ĐBQH Trương Thị Yến Linh (Cà Mau): Pháp y không thể thiếu trong một nhà nước pháp quyền
Pháp y không thể thiếu trong một nhà nước pháp quyền mà ở đó mọi người sống theo Hiến pháp và làm theo pháp luật, sức khỏe và nhân phẩm con người được pháp luật bảo vệ. Chưa có thời điểm nào chuyên ngành pháp y có nhiều cơ hội khẳng định mình như hôm nay và cũng chưa bao giờ pháp y lại chịu nhiều sức ép như hiện tại nhất là pháp y đang đi trên một hành lang pháp lý chưa thực sự an toàn.
Đối với tổ chức giám định tư pháp ngoài công lập quy định tại Điều 14, tôi đồng tình xã hội hóa hoạt động giám định tư pháp trong các lĩnh vực đã nêu nhằm đáp ứng nhu cầu giám định ngày càng gia tăng, góp phần đầu tư nâng cao chất lượng hoạt động giám định tư pháp; đồng thời giảm tải gánh nặng cho Nhà nước và cũng phù hợp với định hướng cải cách tư pháp đến năm 2020 của Bộ Chính trị. Nhưng phải đưa hoạt động giám định của các tổ chức, cá nhân này vào khuôn khổ pháp luật, nâng cao tính chuyên nghiệp hiệu quả và trách nhiệm, đồng thời phải có lộ trình phù hợp hướng tới xã hội hóa giám định thêm nhiều lĩnh vực khác.
Về tổ chức giám định tư pháp công lập Điều 12, tôi chọn Phương án 1, bởi thứ nhất, nhiều năm qua hoạt động giám định pháp y còn manh mún, đầu tư dàn trải, thiếu thống nhất, không thuận lợi cho việc đầu tư phát triển lĩnh vực này theo hướng chuyên nghiệp hiện đại. Đã đến lúc phải đặt pháp y đúng vị trí và sự quản lý sao cho phù hợp, cơ quan giám định quy về một mối, thống nhất pháp y thành một hệ thống từ Trung ương đến địa phương rất cần thiết mà còn đáp ứng được nhu cầu cải cách hiện nay. Hầu hết các nước trên thế giới có pháp y đều do Bộ Y tế hoặc Bộ Tư pháp quản lý hoặc nằm trong các trường đại học không có pháp y trong lực lượng công an. Chúng ta đã là thành viên của khối ASEAN và gia nhập WTO cũng nên theo thông lệ này để vừa hội nhập đổi mới nâng cao hiệu quả tầm vóc của pháp luật Việt Nam. Thứ hai, quá trình điều tra vụ án mạng áp dụng quy trình khép kín từ giám định trưng cầu đến khâu khám nghiệm tử thi, khám nghiệm hiện trường, lấy lời khai do một cơ quan chỉ đạo, dù khách quan đến đâu người ngoài cuộc vẫn nghi ngờ, dù khoa học đi chăng nữa, niềm tin cũng không trọn vẹn, nhất là các vụ chết người xảy ra đột ngột trong nhà tù, nơi tạm giam, tạm giữ hoặc khi truy bắt, trên đường dẫn giải… Thứ ba là phù hợp với xu hướng cải cách tư pháp, cải cách hành chính hiện nay là 63/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đều có tổ chức giám định pháp y của ngành y tế với 42 trung tâm pháp y có trụ sở riêng, 16 phòng pháp y nằm trong bệnh viện tỉnh, 5 tổ chức giám định pháp y chung cơ sở với giám định y khoa. Mặt khác, chất lượng các vụ giám định pháp y ngành y tế đều đạt được kết quả cao, chính xác, nhanh, bảo đảm yêu cầu về giám định, không để tồn đọng các vụ giám định, có một số vụ việc phức tạp, kéo dài, giám định nhiều lần ở các cơ quan khác nhau thì Viện Pháp y quốc gia đã giải quyết dứt điểm.