Phá thế độc quyền, cạnh tranh bình đẳng

Với lập luận: nếu mạnh mẽ hơn, quyết đoán hơn trong điều hành chính sách - giới nghiên cứu khẳng định - giá thị trường các mặt hàng năng lượng đã có thể theo giá thị trường từ sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Đặc biệt, ở thời điểm năm 2008, khi giá các mặt hàng năng lượng trên thế giới đều giảm sâu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách công nghiệp, Bộ Công thương Phan Đăng Tuất cho rằng, một sự bức bách đòi hỏi phải thị trường hóa ngành năng lượng bởi vì hội nhập đòi hỏi ngành năng lượng phải liên kết với hệ thống năng lượng khu vực và thế giới. Vì yêu cầu của liên kết và hội nhập ấy thì ngành năng lượng Việt Nam phải thúc đẩy nhanh việc thị trường hóa.

Phó viện trưởng Viện Tư vấn phát triển (CODE) Phạm Quang Tú cho rằng, ở thời điểm hiện nay, cùng với việc gần như lặp lại kịch bản giá các mặt hàng dầu thô, than đá trên thị trường năng lượng giảm sâu, lộ trình giá thị trường của Chính phủ đưa ra cũng đã gần cán đích, đó là những cơ hội lớn, chỉ cần bứt phá sẽ thành công. Bởi thực tế đã không còn đường lùi được nữa. Việc duy nhất hiện nay là thúc đẩy nhanh việc cân bằng hài hòa giữa các ngành sản xuất và đưa nó theo đúng luật cung cầu của kinh tế thị trường. Nhà nước đóng vai trò quản lý giám sát và là trọng tài cho luật chơi này chứ Nhà nước không thể bao cấp cho những cơ quan, các tập đoàn nhà nước như hiện nay nữa.

Nguồn: kienviet.net

Luật gia Vũ Xuân Tiền khẳng định, điểm khác biệt dẫn đến cái khó của thị trường năng lượng Việt Nam, đó là mỗi lĩnh vực đều do một tập đoàn kinh tế chi phối, từ than, điện, dầu khí đến thương mại xăng dầu. Điều kiện quan trọng nhất của việc chuyển giá cả hàng hóa sang vận hành theo cơ chế thị trường thì quan hệ thương mại phải được hình thành trên cơ sở kinh tế thị trường. Nếu vẫn đang là độc quyền mà lại cho xác định giá theo cơ chế thị trường thì rất nguy hiểm. Bởi vì lúc ấy việc định giá bao nhiêu cũng phải mua… 

Như vậy có nghĩa là phải phá thế độc quyền. Điều này cũng đồng nghĩa rằng, chỉ có thể có giá thị trường khi tái cấu trúc tổng thể các tập đoàn kinh tế nhà nước theo hướng cạnh tranh bình đẳng với doanh nghiệp cộng đồng. Không nên và không thể sử dụng doanh nghiệp nhà nước làm công cụ điều tiết vĩ mô. Cùng với đó, phải cân đối nguồn cung trong dài hạn các mặt hàng năng lượng sơ cấp như dầu thô, than đá. Xây dựng khung chính sách cho việc sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên này trong chiến lược phát triển các ngành kinh tế của đất nước. Nếu đã theo kinh tế thị trường, phải căn cứ vào giá thế giới để quy chuẩn. Theo đó, Nhà nước chỉ kiểm tra, giám sát dựa trên cơ sở những yếu tố cấu thành giá. Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, nên xem xét lại cách tính giá xăng dầu, bởi nó có liên quan đến giá điện cũng như cũng liên quan đến những bất cập hiện nay mà người dân đang bức xúc, khi mà sự điều chỉnh của giá xăng dầu trong nước không phù hợp với nguyên tắc thị trường và cũng không phù hợp với quản lý nhà nước trong bối cảnh chưa có thị trường hóa đầy đủ.

Việc ổn định giá cả hàng hóa là yếu tố quan trọng bảo đảm tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội ở tầm vĩ mô. TS Nguyễn Minh Phong đưa ra kinh nghiệm thực tế của Nhật Bản suốt 32 năm qua đã không thay đổi giá điện. Năm 2012 Nhật Bản mới có kế hoạch điều chỉnh giá điện cùng với việc điều chỉnh chính sách phát triển nguồn điện thay thế điện hạt nhân. Điều này cho Việt Nam bài học trong việc muốn có giá điện ổn định, phải ổn định về cơ cấu nguồn phát, từ thủy điện, nhiệt điện, điện gió, năng lượng mới và tái tạo… và sắp tới là điện hạt nhân. Trên cơ sở đó mới có thể tính toán tương đối chính xác về giá thành của điện theo từng lát cắt của cơ cấu đó. Rộng hơn, đối với các mặt hàng năng lượng khác cũng như vậy. Bên cạnh chính sách phát triển nguồn, cần quan tâm tới chi phí sản xuất, tiết giảm tối đa chi phí sản xuất để giảm thất thoát, lãng phí làm đội giá các mặt hàng này. Cuối cùng, việc minh bạch, công khai cách tính giá chính là điều kiện tiên quyết để đẩy nhanh lộ trình giá thị trường.

Nguyên Linh