh nghiệp trong một khoảng thời gian nhất định. Thứ hai, hàng hóa thiết yếu nên là mặt hàng thuộc thị trường có mức độ cạnh tranh hạn chế, tức là không bình ổn hàng hóa đã có thị trường cạnh tranh, sản phẩm có mức giá phổ thông nhắm đến đại bộ phận người dân có thu nhập thấp, tức là không bình ổn những mặt hàng cao cấp.
Về các trường hợp bình ổn giá, tôi cho rằng chưa được quy định cụ thể và chưa được rõ ràng, chặt chẽ. Trường hợp thứ nhất là Nhà nước chỉ nên quy định bình ổn giá khi giá hàng hóa thiết yếu tăng liên tục trong một khoảng thời gian nhất định hay có chính sách về cung và cầu. Tại Điều 16 quy định bình ổn giá khi giá hàng hóa có biến động bất thường và mặt hàng giá biến động ảnh hưởng đến ổn định KT - XH. Trong điều này tôi đề xuất trường hợp thứ nhất thì cần Chính phủ có hướng dẫn cụ thể. Trường hợp thứ hai có sự nhầm lẫn, bởi vì việc can thiệp giá một mặt hàng thì không thể nào giúp cho giá mặt hàng nói chung không có sự biến động.
Vấn đề thứ ba, nên rà soát lại danh mục hàng bình ổn giá đối với sữa. Tôi đề nghị nên xem xét và loại bỏ sữa ra khỏi danh mục bởi 2 lý do: một, sữa không phải là mặt hàng thực sự thiết yếu, trừ những sản phẩm sữa bột cho trẻ em dưới 6 tuổi bị bệnh lý; lý do thứ hai là đã có thị trường cạnh tranh khá hoàn hảo với sự hiện diện của 72 doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh với 230 nhà nhập khẩu, thị trường sữa đã có sự cạnh tranh gay gắt giữa các sản phẩm sữa trong nước và nhập khẩu, người tiêu dùng có quyền lựa chọn các loại sữa đa dạng, phù hợp với nhu cầu và khả năng chi trả từ giá thấp đến giá cao, khoảng cách giữa cung và cầu trên thị trường mặt hàng này hiện nay không có, doanh nghiệp không có quyền áp đặt giá cao một cách tùy tiện trong thị trường cạnh tranh. Một lý do nữa là Chính phủ không khuyến khích sử dụng sữa công thức điều này thể hiện ở Nghị định 21 năm 2006 của Chính phủ về việc hạn chế quảng cáo sữa công thức cho trẻ em dưới 12 tháng tuổi trong khi bộ quy tắc của Tổ chức Y tế Thế giới yêu cầu hạn chế sữa công thức cho trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi.