Kỳ họp thứ Ba, QH Khóa XIII

Sáng 29.5, tiếp tục Kỳ họp thứ Ba, QH làm việc tại Hội trường, thảo luận về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự thảo Luật Giám định Tư pháp. Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu điều khiển Phiên họp.

Theo Báo cáo giải trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Giám định tư pháp do Ủy viên UBTVQH, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Văn Hiện trình bày, dự thảo Luật chỉ còn một số nội dung có ý kiến khác nhau. Cụ thể, nội dung quy định về quyền của đương sự được tự mình trực tiếp yêu cầu thực hiện giám định tư pháp, có ý kiến đề nghị mở rộng quyền này đối với bị can, bị cáo, người bị hại trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. UBTVQH cho rằng, theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, việc chứng minh hành vi phạm tội của bị can, bị cáo thuộc trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng. Các trường hợp bắt buộc phải trưng cầu giám định đã được Bộ luật Tố tụng hình sự quy định cụ thể nên không cần thiết đặt ra quy định quyền yêu cầu giám định tư pháp của các đối tượng này. Đối với người bị hại, việc bổ sung quyền trực tiếp yêu cầu giám định tư pháp đối với người tham gia tố tụng với tư cách người bị hại là không cần thiết. Do đó, UBTVQH đề nghị cho giữ quy định về quyền trực tiếp yêu cầu giám định tư pháp như dự thảo Luật. Nội dung về tổ chức giám định tư pháp công lập, UBTVQH trình hai phương án để QH xem xét, quyết định. Cụ thể: Phương án 1, giữ quy định như dự thảo Luật, đồng thời đề nghị QH ban hành Nghị quyết thi hành Luật Giám định tư pháp, trong đó xác định lộ trình chuyển giao nhiệm vụ giám định pháp y ở cấp tỉnh từ Phòng kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh sang tổ chức giám định pháp y thuộc ngành Y tế; Phương án 2, bổ sung thêm khoản 5 Điều 12 quy định Công an cấp tỉnh có giám định viên pháp y để thực hiện giám định tử thi. UBTVQH nêu rõ, qua tổng kết của Chính phủ và kết quả khảo sát của Ủy ban Tư pháp cho thấy, thực trạng tổ chức và hoạt động giám định pháp y nhiều năm qua vừa thiếu thống nhất, manh mún, không thuận lợi cho việc đầu tư phát triển lĩnh vực này theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại; đồng thời, không phù hợp với xu hướng cải cách tư pháp, cải cách hành chính hiện nay. Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động tố tụng thì đòi hỏi phải có sự đổi mới mô hình tổ chức giám định pháp y ở cấp tỉnh. Hầu hết các ý kiến địa phương được khảo sát đều cho rằng, cần tập trung hoạt động giám định pháp y ở cấp tỉnh vào một đầu mối, tạo điều kiện để Chính phủ đầu tư về cơ sở vật chất, nhân lực, xây dựng hệ thống tổ chức giám định pháp y chính quy, hiện đại, chuyên nghiệp hóa cao.

Theo ĐB Nguyễn Thu Anh (Lâm Đồng), tập trung giám định viên pháp y tại trung tâm pháp y cấp tỉnh thuộc ngành y tế quản lý thì việc đầu tư phát triển theo hướng chuyên trách, chính quy, hiện đại sẽ tập trung và hiệu quả; phát huy tối đa được sự hỗ trợ từ các cơ sở y tế nơi có đầy đủ các trang thiết bị cần thiết chuyên dụng đối với giám định viên. Bên cạnh đó, giám định pháp y ngành y tế đã có quá trình hình thành và phát triển lâu dài ở nước ta. Hiện nay, hầu hết các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đều có tổ chức pháp y thuộc ngành y tế. Theo báo cáo của Viện Pháp y quốc gia, Bộ Y tế và Viện Khoa học hình sự của Bộ Công an thì số giám định viên pháp y trong ngành y tế là 869 người, trong khi đó, số lượng này ở ngành công an chỉ có 104 người. Các giám định viên pháp y ngành y tế đều được đào tạo kiến thức chuyên môn và phần lớn được đào tạo kiến thức về pháp luật… Không đồng tình với quan điểm trên, ĐB Nguyễn Đức Chung (TP Hà Nội) đề nghị, nên giữ nguyên phòng giám định pháp y thuộc Phòng kỹ thuật hình sự công an cấp tỉnh. Vì thực tế hiện nay, đội ngũ giám định pháp y nằm ở các phòng kỹ thuật hình sự công an các tỉnh hoàn toàn độc lập với cơ quan điều tra. Các vụ giám định pháp y chủ yếu là nạn nhân của các vụ án hình sự; và trong các năm qua, công tác giám định viên pháp y ở các phòng kỹ thuật hình sự công an các tỉnh cũng đã cho thấy hiệu quả cao, góp phần điều tra phá án nhanh các vụ án trên toàn quốc, chưa để xảy ra sai xót gây hậu quả xấu, góp phần vào việc phòng và chống tội phạm được nhân dân ghi nhận. Hơn nữa, đội ngũ giám định viên pháp y ngành y tế cũng chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Theo ĐB Phạm Xuân Trường (Thái Bình), nên quy định trong trung tâm giám định pháp y cấp tỉnh có các giám định viên thuộc ngành công an, nếu bỏ ngay lực lượng giám định pháp y trong công an cấp tỉnh sẽ tác động tiêu cực đến công tác điều tra.

Đối với cơ cấu, tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức giám định tư pháp  công lập, theo giải trình của UBTVQH, việc quy định cơ cấu, nhiệm vụ, quyền hạn của các tổ chức giám định tư pháp công lập phải căn cứ vào phạm vi, tính chất hoạt động trong từng lĩnh vực. Các lĩnh vực giám định tư pháp cơ bản gồm pháp y, pháp y tâm thần và kỹ thuật hình sự rất rộng và chuyên sâu. Hơn nữa, các vấn đề cần giám định trong thực tiễn là hết sức đa dạng, liên tục phát sinh trong thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đa số các ĐBQH đều nhất trí rằng, trước mắt dự thảo Luật chỉ quy định cơ cấu tổng thể hệ thống tổ chức giám định pháp y công lập, còn cơ cấu, nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của các tổ chức này được giao cho Chính phủ quy định. Đồng thời, giao Chính phủ quy định cụ thể về chế độ làm việc của các tổ chức giám định pháp y công lập. 

Buổi chiều, dưới sự điều khiển của Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu, QH thảo luận tại hội trường về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật.

Theo Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật do Ủy viên UBTVQH, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý trình bày, trong dự thảo Luật đã có một số quy định nhằm xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật như khoản 3 Điều 3, khoản 2 Điều 13, khoản 2 Điều 15, khoản 3 Điều 17, khoản 3 Điều 38. Tuy nhiên, các quy định này chưa thể hiện rõ nét chính sách hỗ trợ cụ thể để có thể huy động được các nguồn lực xã hội cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Mặt khác, các chính sách hỗ trợ cụ thể để khuyến khích và huy động các nguồn lực xã hội cho công tác này là cần thiết, nhưng phải được áp dụng hết sức linh hoạt và phụ thuộc vào điều kiện thực tế cũng như nhiều yếu tố khác. Do đó, tiếp thu ý kiến của ĐBQH, UBTVQH đã bổ sung một điều quy định riêng về xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó, giao Chính phủ tùy theo điều kiện của từng thời kỳ để có các chính sách hỗ trợ phù hợp cho các đối tượng tham gia công tác này.

Cơ bản đồng tình với sự tiếp thu, chỉnh lý này, ĐB Thích Bảo Nghiêm (Hà Nội) cho rằng, xã hội hóa phổ biến, giáo dục pháp luật là điểm được kỳ vọng sẽ tạo ra đột phá cho công tác này. Việc bổ sung một điều luật quy định về xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã phần nào đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn. Tuy nhiên, quy định này trong dự thảo Luật còn chung chung nên chưa đủ sức để khuyến khích các cơ quan, tổ chức, cá nhân và huy động các nguồn lực trong xã hội thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

 Về các đối tượng đặc thù trong phổ biến, giáo dục pháp luật, trong Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, UBTVQH nêu rõ, bên cạnh đối tượng chung là công dân thì có một số nhóm đối tượng là những người ít có khả năng, điều kiện thực tế để tiếp cận pháp luật hoặc là những người cần phải giáo dục nhằm thay đổi hành vi để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Vì vậy, việc xác định rõ một số đối tượng đặc thù trong phổ biến, giáo dục pháp luật là cần thiết, đề nghị QH cho giữ quy định này trong dự thảo Luật. Tiếp thu ý kiến của ĐBQH, UBTVQH đã bổ sung một số đối tượng, đồng thời loại bỏ một số đối tượng có nhiều điều kiện để tiếp cận, phổ biến pháp luật. ĐB Huỳnh Văn Tính (Tiền Giang) cho rằng, nếu xem xét kỹ thì có thể gộp các đối tượng thành hai nhóm: nhóm cần được tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật và nhóm nên có hiểu biết pháp luật để bảo vệ quyền lợi của mình. Trong đó, những đối tượng cần được tuyên truyền là người bị giam giữ, tạm giữ, người điều khiển phương tiện giao thông, đối tượng gây bạo hành gia đình... Các đối tượng nên có hiểu biết pháp luật để bảo vệ quyền lợi của mình là người khuyết tật, nạn nhân của bạo hành gia đình...

Đóng góp ý kiến vào quy định về nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật cho người lao động trong doanh nghiệp, ĐB Thích Bảo Nghiêm cho rằng, nếu không quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật của người sử dụng lao động thì quy định chỉ mang tính hướng dẫn, trong khi đó, chủ sử dụng lao động nếu không thực hiện cũng không sao. Đồng tình với quan điểm này, ĐB Nguyễn Phương Đào (Bến Tre) đề nghị, cần quy định cụ thể trách nhiệm của chủ sử dụng lao động trong tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật cho người lao động tại doanh nghiệp của mình; chế tài xử lý nếu chủ sử dụng không chấp hành pháp luật. Không quy định chế tài cụ thể gắn với sở hữu lao động của họ hay các biện pháp cần áp dụng để tuyên truyền, phổ biến pháp luật tại doanh nghiệp thì quy định này sẽ khó có tác động trong thực tiễn cuộc sống.

P.THỦY - Q.KHÁNH