Chiến lược dự trữ quốc gia phải do QH quyết định

Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu: Có cần phải định hướng rõ việc phân cấp quản lý, phân bổ nguồn dự trữ quốc gia hay không?

Luật Dự trữ quốc gia có cần phải định hướng rõ về việc phân cấp trong quản lý, phân bổ nguồn dự trữ quốc gia này không? Vừa rồi, Chính phủ có một công văn gửi UBTVQH về việc, bây giờ nếu theo quy định hiện hành thì mọi việc phân bổ các nguồn lực dự trữ quốc gia cho các địa phương để phòng, chống dịch bệnh, xử lý những vấn đề mang tính đột xuất là phải do Thủ tướng; nhưng Thủ tướng lại muốn ủy quyền cho Bộ trưởng. UBTVQH có công văn đề nghị chờ ban hành Luật Dự trữ quốc gia, còn hiện tại vẫn theo cơ chế các bộ phối hợp với nhau và trình Thủ tướng quyết định. Bây giờ, trong dự án Luật này, chúng ta đặt vấn đề phân cấp trong quản lý sử dụng, phân bổ nguồn dự trữ quốc gia này như thế nào? Từ thực tiễn, tôi nghĩ trong luật này cũng cần phải quy định rõ những tiêu chuẩn, điều kiện, quy mô và mức độ dự trữ quốc gia để phân cấp cho Bộ trưởng quyết định trong một số trường hợp bảo đảm giải quyết nhanh chóng, kịp thời nhưng vẫn phải đúng mục đích, đối tượng và kịp thời, đúng với yêu cầu của luật.

Về vấn đề xã hội hóa, có nên xã hội hóa nguồn lực dự trữ quốc gia hay không và xã hội hóa ở khâu nào, ở việc gì? Tôi đọc Điều 5, khi nói về chính sách của Nhà nước về dự trữ quốc gia thì chúng ta nói Nhà nước ưu tiên đầu tư nghiên cứu ứng dụng phát triển khoa học, công nghệ bảo quản, công nghệ thông tin, phương tiện kỹ thuật tiên tiến để hiện đại hóa hoạt động dự trữ quốc gia; Nhà nước có chính sách khuyến khích, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động dự trữ quốc gia. Tôi nghĩ xã hội hóa ở đây là huy động tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng kho theo tiêu chuẩn dự trữ quốc gia để cho đơn vị dự trữ quốc gia thuê hoặc nhận hợp đồìng bảo quản hàng dự trữ quốc gia; rồi đầu tư phát triển công nghệ thông tin, các phương tiện khác để bảo đảm hiện đại hóa tổ chức, quản lý hoạt động dự trữ quốc gia... – với những khâu này, những loại công việc này thì ta xã hội hóa rất tốt, không có vấn đề gì cả. Vấn đề là bây giờ nguồn lực của dự trữ quốc gia có xã hội hóa hay không?  Theo Điều 6 của dự án Luật thì nguồn hình thành dự trữ quốc gia được hình thành từ ngân sách nhà nước do QH quyết định. Như vậy là hẹp lại không có xã hội hóa, không mang tính chất xã hội hóa ở đây.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý: Có rất nhiều vấn đề thuộc thẩm quyền của QH

Dự trữ quốc gia là lĩnh vực rất đặc thù và rất quan trọng. Đây là nguồn lực quốc gia quan trọng, dù có sử dụng hay không sử dụng cũng rất cần thiết. Do đó, những vấn đề liên quan đến quyết định chiến lược, liên quan đến những quyết định về hoạt động dự trữ quốc gia thì cần phải được quy định trong luật và thẩm quyền thì tôi nghĩ, có rất nhiều vấn đề thuộc thẩm quyền của QH. Sau khi QH quyết định, thì Chính phủ hoặc các bộ mới điều hành cụ thể. đây là một lĩnh vực không phải kinh doanh, không phải hoạt động dân sự bình thường nên trong luật càng phải có cơ chế thật cụ thể và chặt chẽ. Theo tôi, Chiến lược về dự trữ quốc gia phải do QH quyết định chứ không thể quy định như trong dự thảo Luật được. Điều 18, 19 dự thảo Luật quy định Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng chiến lược trình Thủ tướng phê duyệt - tôi không đồng ý. Chiến lược về dự trữ quốc gia của từng thời kỳ, 5 năm, 10 năm phải do QH quyết định vì đây là nguồn lực quan trọng của quốc gia và thuộc ngân sách nhà nước. Còn điều hành cụ thể, danh mục hàng hóa dự trữ, từng giai đoạn ngắn cụ thể ra sao thì có thể do Thủ tướng hay do các bộ thực hiện. Nói tóm lại, về thẩm quyền tôi hoàn toàn tán thành với Ủy ban Tài chính và Ngân sách, chiến lược dự trữ quốc gia phải do QH quyết định. Cần nói rõ vai trò của QH và tính quyết định của QH hoặc sự phê chuẩn của QH đối với chiến lược 5 năm, 10 năm về dự trữ quốc gia.

Liên quan đến ngân sách, trong này có chi ngân sách nhà nước đối với dự trữ quốc gia thì luật này quy định khác với Luật ngân sách nhà nước về chi bổ sung cho dự trữ quốc gia. Ví dụ trong Luật ngân sách nhà nướác quy định chi bổ sung từ dự trữ quốc gia đấy là chi thuộc ngân sách, chi phát triển, không phải là chi thường xuyên. Nhưng trong luật này lại ngược lại, lại quy định đây là chi thường xuyên. Theo tôi hiểu, hai vấn đề này khác nhau. Chi phát triển, chi thường xuyên khác nhau. Từ đó dẫn đến bộ quản lý hai vấn đề này cũng phải khác nhau. Nếu chi phát triển thì thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư để sử dụng chung, điều hành chung cho đầu tư phát triển chung, còn chi thường xuyên lại thuộc Bộ Tài chính. Do đó tôi đề nghị, cần xem xét lại quy định này của dự thảo Luật, nếu không thì phải sửa Luật Ngân sách nhà nước.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ Đào Trọng Thi: Phải cụ thể hơn nữa...

Lần đầu tôi gặp một luật chuyên ngành nhưng xác định rất cao vị trí của nghiên cứu khoa học công nghệ, dự thảo đưa hẳn vào một chương và trong đó có điều, có mục liên quan đến vai trò của nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ trong lĩnh vực dự trữ quốc gia. Tuy nhiên, đi vào nội dung cụ thể thì tôi thấy có điều chưa ổn. Điều 55 nghiên cứu ứng dụng khoa học quản lý và công nghệ bảo quản hàng dự trữ quốc gia, Khoản 1 nói về các mục tiêu hiện đại hóa phương pháp chuyển giao công nghệ, phục vụ công tác đào tạo nhân lực, lĩnh vực nào cũng có 3 mục tiêu này, như vậy chưa có đặc thù riêng. Không biết có cần quy định không, nếu cần quy định thì phải làm sao mang tính đặc thù của lĩnh vực này, nội dung phải cụ thể hơn. Khoản 2 nói về nội dung nghiên cứu ứng dụng khoa học quản lý công nghệ bảo quản, trong này liệt kê ra 4 điểm nhưng không phải nội dung, mục tiêu ứng dụng khoa học công nghệ, định hướng nghiên cứu, xây dựng nguồn lực, cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu, giải pháp thực hiện, thực ra đây là công tác quản lý và công tác phục vụ nghiên cứu, chưa liên quan gì đến nội dung nghiên cứu. Nếu chúng ta đưa thành mục quy định thì phải cụ thể hơn, mang tính đặc trưng của lĩnh vực này. Các luật chuyên ngành khác chỉ nêu tổ chức nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ trong nội dung quản lý nhà nước của ngành, lĩnh vực đó. Nếu muốn nhấn mạnh vai trò quản lý hơn, thêm khoản trong chính sách của Nhà nước về dự trữ quốc gia, trong đó có thể có ưu tiên phát triển nghiên cứu khoa học công nghệ. Nếu đưa vào dự thảo Luật các quy định để nâng cao hơn nữa vị trí của nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ trong lĩnh vực này thì cần cụ thể hơn.

Chủ nhiệm VPQH Nguyễn Hạnh Phúc: Nên xã hội hóa nguồn lực dự trữ quốc gia

Tôi đọc Tờ trình dự án Luật Dự trữ quốc gia không thấy có điều cụ thể nào nói về việc xã hội hóa nguồn lực dự trữ quốc gia, duy nhất có một điểm nhỏ về chính sách có nói lướt qua. Tôi nghĩ trong lĩnh vực dự trữ quốc gia cũng nên có xã hội hóa, và cũng nên quy định xã hội hóa một số mặt hàng cụ thể thôi chứ không phải tất cả. Vì khi xảy ra sự cố thì việc phát huy được vốn tại chỗ có ý nghĩa rất lớn, rất căn bản, ví dụ như chống lụt bão và các dịch bệnh thì không có gì hiệu quả bằng vốn tại chỗ. Khi đó cần huy động lực lượng rất gần. Việc xã hội hóa nguồn lực thực hiện nhiệm vụ dự trữ quốc gia theo tôi cũng rất hay. Những mặt hàng không cần thiết lắm mà Nhà nước phải giữ, ví dụ mặt hàng rẻ tiền mau hỏng thì không cần thiết phải cho vào kho dự trữ quốc gia, ví dụ khi bão lụt thì bao tải rất quan trọng mà mình cứ cho dự trữ quốc gia vào đây thì khó, nhưng có thể mở rộng ra, thực hiện xã hội hóa để khuyến khích tư nhân, doanh nghiệp đứng ra làm việc này và có cơ chế rõ ràng để khuyến khích họ. Bên cạnh đó, nên có một cơ chế cho doanh nghiệp được phép đầu tư vào cơ sở hạ tầng của dự trữ quốc gia, ví dụ kho tàng, bến bãi... Nếu hạ tầng của doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện thì chúng ta có thể thuê lại được không? Như thế sẽ bớt phải đầu tư Nhà nước mà chúng ta vẫn có đủ hạ tầng để thực hiện nhiệm vụ dự trữ quốc gia.

Tôi hơi băn khoăn về quy định của dự thảo về việc dự báo để bảo đảm an sinh xã hội. Thực tế, dự trữ quốc gia nhằm bảo đảm an sinh, tôi thấy hiệu quả không cao. Vừa qua, chúng ta đã ứng một lượng gạo cho người dân nghèo nhưng bản thân tôi lúc còn làm lãnh đạo tỉnh, khi Chính phủ hỗ trợ gạo thì tôi cũng phải từ chối, mặc dù Chính phủ cấp đến 20 triệu tấn nhưng phân ra cho mỗi người cũng không được bao nhiêu. Nếu chỉ phân cho một số người thì lại có ý kiến cho rằng như thế là không công bằng. Còn nếu chia đều ra cho mỗi người thì không đủ. Tôi cho rằng, dự trữ quốc gia để bảo đảm an sinh hiệu quả không cao.

Nguyễn Vũ <i>ghi</i>