Quản lý rủi ro bằng bảo hiểm cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Theo Tổng thư ký Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Viện trưởng Viện phát triển doanh nghiệp Phạm Thu Hằng, hoạt động sản xuất, xuất khẩu của các doanh nghiệp càng tăng thì rủi ro cũng ngày càng lớn. Việt Nam có khoảng 35.000 tổ chức xuất khẩu, trong đó chủ yếu gặp phải các rủi ro như rủi ro thương mại chiếm 68%, rủi ro liên quan đến ngân hàng chiếm 16% và rủi ro chính trị chiếm 17%. Theo kết quả điều tra sơ bộ của VCCI, với biến động nhiều mặt khó lường trên thị trường thế giới, nhận thức của doanh nghiệp trong sử dụng công cụ quản lý rủi ro bằng bảo hiểm như bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, bảo hiểm trách nhiệm hàng hóa trong hoạt động xuất khẩu vẫn còn rất hạn chế. Nhiều doanh nghiệp chủ quan cho rằng, với kinh nghiệm xuất khẩu nhiều năm và bạn hàng đối tác tin cậy, thì không có rủi ro về xuất khẩu. Đồng thời doanh nghiệp thường có quan niệm, mua bảo hiểm làm tăng chi phí, ảnh hưởng đến giá thành hàng hóa xuất khẩu mà chưa nhận thức được quyền lợi của mình nếu tham gia vào các loại bảo hiểm này.

Trong khi đó, ở các nước phát triển, các công cụ quản lý rủi ro bằng bảo hiểm được triển khai rất sớm và được coi như cánh tay phải của Chính phủ trong việc bảo vệ xuất khẩu trước những rủi ro thương mại, xuất khẩu, qua đó thúc đẩy xuất khẩu.

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đã hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới và phải cạnh tranh khốc liệt với doanh nghiệp nước ngoài trong hoạt động xuất khẩu, đặc biệt trước những khó khăn về kinh tế ở những thị trường xuất khẩu truyền thống, đòi hỏi sự nhanh nhạy của doanh nghiệp tìm kiếm bạn hàng mới, thị trường mới và như vậy phải có biện pháp hữu hiệu phòng tránh và hạn chế rủi ro có thể xảy ra. Giám đốc bảo hiểm hàng hải và tín dụng thương mại, Công ty TNHH Bảo hiểm Chartis Việt Nam Vũ Hồng Vân cho rằng, tham gia bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ hạn chế được những rủi ro về hàng hóa trong quá trình vận chuyển như cháy nổ, thiên tai động đất hay rủi ro tàu có thể bị chìm...  Với việc mua bảo hiểm như vậy, các doanh nghiệp sẽ yên tâm hơn về việc xuất nhập khẩu của mình, đáp ứng được yêu cầu của người mua hàng.

Theo Tổng thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam Phùng Đắc Lộc, năm 2011 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt hơn 200 tỷ USD, trong khi đó phí bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu chỉ có hơn 1.100 tỷ đồng, tương đương 50 triệu USD, là quá khiêm tốn. Vì vậy, rất cần có sự thay đổi lại tư duy, nhận thức về vấn đề mua bảo hiểm cho hàng hóa xuất nhập khẩu. Hơn nữa, trong điều kiện cạnh tranh thương mại gay gắt hiện nay hàng hóa xuất khẩu của nước ta không chỉ đối mặt với những rủi ro về vật chất trong quá trình vận chuyển mà còn đối mặt với những rủi ro về mặt pháp lý.

Theo Quyết định 2011 của Thủ tướng chính phủ, ngày 5.11.2010 về việc thí điểm bảo hiểm tín dụng xuất khẩu với mục tiêu động viên các doanh nghiệp tìm  khách hàng mới, thị trường mới, đẩy mạnh xuất khẩu, doanh nghiệp được hỗ trợ 20% phí bảo hiểm tín dụng xuất khẩu. Phó chủ tịch Hiệp hội Da giày Việt Nam Diệp Thành Kiệt cho rằng, điều này rất cần thiết đối với doanh nghiệp. Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là rất cần thiết khi mình xuất khẩu hàng hóa cho đối tác lần đầu hoặc lần 2, lần 3 nhưng chưa phải là đối tác lâu năm mà mình cảm thấy chưa yên tâm về khả năng thanh toán của họ hoặc là xuất vào thị trường đang có lạm phát cao hoặc biến động gì đó lớn hoặc chiến tranh… thì nên mua bảo hiểm tín dụng xuất khẩu.

Cũng theo ông Diệp Thành Kiệt, đối với hàng nhập khẩu, doanh nghiệp nên mua bảo hiểm cho hàng hóa để hạn chế rủi ro. Hiện nay doanh nghiệp đang có sự nhầm lẫn rằng, nếu nhập khẩu theo hình thức CIF, có nghĩa là đối tác đã mua bảo hiểm cho hàng hóa. Trên thực tế, nếu có rủi ro xảy ra thì người được nhận bồi thường lại chính là nhà xuất khẩu đã mua bảo hiểm, mà không phải là doanh nghiệp nhập khẩu Việt Nam bởi theo Luật Thương mại quốc tế, hàng hóa đã lên tàu thì mọi rủi ro được đẩy về phía người mua hàng. Còn đối với hàng xuất khẩu, hiện tại doanh nghiệp Việt  Nam chủ yếu xuất theo hình thức FOB, hoặc C&F, không bao gồm chi phí mua bảo hiểm. Vì vậy, hình thức xuất khẩu CIF chủ yếu do phía nước ngoài đảm nhiệm. Mặc dù theo phân tích của một số Hiệp hội ngành hàng, nếu xuất khẩu được ở dạng CIF thì doanh nghiệp Việt Nam có thể thu được lợi nhuận lớn hơn và doanh nghiệp bảo hiểm cũng có cơ hội phát triển.

Anh Tú